Apoletli Medya

Akşam'da Söyleşi:Medyada 28 Şubat sürüyor

2012-03-05T21:10:00.000-08:00

05 Mart 2012 Pazartesi -

Akşam | RÖPORTAJ

Medyada 28 Şubat sürüyor

'Medya açısından 28 Şubat dönemi devamediyor' diyen gazeteci Ragıp Duran o dönem üzerinden yapılan tartışmalarıdeğerlendirdi: 'Gazetecilik, gazeteciliğin dışında bir siyasi misyon üstlenmişolduğu için eski dönemin siyasi hesapları gazeteciler üzerinden de görülüyor.28 Şubat döneminde Hürriyet ve Sabah'ın yöneticileri ile bugün Zaman ve YeniŞafak'ın yöneticileri arasında bir fark yok. Geçmişte Ertuğrul Özkök degazetecilik yapmadı, bugün Ekrem Dumanlı da gazetecilik yapmıyor. Basında 28Şubat üzerinden bir iktidar kavgası ve siyasi hesaplaşma süreci yaşanıyor'

Satır arası...
YakınTürkiye tarihinin en tartışmalı konularından 28 Şubat'ın 15'inci yılı nedeniylegünlerdir birbiri ardına belgeseller, köşe yazıları, yazı dizileri ve haberleryayınlanıyor. Medyada '28 Şubat post modern askeri darbesi' diye yer bulmuşolan süreç geçen hafta ilginç bir biçimde asker-siyaset boyutuyla değil de,medya boyutuyla tartışılır oldu. Öyle ki 'Medya mı iktidarı, iktidar mı medyayıkullandı belirsiz' tezleri bile gündeme geldi. 28 Şubat'ta ne olduğu kadar,bugün Türkiye basının birbirine yönelik suçlamaları da gelecek dönemde önemliaraştırma ve belgesellere konu olacak türden. Bu nedenle medya-iktidarilişkileri ve medya etiği konularında yazdığı eleştirileriyle tanınan, ApoletliMedya kitabının yazarı Ragıp Duran ile görüştüm. Medyada
28Şubat sürecinin bitmediğini belirten Duran, bu tespitinin nedenleriniayrıntılarıyla anlattı.

ŞenayYILDIZ
senay.yildiz@aksam.com.tr

Medya eleştirileriyle tanınan gazeteciRagıp Duran 28 Şubat'ın 15'inci yıldönümü nedeniyle basında yaşanan kavgayı Akşam'a yorumladı:

-28 Şubat'ın 15'inci yıldönümü dolayısıyla yapılan haber, yazı ve belgesellermedyada büyük bir tartışmayı alevlendirdi. Siz medya açısından o döneme nasılbakıyorsunuz?
28 Şubat'a ilişkin bugünkü tartışmalarınbu kadar çıkmaza girmesi, kutuplaşması, sertleşmesinin önemli sebeplerindenbiri aslında başka bir renkte 28 Şubat'ın devam ediyor olması. Yani, sonuçolarak iktidar ve muhalefetteki isimler değişti. Ama medya pratiği açısındanbakıldığında, her dönemin kendine has ilişkileri olmasına rağmen medya-iktidarilişkileri açısından özde değişen bir şey yok.

-Ne kastediyorsunuz?
Benim apoletli medya dediğim, Türk SilahlıKuvvetleri'nin, dolayısıyla askeri iktidarın medya üzerinde uyguladığı toplumuyönlendirme, toplum mühendisliği yapma girişimlerine
28 Şubat'ta tanık olduk. O dönemki mevcut kutuplaşmada açık bir şekilde TSK'nınsafını tutan insanlar bugün muhalefetteler. O dönemin mağdurları ise bugüniktidar oldu. 28 Şubat'ın mağdurlarının bugün iktidardayken yaptıkları da ozaman kendilerine yapılanlara çok benziyor. Bu nedenle, 28 Şubat'ta mağdur veyaiktidarda olan gazetecilerin bugün farklı söyleyecekleri, çok haklı olduklarıbir nokta yok bence.

MESLEKİ DEĞİL SİYASİ

-İki tarafı da aynı derecede sorunlu görüyorsunuz galiba?
Bu sadece mesleki değil, siyasi birmesele. Sadece eski iktidar ve yeni iktidara, yani her iki iktidara da 28Şubat'tan önce de, sonra da tutum almış kesimlerin bugün bir şey söylemeyehakkı var. Çünkü 28 Şubat'ta mağdur oldukları halde kafalarını kaldırmayanlar,protesto etmeyenler bugün iktidara gelip, benzeri uygulamaları yapıyorlar. Kezabu dönemde mağdur olanlar, aynı şeyleri vakti zamanında rakiplerine yaptılar.Burada temel mesele iktidardır. İktidarda kimin olduğu çok fark etmiyor. Aliiktidardayken Veli'yi; Veli iktidardayken de Ali'yi ezer. Tabii kimekanizmalar, işlemler tümüyle aynı olmaz. Ama iktidar olmanın verdiği gurur,kibir, üstten bakma, ezme ihtiyacı sürüyor. 28 Şubat'ta olduğu gibi bugün debirtakım insanlar gazetelerinden uzaklaştırılmak isteniyor, işten atılıyor.Burada gerçek anlamda özgürlükçü, her iki kutba birden karşı çıkabilmecesaretini gösterebilmiş benim bildiğim az sayıda kesim, kişi veya grup var.Mesela o dönem ÖDP 'Hem postala, hem takunyaya karşı' gibi bir sloganyürütüyordu, Ahmet İnsel bu profildeydi.

- 28 Şubat askerlerledaha çok ilgili ama onları bir kenara bıraktık. Tüm kavga medya üzerindendönüyor. Peki medya bu kadar güçlü müydü gerçekten?
Teorik olarak medya dünyanın hiçbiryerinde, hiçbir zaman toplumu alt üst edecek, siyasi iktidarları al aşağıedecek, bir ülkeyi kurtaracak, batıracak, iktidarların genel çizgilerinideğiştirecek kadar güçlü olmamıştır, olamaz da. Medya o kadar güçlü olsaydı...İzvestiya ve Pravda büyük bir ihtimalle dünyanın en güçlü gazeteleriydi amaSovyet rejiminin çökmesini engelleyemedi. Egemen medya ideolojisinin sahiplerive taraftarları medyanın çok güçlü olduğuna inanır ve toplumu da 'Bizistediğimizi vezir yani bakan, istediğimizi de rezil ederiz' diye sloganlarlainandırmaya çalışır. Ama gerek yakın Türkiye tarihi, gerekse dünya literatürünebaktığımızda medyanın siyasi ideolojik, kültürel, askeri güçlerden daha güçlübir araç olarak bir şeyler yaptığına tanık olmadık, olamayız da. Çünkü sonuçolarak bir üst yapı kurumudur medya.

KILIÇLARKAPIŞIYOR

- Ozaman çok da alt yapısı yok mu medyanın rolüyle ilgili tartışmaların?
Ama tabii küçümsememek de lazım. Çünkümedya ancak ve ancak temsil ettiği, arkasına düştüğü güç kadar güçlüdür.Arkasında ordu varsa, ordu ne kadar güçlüyse o kadar güçlüdür; AKP ne kadargüçlüyse o kadar güçlüdür. Bir gün AKP yıkılırsa, Yeni Şafak'ın, Zaman'ınbugünkü kadar etkili, güçlü olması tabii ki beklenmez. Geçmişte de iktidarayakın olan gazeteler kendi siyasi iktidarları ülke yönetiminden ayrılmakzorunda kaldığı zaman eski güçlerini koruyamadı.

- Neden medya üzerindenhesaplaşılıyor peki?
Fikrin, tutumun bizatihi kendisi değil;yansıması, yani medyadaki tezahürü daha çok ön plana çıktığı için medyaüzerinden yapılıyor. Oysaki, 28 Şubat tabii ki önemli bir siyasi hadise. Düelloyapan iki adam karşılıklı oturup, kapışacaklarına kılıçlar kapışıyor.

1MART DARBESİ DEĞİL

-Ertuğrul Özkök '97'deki MGK'da imzaları atanlardan değil de, bunları haberyapan, yazı yazanlardan mı hesap sorulacak?' diye soruyor. Bu günlerde de birtür operasyon gazeteciliği mi yapılıyor?
Özkök'ün yazdıklarının şöyle bir haklıtarafı var: Eğer iş gerçekten medya üzerinden olsaydı bu 28 Şubat değil, 1 Martdarbesi diye literatüre geçerdi. Çünkü 28 Şubat'taki MGK'yı gazeteler -eğerŞubat o ay 29 çekmediyse- 1 Mart'ta bastı. 28 Şubat diye geçtiğine göre olayMGK'da. Bir olayın yansımasını olayın kendisinden daha vahim ve önemli olarakdeğerlendirmek söz konusu olmaz ve olmaması lazım. O dönemde merkez medyakamuoyunu mevcut iktidara karşı seferber edip, andıç gibi şeylere alet oluncaokurlar gözünde inandırıcılığını ve saygınlığını kaybetti. Zafer Mutlu veyaErtuğrul Özkök gibi isimlere '28 Şubat'ta ne yapıyordun?' denilince kendilerinisavunamıyorlar ama onların da bugün iktidara yakın gazetecilere 'Sen benibırak, kendine bak' demeleri de çok haksız değil.

- Ne kastediyorsunuz?
AKP iktidarını yitirdikten sonra yapılacakolan medya tahlillerinde de bugün daha henüz savcı iddianamesine girmemişbilgilerin yandaş gazetecilerin köşelerinde yazıldığı, yayınlanmamış kitabınterör örgütü belgesi olarak gösterilip meslektaşlarımızın içeri atıldığı vebunun doğru olduğunu yazan insanlar da yazılacak. Gerçekten tencere dibin kara,kimsenin kimseye bu dönemde yapabilecek bir eleştirisi yok.

- Siz de 28 Şubat vemedya ilişkileri açısından en çok Ertuğrul Özkök'ü mu sorumlu tutuyorsunuz?
Çok kolektif bir iş olduğu için kişilerleuğraşılmasını doğru bulmuyorum. Hürriyet ve Sabah diye baktığımızda o dönemkiyayınları, Akın Birdal'ın vurulması, Cengiz Çandar, Mehmet Ali Birand gibibirkaç kişinin daha işinden olmasına sebep olan meşhur andıç olayının sadece buiki gazeteye verilmesi önemli. Ben iktidara yaranma zihniyetiyle hareketettikleri için bugün Yeni Şafak ve Zaman'daki iktidar yanlısı genel yayınyönetmenleri ve köşe yazarlarıyla o dönemin Ertuğrul Özkök'ü ve Zafer Mutlu'suarasında çok fark görmüyorum. Onlar kamu çıkarı yerine iktidarı; yurttaş çıkarıyerine siyasi çıkarı, askeri veya ekonomik iktidarın sözcülüğüne savunuyorlar.O nedenle de 70 milyonluk ülkede o kadar reklam ve promosyona rağmen toplamgazete pazarı 5.5 milyon civarında. Bu vahim bir durum. Kimse de okurusuçlayamaz. Siz doğru dürüst gazete yaptınız da kimse almadı mı? Yok öyle birşey!

GAZETELERKIŞLA GİBİDİR

-Mehmet Ali Birand'ın belgeseliyle Ertuğrul Özkök ve Emin Çölaşan arasındabaşlayan darbeye çanak tutma gerilimi... Ahmet Hakan'ın programında patlakveren Can Ataklı, Ertuğrul Özkök, Zafer Mutlu, Aydın Doğan ve Bahattin Yücel'ikapsayan tartışmalar... Nasıl değerlendiriyorsunuz tüm bunları?
Ahmet Altan 'Yazı işlerindeki yöneticilerbildiklerinin yüzde 50'sini yazabilseler, Türkiye halkı çok daha bilgiliolurdu' demişti. Bence bu çok doğru bir saptama. Yazı işlerinde çalışan herkesbilir bunu. Bahattin Yücel olayı yıllar sonra ortaya çıkacak bir şey değil! Benapoletli medya derken bunu diyorum: Gazeteler biraz da kışla gibi, şeffaf olmayanyapılardır. Generalle emir erinin söylediğini bir tek onlar bilir. Şimdiortaklık bozulunca böyle oluyor. Bir meslektaşımız da bir sürü toplantıyakatılmış, tek satır yazmamış. Sorunca 'Ben kitap yapacaktım' diyor. 'Senkitapçı mısın, gazeteci misin?' diye sorarlar adama. Gazetecinin öyle bir lüksüyok!

- Mustafa Balbay'ı mıkastettiniz?
Öyle darbe toplantılarına katılmış on tanegazeteci yok ki! Bunu savunanlar da var işte.

- 28 Şubat'ta bir kısmısuskun, bir kısmı sesini yükseltmiş kişiler şimdi dönemin ana akım medyasınıhedef alıyor. Medyadaki meşhur tasfiye süreci mi işliyor bu şekilde?
Medyadaki siyasi hesaplaşmayla birtakımkalemleri, yöneticileri rezil rüsva etmek ve meslekten uzaklaştırmaya yönelikbir süreç var. Yanılmıyorsam önce Ekrem Dumanlı, sonra Zaman'ın başka köşeyazarları neredeyse profil vererek bazı gazetecilerin olumsuzluklarının ortayaçıkacağını yazdı. Çok ayıp şeyler bunlar. Herhangi bir gazeteci arkadaşınıngörüşlerine karşıysan, onu yaz. Ama böyle arkasına siyasi iktidarı alıp geçmişdönem üzerinden defter dürmek olmaz. Ben bildiğim bütün dillerde dünyamedyasını izlemeye çalışıyorum, gazeteciler arasında böyle bir tartışmagörmedim!

- Biz niye böyleyizpeki?
Bizde çok uzun zamandır gazetecilik,gazeteciliğin dışında bir siyasi misyon üstlenmiş olduğu için eski döneminsiyasi hesapları gazeteciler üzerinden de görülüyor. Geçmişte Ertuğrul Özkök degazetecilik yapmadı, bugün Ekrem Dumanlı da gazetecilik yapmıyor. Her ikisi dezamanında gazetecilik yapsalardı, bugün 'Bizim parti iktidarda, sizinkimuhalefette' gibi bir yaklaşımları olmazdı. Eğer bu mekanizma düzelmezse, yarınöbür gün de bugünkülerden hesap sorulacak. Ama bu 'Sen niye doğru dürüstgazetecilik yapmadın?' diye değil, 'Sen niye o tarafı tuttun?' şeklinde siyasibir hesaplaşma. Girin bir partiye, aday olun, siyaset yapın. Kimse bir şeydemez. Meselenin özü şu: Türkiye'de işin başından beri gazetecilik yapılmadı vehala da yapılmıyor.

YeşilKemalistler ortaya çıktı

-Medyada bir dönüşüm olduğu kesin. Medya-iktidar ilişkileri ve medya etiğibakımından eski medya ile yeni medyayı kıyasladığınızda nasıl bir tablogörüyorsunuz?
Bu dönüşümde eski-yeni kıyaslamasındanyana değilim ben. Ayıp olacak ama bu soru 'Nagehan Alçı mı, Nuray Mert mi?'sorusuna benziyor. Tabii ki benim o konudaki tercihim belli. Kişilerleuğraşmanın hoş bir şey olmadığını biliyorum. Ama bu dönem bizim mesleğimizdeyükseltilen, her gece nereye zaplasanız karşınıza çıkanlar ile bu dönemdemağdur olanların gazetecilik anlayışı, kültürü, birikimi, yaklaşımlarına bakıncabu yeni yükseltilen yıldızcıklar çok zayıf kalıyor. Yeniler sadece iktidarıövmek ve muhafeleti karalamak üzerine çalışıyorlar. Gazetecilik ölçüleri,kriterleri ve uygulamaları da geleneksel klasik gazetecilikten çok ayrılıyor.Özel yetkili savcılar var ya, bunlar da özel yetkili gazeteci konumundalar. Amaörneğin Türkiye'nin Kürt ve Ermeni meselesi, zorunlu askerlik, vicdani ret,eşcinsellik gibi birtakım hassas konularda AKP öncesi ve sonrasında bu yenimedyanın eskisinden haber ve köşe yazıları bakımından pek farkı yok. CengizAktar'ın söylediği bir söz vardır: 'Bunlar yeşil Kemalist' diyor. Bence de çokdoğru söylüyor. Eskiden 'Haki Kemalistlerin' uygulamalarından musdariptik,şimdi 'Yeşil Kemalistler' çıktı. Yeşil Kemalistlerin haki Kemalistlere karşıçıkmaları da çok komik oluyor.

Muhalefetetme mesleğiydi

-Bugün medyadaki süreç cadı avına benziyor mu?
Benziyor. Türkiye basın tarihinde NazımHikmet ile Peyami Safa arasında olduğu gibi gazeteciler arasında bugünküylekıyaslanmayacak nitelikte polemikler olduğunu biliyoruz. Ama bugünkü manzarayabaktığımız zaman bir gazeteci adeta savcı yardımcısı gibi başkameslektaşlarının yakında tutuklanacağını veya savcılık tarafındançağırılacağını bildirebiliyor. O gazetecinin işi değildir. Türkiye basınında-mevcut siyasi kutuplaşmaya da uygun olarak- gazeteciler arasında bu kadarzıtlaşma olması, birbirlerini ihbar edecek hale gelmeleri ve bir muhalefetmesleğinin bir iktidar mesleğine dönüşmesi çok vahimdir. Benim hatırladığım,darbe dönemlerinde bile gazeteciler arasındaki husumet bugünkü aşamada değildi.Ayrıca yazılmamış kitap nedeniyle de kimse tutuklanmamıştı.

Gazetecilersiyasi askerler oldu

-Son dönemde Ece Temelkuran, Nuray Mert gibi muhalif isimlerin köşeleriniyitirdiklerini görüyoruz. Son olarak Milliyet Gazetesi Nuray Mert'i izneçıkardı. Nereye gidiyor hepimizin içinde bulunduğu bu gemi?
Nuray Mert gibi muhalif dediniz... Doğru,yanlış bir tanım değil ama gazetecilik zaten muhalif bir iştir. Bir de şunugörelim: muhalif olup, iyi gazeteci olmayanlar da var. Nuray Mert, EceTemelkuran, Ruşen Çakır... Bunlar muhalif oldukları için iyi gazetecideğildiler; iyi gazeteci oldukları için muhaliftiler. Bu çok önemli. Onlar daböyle bir medya ortamında bu tür insanlara ihtiyaç olmadığının farkındalar. Kendigörüşleri dışında hiçbir şeye tahammül edemiyorlar. Şimdi Nagehan Alçı'nın,Ahmet Kekeç'in egemen olduğu yerde tabii ki Mert'e, Çakır'a söz vermezler.Mehmet Altan'ın başına gelenlere bakın. Ahmet Şık, Nedim Şener gibi bir kısımarkadaşlarımızı hapse gönderiyorlar, bir kısım arkadaşlarımızı da köşelerindenediyorlar. Banu Güven de bu süreçte dışarıda kalanlar arasında. Bence kitleselbir kampanya bu. İleri demokrasi adı altında tek ses oluşturulmaya çalışıyor.Farklı sesler çıkaranlar tasfiye ediliyor. Medyanın bu kadar aşırı siyasi renktaşıması medyayı siyaset dünyasının taşeronu yaparken, gazeteciler de siyasiaskerler haline dönüşüyor.

Fransa, Ermeni Meselesi ve Burası

2012-02-04T13:24:00.000-08:00

Aynı konu Paris ve Ankara’da çok farklı bir şekilde algılanıyor/değerlendiriliyor. İki tarafın kriterleri, gelenekleri, yaklaşımları nadiren örtüşüyor. Fransa’da kim neyi neden savunuyor? Bundan sonra neler olabilir?

‘Güzel ve yalnız ülkemizde’ yerli malı gazeteleri okuyup televizyonları izleyince, insan bir tuhaf oluyor. Çünkü bu milli takım medyasında okuduğumuz haber, bilgi ve yorumlar, ecnebi (gayrı milli demek istemiyorum ayıp olur) matbuatta ya hiç yer almıyor ya da çok farklı zaviyeden değerlendiriliyor. İşin bir başka garip tarafı da, bizim kamuoyumuzda çok konuşulan, hakikatmiş gibi sunulan bir çok bilgi, bir süre sonra, uygulamada, fos çıkıyor. Bunu da yine sağolsun ecnebi matbuattan öğreniyoruz. Mesela Senato’daki tartışmalar sürerken, Türk TV’leri sürekli olarak ‘Değişiklik önergesi verilirse yasa tasarısı gündemden düşer’ diye alt yazı geçti. Böyle bir şey olmadı. Tartışma sonrası yapılan 3 oylama için de, bizim medya hala umut besliyordu. Halbuki sonuç olarak yasa büyük bir oy farkıyla Senato’dan geçti. Paris’deki Büyükelçilik yetkilileri, oraya giden resmi ya da gayrı-resmi heyetler, yaptıkları görüşmelerde, hatta hazırlık çalışmalarında bu büyük oy farkını sezememişlerdi anlaşılan.

Türkiye’de gerek gazeteciler gerek üst düzey siyasiler, mesela bu Ermeni konusunda Fransa’da nelerin olup bittiğini herhalde izliyorlar değil mi? Paris’de Seine nehri kenarında Ankara Sokağı üzerinde koskocaman bir Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği var, orada çalışan insanların görevi zaten Fransa’da olup biteni Ankara’ya aktarmak/bildirmek. Paris’te eskiden beri Türk medyasının muhabirleri de hep var, onlar da herhalde gelişmeleri izleyip aktarıyor.

Bugünkü iletişim teknolojisi çağında orada olup biteni öğrenmek için ille de Büyükelçiliğe ya da orada çalışan muhabire de ihtiyaç yok artık. Dil biliyorsanız, girersiniz İnternet’e bir çok olayı naklen bazılarını da bilahare izleyerek, okuyarak öğrenirsiniz. Tabi neyi nasıl okuduğunuz da ayrıca pek mühimdir…

Ben bir Fransız gazetesinin Türkiye muhabiri olduğum için, görevim gereği Fransa’da olup biteni zaten izliyorum. Fransa’da Türkiye konusunda bir gelişme olursa onları da daha yakından ve ayrıntılı olarak izlemek durumundayım. Mesela son olarak Senato’da Soykırım İnkar Yasası tartışılırken İnternet’ten Senato TV’ye girip bütün tartışmaları naklen izleyebildim (Yasanın tam başlığı ‘Irkçılığa Karşı Mücadele ve Yasa Tarafından Tanınmış Soykırımların Varlığına İtirazın Bastırılmasına ilişkin Yasa’). O günden bu yana da, Fransa’daki meslekdaşlarla, eşle dostla ve buradaki Fransız meslekdaş ya da diplomatlarla bu Ermeni konusundan başka bir şey konuşmuyoruz. Başlıklar halinde aktarmaya çalışacağım:

TARTIŞMA KONUSU SOYKIRIM DEĞİL, SOYKIRIMIN İNKARININ CEZALANDIRILMASI- Türk kamuoyuna, medyasına ve devletine bakarsanız, Fransa’daki tartışmanın, 1915 Olaylarının Soykırım olup olmadığı üzerine bir tartışma olduğunu sanırsınız. Oysa ki Fransa’da gerek Ulusal Meclis’te gerekse Senato’da son olarak yapılan tartışma, 14 satırlık bir yasa tasarısı üzerine ve bu yasa tasarısı esas olarak Ceza Hukuku ile ilgili. Yasa metninde ne Ermeni ne de Türk sözcüğü geçiyor. Soykırımın inkarı ya da açık bir şekilde küçümsenmesi yaptırıma bağlanıyor. Fransa Parlamentosu (Ulusal Meclis ve Senato), şimdiye kadar 30 civarında Parlamento’nun yapmış olduğu gibi, 1915’i Soykırım olarak çoktan niteledi/tanıdı. Son yasa ilk yasanın devamı nitelediğinde. Yasa yazım tekniğinde, genel hukuk ilkelerine uygun olarak, yasanın ilk bölümünde bir konu, bir edim yasaklanır, ikinci bölümünde de bu yasağın çiğnenmesi sözkonusu olduğunda öngörülen yaptırım belirtilir. Bu son yasa aslında ilk çıkan yasanın ikinci bölümü.

‘TARİHÇİLERE BIRAKALIM’ TEZİ GEÇERSİZ – Türk resmi görüşü, uzun yıllar boyunca, Soykırım tezini topyekün inkara dayalı idi. Son yıllarda sivil toplumun girişimleri (Akademik seminerler, yayınlar, Hrant’ın girişimleri, cenazesi, Özür Diliyorum Kampanyası, 24 Nisan Anmaları vs…) ve AKP iktidarının ilk yıllarındaki farklı resmi ideolojisi sayesinde (Erivan’la protokoller), Ermeni Soykırımı tabusu tamamen kırılmasa da olumlu bir şekilde sulanmaya başladı. Örneğin ‘Sözde Soykırım’ deyişi eskisi kadar kullanılmaz olmaya başladı. Yeni tez ‘Arşivleri açalım, ortak tarih komisyonu kuralım, tarihçiler karar versin’ şeklinde özetlenebilir. Bu konuda bazı girişimler de oldu ama sonuçsuz kaldı. Türk devleti (Ve Saz Arkadaşları Türk medyası ve Türk kamuoyunun önemli bir kesimi) son olarak Fransız Ulusal Meclisi ve Senatosu’nun 1915 olaylarını Soykırım olarak niteleme girişimleri karşısında ‘Siyasal kurumlar/makamlar tarihi yargılayamaz’ tezini ön plana çıkardı. Bugün hala bu tez, bu savunma gündemde. Oysa ki Fransız Hükümetinin Parlamento ile İlişkilerden Sorumlu Bakanı Patrick Ollier, Senato’daki tartışmalar sırasında, İnkara Yaptırım Yasasının savunucusu kimliği ile bu konuya değinirken mealen şöyle konuştu: ‘’Bu konuyu tarihçilere bırakalım deniyor. Neden ? Tarih, siyaset dışı, siyaset üstü bir konu mu ki? Tarihçilerden kastedilen kimler? Bugün Ermeni sorunu ile ilgilenen tarihçilerin yüzde 90’u 1915’i zaten Soykırım olarak nitelendiriyor. Evet ‘Soykırım değildir’ diyen tarihçiler de var. Biz o zaman hangi tarihçilerin kararına bakacağız? Bu ve diğer konularda hükümet, Meclis ve Senato gibi siyasi karar organları var. Bu kararı siz senatörler vereceksiniz, tarihçiler değil. Tarihçiler, ancak sizin karar verebilmeniz için gerekli bilgi, belge, fikir ve yorumları sunabilirler. Kararı tarihçi veremez. Siz vereceksiniz’’. Bu yaklaşım, başta Fransız siyasetçiler olmak üzere geniş bir kesim tarafından da doğru olarak değerlendiriliyor. Çünkü hem tarih çok siyasi bir alan, hem de siyasi karar mercii, yetkisini başka bir meslek erbabına ya da makama devretmez, devredemez. Siyasilerin de, özellikle iktidarın da, tarihin siyasi yorumunu görmezden gelmesi, bu alandaki sorumluluklarını başkalarına devretmeleri sözkonusu değil. Çünkü mesela herhangi bir ülkede, sağlık gibi teknik özellikleri olan bir konuda da, kararı doktorlar vermez. Bir devletin sağlık politikalarını o devletin hükümeti, Meclisi kararlaştırır. Burada tayin edici olan, siyasi makamın saptadığı politikanın, yani aldığı kararın gerçeklerle, kamu çıkarıyla uyuşup uyuşmaması.

BU YASA SARKOZY’NİN SEÇİM MANEVRASI MI? – Türk tarafı, yasanın esas olarak Cumhurbaşkanı Sarkozy’nin yeniden seçilmesiyle ilgili olduğunu sanıyor. Çünkü, Mayıs ayında Fransa’da Cumhurbaşkanlığı seçimi var ve yaklaşık 500 bin nufuslu Fransa Ermeni cemaatinin oylarını ve sempatisini kazanmak için Sarkozy böyle bir girişimde bulunuyor. Bu saptama da birkaç açıdan yanlış. Sarkozy’nin Mayıs ayında iki turlu seçimdeki muhtemelen en önemli rakibi Sosyalist Parti’nin adayı François Hollande’ın Ermeni meselesinde, Soykırım ve Soykırımı İnkara Yaptırım konularında farklı bir tutumu yok. O da Soykırım diyor, o da inkara yaptırım istiyor. Üstelik Fransa’da yaşayan Ermeniler, ki 1915’den beri bu ülkede yaşıyor, Ermeni kimliklerine rağmen esas olarak kendilerini Fransız yurttaşı olarak görüyor ve algılıyor, dolayısıyla da oy kullanırken adayların sadece Ermeni meselesindeki tutumlarına göre değil, kendi şahsi ideolojik tercihlerine göre oy kullanıyorlar. Hele her iki önemli adayın da Ermeni meselesinde benzer görüşler savunması, Ermeni kökenli seçmenlerin oy kullanırken kendi şahsi ideolojik tercihlerini daha çok ön plana çıkarması doğal.

Sarkozy’nin partisi son olarak Senato seçimlerinde yenilip çoğunluğu Sosyalistlere kaptırınca, evet, Sarkozy, Ermeni oylarından medet ummaya başladı, çünkü Ermeni lobisi de Senato’nun yeni çoğunluk liderleriyle yaptığı görüşmede bu yasanın geçmesini talep etti. Sosyalistler de bu talebi kabul etti.

Gerek Ulusal Meclis’te gerekse Senato’da son yasa ile ilgili tartışmalara ve oylama sonuçlarına baktığımızda, ortaya bir başka gerçek çıkıyor. Bu konudaki ayrışma iktidar/muhalefet, yani Sarkozy ve Sosyalist Parti temelinde gerçekleşmedi. Her iki partiden de yasayı destekleyenler ve yasaya muhalefet eden milletvekili ve senatörler var. Hele son olarak yasayı Anayasa Konseyine gönderen parlamenterler listesine baktığımızda Sarkozy’nin UMP’sinden daha fazla isim görüyoruz. Dolayısıyla bu girişim Sarkozy’nin ya da Sarkozy Fransa’sının bir girişimi değil. Türk devlet aklının pek kavrayamadığı bir ilke meselesi var burada. Fransa toplumunun ve siyasetçilerinin Soykırım gibi bir İnsanlık Suçu konu olduğunda gösterdikleri siyasi tarihi ve hukuki duyarlığı bilmek ve kavramak gerek. 2. Dünya Savaşına ve özellikle de Musevi Soykırımına tanık olan insanların bir kısmı bugün hala hayatta.

Türkiye’deki ‘uzmanların’ pek anlayamadıkları bir mesele de, bizde ‘Grup kararı’, ‘Parti disiplini’ gibi deyimlerle ifade edilen lider sultasının Fransa’da pek geçerli olmadığı. Özellikle de bu Soykırımı İnkara Yaptırım Yasasında. Sarkozy çok istese de, çok bastırsa da, iktidar partisinin milletvekilleri de senatörleri de Elysee Sarayından gelen direktif ya da ricaya topyekün evet demediler. Keza, Hollande da yasanın çıkmasından yana tutum almış olmasına rağmen, bazı Sosyalist vekil ve senatörler yasa aleyhinde oy kullandı.

ANAYASA KONSEYİ NELER YAPABİLİR? – Yasanın Anayasa Konseyine gönderilmesi nedense Türk resmi çevrelerinde büyük bir sevinç yarattı. Halbuki ortada henüz bir karar yok.

Fransız Anayasa Konseyinin İnternet sitesine göre, 60 milletvekili ve 60 senatörün imzası üzerine yasa, Anayasa’ya aykırılık denetimi için, Anayasa Konseyine 31 Ocak 2012 tarihinde 2012-647 DC kayıt numarası ile kaydedildi. Fransa’da Ulusal Meclis’te toplam 577 milletvekili, Senato da toplam 348 senatör görev yapıyor. Konsey’in, hükümetin acil (En geç 8 gün içinde) karar istemesi dışındaki durumlarda , bu başvuruya en geç 1 ay içinde yanıt vermesi gerekiyor. Hükümet acil karar talep etmedi.

Önce, 1958’deki 5. Cumhuriyetin yeni bir kurumu olan Anayasa Mahkemesine bakalım. 9 kişiden oluşuyor. Bu 9 üyeyi Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Senato Başkanı atıyor. Tüzüğe göre hukuk ve siyaset alanlarında uzmanlığı/yetkinliği bilinen her Fransız yurttaşı, Anayasa Konseyi üyesi olarak atanabilir. Her üyenin görev süresi 9 yıl. Her üç yılda bir Konsey’in üçte bir üyesi yenileniyor. Üyeler sadece bir kez seçilebiliyor. Ayrıca eski Cumhurbaşkanları, isterlerse ve emekli iken sürdürdükleri uğraş Konsey üyeliği ile çelişmiyorsa Konsey üyesi olarak görev yapabiliyor. Fransa’da halen hayatta olan iki eski Cumhurbaşkanı var: Valery Giscard d’Estaing ve Jacques Chirac. Chirac şimdiye kadar hiçbir Konsey toplantısına katılmadı. Dolayısıyla yasa hakkında sonuç olarak 10 kişi karar verecek. Bu 10 kişinin hepsi de sağcı Cumhurbaşkanları (Chirac ve Sarkozy) yine sağcı Meclis ve Senato Başkanları tarafından atanmış üyeler. Üyelerin CV’lerine baktığımızda azınlık Chirac, çoğunluk Sarkozy yanlısı görülüyor. Şimdiki üyelerin sadece ikisi kadın. Hepsi üst düzey hukuk ve/veya Siyasal Bilgiler tahsili yapmış, yargı ya da idarede üst düzeyde görevlerde bulunmuş kişiler. Konsey kararı hukuki olduğu kadar kaçınılmaz olarak siyasi içerik ve yön de taşıyacak. Konsey bu konuyu tam da Cumhurbaşkanlığı seçim kampanyasının ilk döneminde inceleyeceği için, Sarkozy karşıtı Chiracçıların tutumu önemli. Tüzük gereği Konsey tartışmaları ve oylama gizli olarak yapılıyor.

Şimdi bu Konsey olası 3 karar alabilir:

- Yasa Anayasa’ya aykırı değildir. Derhal yürürlüğe girebilir.

- Yasa Anayasa’ya tamamen aykırıdır. Meclis ve Senato taslağı gözden geçirip Anayasa’ya uygun hale getirmelidir. Bu durumda yasa Meclis’e gönderilir.

- Yasa, Anayasa’ya kısmen aykırıdır. Yürürlüğe girmeden önce gerekli rötuşlar yapılır.

Konsey’in alacağı kararın zamanlama ile de ilgisi var. 31 Ocak’ta gelen yasa hakkında Konsey en geç Şubat sonu/Mart başına kadar karar alması gerekiyor. Söz konusu karar Anayasa’ya aykırılık nedeniyle iptal olursa, yasanın yeniden Meclis ve Senato’da görüşülmesi bu yasama döneminde pek mümkün görünmüyor. Çünkü Fransa’da Meclis ve Parlamento, Cumhurbaşkanlığı seçiminden 3 ay önce çalışmalarını sonlandırmak zorunda. Bu takvime göre en geç Mart ortasında Parlamentonun iki kanadı kapanacak.

Sarkozy’nin son olarak ‘Konsey yasayı iptal ederse yeni kanun çıkarırım’ şeklinde özetlenebilecek tehdidi, Parlamenterleri rahatsız etti, çünkü Sarkozy’nin bu açıklaması, yürütmenin yasamaya müdahalesi olarak değerlendirildi.

Fransa’da Cumhurbaşkanı’nın, bazı özel ve acil yasaları hızla geçirebilmek için, Parlamento’nun iki kanadını toplantıya çağırma yetkisi var. Ancak sadece bu yasa için, Sarkozy’nin böyle bir girişim yapması şimdilik ihtimal dışı görünüyor.

Konsey’in verebileceği karar konusunda tartışmalar var:

Konsey’in ‘Yasa Anayasa’ya aykırı değildir’ diyeceğini savunan görüşün taraftarları şöyle düşünüyor:

- Konsey hukuki açıdan, gerek basın özgürlüğü gerekse ‘Soykırım’ı tarihçilere bırakalım’ teziyle hiç ilgilenmeyecek. Çünkü yasa metninde, katliam, soykırım gibi insanlık suçlarının savunulmasının basın, düşünce, ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceği açıkça belirtiliyor. Çünkü yasa metninde uluslararası bir mahkeme tarafından hükme bağlanmış Soykırımların yanı sıra ayrıca ‘Fransız kanunlarının kabul ettiği soykırım’ ibaresi geçiyor.

- Konsey bu yasayı iptal edemez. Çünkü bu yasayı iptal ederse Yahudi Soykırımını inkar edenleri cezalandıran Gayssot yasasını da iptal etmek zorunda kalabilir.

Konseyin, ‘Yasa Fransız Anayasasına tamamen veya kısmen aykırıdır’ diyeceğini öngörenlerin görüşleri ise şöyle:

- Bu yasa, Soykırım gerçeği devletçe yasa yoluyla kabul edilmiş olsa da, tarihçilerin, bilim insanlarının özgürce araştırma yapmasına ve vardıkları sonuçları yayınlamasına engel teşkil eder. Devletin gerçeğini tek gerçek olarak gördüğü gibi buna karşı çıkanı da cezalandırmak doğru değildir.

- Bu yasaya gerek yok, çünkü gerek Gayssot yasası gerekse Ceza kanunundaki diğer hükümler, zaten Ermeni Soykırımı ve benzeri insanlık suçlarını inkar eden ve yok sayanları cezalandırıyor. Le Pen olsun Türk yanlısı tarihçi Gilles Veinstein olsun vakti zamanında, bu yasa çıkmadan önce de, mahkemelerce yargılandı ve ceza yedi.

Konsey’den ne karar çıkarsa çıksın, Konsey’in ‘ Fransa Cumhuriyeti, 1915’de Osmanlı İmparatorluğunda meydana gelen Ermenilere yönelik harekatı Soykırım olarak niteler ve tanır ’ ibaresini içeren yasanın iptali söz konusu görünmüyor. Bu konuda Anayasa Konseyine zaten açık ve doğrudan bir başvuru yok. Ancak Konsey, son yasa ile bu yasa arasındaki rabıta üzerinde değerlendirme yapmaya yetkili.

ORADA VE BURADA HER ŞEY ÇOK FARKLI – Türk devleti (Ve onun ayrılmaz, bölünmez bütünü olan Türk milleti) ve medyası, belki de daha doğru bir deyişle Türk milli medyası sabah akşam Sarkozy ve Ermeni Soykırımını İnkar Yasası ile yatıp kalkarken, Fransa’da sadece Türkler ve Türkiye ile ilgili kesimler bu konuyu, üstelik bizden çok farklı bir şekilde izleyip tartışıyor.

Fransa’da aslında hiçbir siyasi ‘1915 Soykırım değildir’ demiyor. ‘Ermeni meselesi bir Türkiye-Fransa meselesi değil, Türklerin kendi iç meselesidir. Türkiye’nin daha doğrusu Osmanlı’nın geçmişindeki bir olayın, 1923’den beri Türk devlet ve dolayısıyla millet muhaleyesinde, geçmişle özgürce yüzleşemeyen, doğru bir muhasebe ve eleştirisini yapamayan zihniyetin yarattığı bir meseledir’ diyenler var. ‘Hayır, bugün Fransa’da Türkiye’nin on misli Ermeni yaşıyor, bu nedenle Ermeni meselesi Fransa’nın da bir meselesidir. Ayrıca Türkiye ile Ermenistan arasında da bir meseledir’ diyen de var. Bazı Fransız siyasiler ve diplomatlar, Fransa’yı Türkiye ile Ermenistan arasındaki Soykırım ihtilafında doğal bir arabulucu, çözüm önerici köprü konumunda görüyor. Onların bir kısmı yasaya karşı çünkü, ‘Bu yasa, gerek Türkiye’de sivil toplumun başlattığı ve AKP’nin de ilk başta kapalı ve gizli bir şekilde hiç olmazsa karşı çıkmadığı tarihle yüzleşme sürecine de, Ankara ile Erivan arasındaki buzların çözülmesine de hizmet etmiyor’ diyor. Mesela Istanbul doğumlu Yeşiller Partisi senatörü Esther Benbassa.

Genel resme bakıldığında, burası hala Soykırım engeli/tabusuna takılmış durumda iken orada Soykırım İnkarının yaptırıma bağlanmasının olası yarar ve zararları tartışılıyor. Türkiye dolayısıyla Fransa’daki tartışmayı aslında birkaç basamak geriden kavramaya çalışıyor.

Fransa’da evet mesela Dışişleri Bakanı Juppe ya da Tarım Bakanı Le Maire gibi önemli şahsiyetler yasaya açıkça karşı olduklarını ilan ettiler. Son Bakanlar Kurulu toplantısında Sarkozy, isim vermeden bu iki bakanı hafifçe azarladı.

Türkiye ile ilişkilere önem veren Fransız siyasiler ve diplomatların iki şikayeti var: ‘Bu tartışma sanki sadece Türk-Fransız ekonomik ve ticari ilişkilerine zarar verecekmiş gibi gösteriliyor. Oysa ki iki ülke arasındaki siyasi ve kültürel ilişkiler bile şimdiden zarar görmeye başladı. Sorun sırf para meselesi değil ki…’

Paris ile Ankara arasındaki ihtilaf yanlış ve olumsuz bir şekilde şahsileştirilip sanki bir Erdoğan-Sarkozy çelişkisine dönüştürülmek isteniyor. ‘Koskoca Türkiye Cumhuriyetinin Başbakanı’nın kalkıp böylesine önemli bir siyasi meselede işin içine Sarkozy’nin babasını, dedesini katması hiç hoş olmadı. Hiçbir medeni ülkede, hiçbir demokratik ülkede böyle yapılmaz ‘.

Gerçekten de Başbakanın Kasımpaşa damarı tutunca baba ve dede Sarkozy’ye laf yetiştirmesi , Paul Auster’le polemiğe girmesi belki yandaş medyada ve milliyetçi kesimlerde böbürlenmeyi sağlar ama Edirne ya da Hakkari’yi geçince, bu tutumlar büyük antipati yaratıyor.

Ben, iki tarafı izleyip anlamaya çalışırken ve gerek Türkçe gerek Fransızca haber yazarken, çok somut bir şekilde bir ikilemi çözmek durumundayım. Ankara’nın devletlü ve Türk toplumunun milli/milliyetçi muhayalesi/yaklaşımı, hem Avrupa’nın genel olarak Soykırım konusundaki hassasiyetini ya bilmiyor ya anlamıyor, ya da ikisi birden, hem de iç politika ile dış politika arasındaki tanım ve alan farkını gözetemiyor. Fransa devlet ve medyası da, bunun karşılığında, tıpkı KKTC meselesinde olduğu gibi, Ankara’nın dogmatik tutumunun, ısrarının altında yatan gerekçeleri bilmiyor, anlamıyor dolayısıyla da kabul etmiyor. Zaten bu dogmaları anlamak mümkün olsa bile Fransa gibi bir devlet tarafından kabul edilmesi imkansız.

Bugün 30 civarında Parlamento, 1915’i Soykırım olarak kabul etti. Ermeni diasporası ve Erivan, 2015’de yani Soykırım’ın 100. yıldönümü için daha yaygın, güçlü ve etkili kampanyalar hazırlıyor. Mesela düne kadar ABD’deki İsrail lobisinin de desteğiyle 24 Nisan’larda Soykırım sözcüğünü telaffuz etmeyen Washington, Ankara/Tel-Aviv ilişkilerinin bozulmasının ardından aynı tutumu izleyecek mi? İsrailli bakanlar, Türkiye ile ilişkilerin bozulmasının ardından Kürt meselesinin yanı sıra Ermeni meselesini gündeme getirme tehdidinde bulunmadılar mı?

Fransa’nın Soykırım konusundaki tutumu, AB’nin en büyük ikinci ülkesi olarak diğer AB ülkelerini ne derece etkiler?

Sıfır Sorun (Yoksa Sıfır Çözüm mü?) uzmanı Dışişleri Bakanı bu konuda ne düşünür acaba?

Ankara KKTC deneyiminden ne dersler çıkardı? (Çıkardıysa).

Kendi iç sorununu 87 yıldır çözemeyen bir devlet, söz konusu sorunu tabi ki kendi perspektif ve çıkarları doğrultusunda şu veya bu şekilde çözmeye çalışan ikinci ve üçüncü taraflara karşı kendisini ne zamana kadar nasıl savunabilecek?

Fransa’da çıkan son yasa kesinleşirse, Soykırım mağdurlarına ve mağdur temsilcilerine, açılacak mahkemelerde taraf olma hakkını da tanıyor. Yarın öbürgün Fransa’dan bir Ermeni Derneği, bir şekilde, Strasbourg, Luxembourg ya da Lahey’deki uluslararası mahkemelerden birine başvurup, 1915’in Soykırım olarak tescil edilmesini talep ederse, Ankara’nın kendi tezlerini yeteri kadar savunabilecek siyasi, ideolojik, hukuki gücü var mı? Bu görev yoksa Doğu Perinçek ve Talat Paşa Komitesine mi verilir?

Son seçimde yüzde 50 oranında oy almak herhalde çok büyük bir başarıdır. Ne var ki ülke içinden alınan meşruiyet belgesi, tek başına iyi ve akıllı bir diplomasi için yeterli değil.

SORUN NEDİR? ÇÖZÜM NASIL OLABİLİR? - Ermeni meselesi, Soykırım, kırım, katliam tehcir… adına ne denirse densin, Türkiye Cumhuriyeti devletinin, hükümeti, muhalefeti, sivil toplumu, akademiası, aydını, medyası, Ermenisi, Kürdü, Hıristiyanı, Süryanisi ile hep birlikte çözebileceği ve çözmesi gereken bir sorun. Hrant’ın öldürülmesini izleyen dönemde, yüzbinlerin katıldığı cenaze yürüyüşü, Özür Dilerim kampanyası, Osmanlı Ermenileri konusundaki akademik çalışmalar, Ankara-Erivan yakınlaşması, 24 Nisanların Türkiye’de de anılması sorunun çözümü için olumlu adımlardı. Ne var ki bu gidişat sırasıyla, Ogün Samast’ın jandarma ve polisle Türk bayraklı posteri, Hrant davasında hem yargının hem yürütmenin esas suçluları gizlemesi, Ankara-Erivan yakınlaşmasında Bakü engeline direnemeyiş ve son olarak Fransa’daki yasama girişimlerine karşı milliyetçi tepkiler, olası olumlu gidişatın önüne set çekti.

Dış baskılar bu toplumda hep boomerang etkisi yapıyor. Bu etkiyi önlemenin biricik yolu da sorunu içeride, bu toplumun demokratik çıkarları doğrultusunda çözmek olmalı. Paris’te binlerce Türkü otobüslerle meydana toplayıp ‘Soykırım yalandır’ demekle bir yere varılamadığı görüldü. Kibirdir yorulup yollarda kalan…

Mustafa Muğlalı’nın adını kışlalardan kaldıran anlayış, yüzlerce Talat Paşa caddesine hala dokunmuyorsa, Dersim katliamı konusunda yarım ağızla özür dileyip Uludere katliamını gerçekleştirenleri destekliyorsa siyasi iradenin samimiyeti sorgulanır.

Son olarak Fransa’da Ermeni meselesinin ele alınış şekli, bu olayın Batı ve Türk medyasındaki yansımaları, önümüzdeki dönemde de Ankara’nın başının daha çok ağrıyacağının işaretleri.

PS: Konuya ilgi duyanlar Fransız Ulusal Meclisi, Senatosu ve Anayasa Konseyinin aşağıda belirtilen linklerinden yasa metni, Parlamenter tartışmalar ve Anayasa Konseyi hakkındaki ayrıntılara ulaşabilir:

- http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/francais/actualites/2012/saisine-2012-647-dc-%5bcontestation-des-genocides%5d.104651.html

- http://www.assemblee-nationale.fr/13/dossiers/lutte_racisme_genocide_armenien.asp

- http://www.senat.fr/leg/tas11-052.html

Hrant Çanakkale’de

2012-01-16T14:15:00.000-08:00

19 Ocak, 1915 üzerindeki kara yalanların çatırdamaya başladığı kanlıtarih. Hrant’ı vurdular, ondan sonra Özür Dilerim Kampanyası başladı, ardından24 Nisan Anması… Hrant’ın Arkadaşları adalet talep ediyor bir de suçun (1915) cezalandırılmasını, onlarsa eski düzenin devamını…Biraz zor!

15 Ocak Pazar günü öğleden sonra 50-60 kişi, buz gibihavada, Çanakkale kent merkezinde, şimdiki adı Zafer Meydanı olan eski Kilisemeydanındaki Ermeni Kilisesinde biraraya geldi. ‘Vicdan sahibi insanlar, Hrant’ı hatırlamak için bir araya geldikburada’ dedi toplantıyı açan arkadaş. ‘Hrant’ınArkadaşları’ adlı kolektif geçen yıl da Saat Kulesi Meydanında, ki bir başkaadı da Şair Ece Ayhan Meydanı, 19 Ocak’tabir anma töreni düzenlemişti. Bu yıl da düzenlenecek.

Çanakkale, bir çok insan tarafından 1915 Anafartalar Savunması,Şehitlikler ve Mustafa Kemal’in askeri başarıları ilebilinir, anılır. Oysa ki burası, özellikle yakın geçmişinde çok dinli, çokkültürlü, çok milliyet ve etnikli birliman kenti. 6 Gün Savaşına kadar kentte nufusu 30 bine yaklaşan bir Yahudi topluluğuyaşarmış. Fatih Sultan Mehmet zamanında inşa edilen Çimenlik kalesi dönemindenbu yana kentte önemli bir Çingene nufusu var. İki Ermeni kilisesi olduğuna görenispeten önemli bir Ermeni cemaati yaşamış burada. Trakya, Marmara ve Ege’de olduğu gibi yörede Rum varlığının silik izlerinerastlamak da mümkün. 20. Yüzyılın başında Çanakkale’de 15 kadar konsolosluğunfaaliyet gösterdiğini yazıyor kayıtlar.

Pazar günkü toplantının konuğu Garo Paylan’dı. Garogiller Dink ailesinin taa Malatya’dan komşusu, dostu. Garo, şimdilerde Istanbul’da Ermeni okulları ve Vakıflarıyla uğraşıyor. Yaklaşık 35-40 dakikalık fevkalade sürükleyici,sakin konuşmasında, kişisel, ailesel boyutlardan yola çıkıp, bu ulus-devletinErmenilere reva gördüğü muameleyi anlattı. Dillerinin nasıl yasaklanıp inkar edildiğini, vakıf mallarına nasıl elkonulduğunu bir bir anlattı. Ermeni kimliğini nasıl gizlemek zorunda olduğunu,bunun yarattığı kişilik kırılmasını, anne ve babaannesiyle ilişkilerinden örneklerlesergiledi. Solculuk döneminde,sosyalistlerin etnik sorunu küçümsemelerini de alaycı bir dille eleştirdi: ‘Girmebu etnik meselelere, yoksa devrim perspektifi zayıflar’mış! Garo’nun önemli tespitlerinden biri de soykırımınfaili idi: ‘Ben Türkler soykırım yaptı, demem. Çünkü mesela benim dedemikurtaran Mustafa amcadır. Mustafa amca da Türktür. Soykırımı yapan devlettir, çetedir. Ve bu suç halencezalandırılmadığı için bu çete hala işbaşında. Soykırım cezalandırılmadığıiçin 38’de Dersim oldu, sonra Maraş, Çorum Katliamları oldu, Uludere’de 35 Kürtçocuğunu da yine bu soykırımcı çete bombaladı’.

Soru-cevap bölümünde bir dinleyici bu ‘soykırım’ sözcüğüne takıldı ve bunun ‘Teknik bir deyim’ olduğunu öne sürdü. Garo, son derece sakin ve olgun bir şekilde,1915’in Büyük Felaket, Kırım, Katliam gibi farklı sözcüklerle tanımlandığını,bunun önemli olmadığını söyledi. ‘Mesele,büyük bir suç işlendi ve bu suç 97 yıldır cezalandırılmadı’ dedi.

Soru-cevap bölümünde, ilginçtir, salonda söz alan insanlar ya Balkan muhaciri ya daKürttü, onlar da kendi başlarından geçen kimliksizleştirme öyküleri anlattılar.Zaten Garo da, kişisel ve ailesel güçlüklerini anlatırken daha önce dinlediğim Kürt dostların anlattıklarıaklıma gelmişti: ‘Ben Kürt olduğumu Lise 2. Sınıfta öğrendim’ ya da ‘Bizim evdeKürtçe hep alçak sesle konuşulurdu’. ‘Benim esas adım Welat ama okulda vesokakta Vedat derlerdi’…vs…

Garo’nun üzerinde durduğu önemli bir konu da millet ya dahalk ile devlet arasındaki ayırımdı. Çünkü resmi ideoloji mecburiyetinden biz ‘devletve millet olarak bir bütündük’ ya, amasoykırım sözkonusu olduğunda onu nemillet yapmıştı ne de devlet. Çünkü zaten Erdoğan da açıklamıştı: Benim atalarımsoykırım yapmaz! Benzeri bir açıklamayı Onur Öymen de yapmıştı. Garo, dedesinisoykırımdan kurtaran Türk Mustafa amca ve diğer Türkleri suçlamadığını tekraredip, Lice Kaymakamı ile DiyarbakırValisinin de Ermenilere farklı davranmışolduğunu anlattı. Lice kaymakamı Ermeni sakinlerinin başına geleceği sezmişolmalı ki, onları bizzat Diyarbakır’a götürmeyi denerken, yolda DiyarbakırValisinin adamlarınca katlediliyor. Bu durumda bizim atamız kim? Vali mi,kaymakam mı? Ya da Boğazlıyan kaymakamı ile Boğazlıyan müftüsü de Ermeni meselesinde zıt tutumlar takınmış vaktizamanında. Atamızı seçerken de sınıfsal davranmıyor muyuz?

Garo, Istanbul’dasüren Dink’in katilleri davasını izlemeye devam edeceklerini de söyledi ama şimdiye kadar mağduravukatlarının tüm çabalarına rağmen, mahkemenin tetikçi ve yakın çevresidışında resmi yetkilileri sorgulamaktan bile kaçındığını hatırlattı.

Garo meseleyi doğru bir şekilde ortaya koydu. ABD ve Fransa’dakiErmeni girişimlerinin anlamsızlığına değindi. Ve meselenin burada, Türkhalkıyla, Türk devletiyle çözülmesi gerektiğini söyledi. Hrant da böyle düşünürdü. Bu açıdan bakılınca, Ermeni sorunu ya da 1915belki de ne kadar Ermeni Sorunu ise bir o kadar da Türk Sorunu olarakalgılanmalı, kavranmalı. Çünkü Türklerin de üstelik bugün çoğunluk olarak yaşadığı bu ülkede, 1915’de, nitelemesi/isimlendirmesi başka bir tartışma, korkunç bir kırımyaşandı ve Türklerin büyük bir kısmı , (Millet, halk, Türk kökenli yurttaşlar)aradan 97 yıl geçmiş olmasına rağmen hala resmi ideolojinin yalanlarınıyinelemekte beis görmüyor. Resmi Türk bir yana, bütün dünya başka bir yana…

Garo, 19 Ocak’ta düşürülen Hrant’ın 23 Ocak’daki cenazetörenine 200 bin insanın katılmış olduğunu hatırlattı. Ki bu gerçekten önemlibir dönüm noktasi. Türk, Kürt, Ermeni, Musevi binlerce insanın, hatta genç çiftlerin bebekarabalarıyla katıldığı sessiz yürüyüş, dünyaya özellikle de Ermeni diasporasınaçok önemli bir mesaj verdi: Türklerin hepsi Türk devleti gibi düşünmüyor. ‘HepimizHrant’ız! ‘, ‘Hepimiz Ermeniyiz!’ diyenonbinlerce Türkiyeli de vardı. O tarihten sonra Kaliforniya ve MarsilyaErmenileri ile Türkiye’nin, bizim Türkiye’nin temasları arttı. Gerçi devlet, 23Ocak’ın rövanşını çok feci bir şekilde aldı: Katili zanlısı Ogün Samast’ınSamsun Emniyet’inde jandarma ve polis eşliğinde Türk bayrağı ile poster pozuverdiği fotografla fail hakkında bir ipucu verdi. Garo, Trabzon’da bir albay’ın, cinayettensonra, Yasin Hayal’in babasını arayıp ‘Beyefendi tebrik ederim çok hayırlı bir evlatyetiştirmişsiniz’ demiş olduğunu da aktardı.

19 Ocak’tan sonra aslında iki önemli gelişme daha oldu.Bizim Cengiz Aktar, Ahmet İnsel, BaskınOran ve arkadaşlarının düzenlediği Özür Diliyorum kampanyası çok ses getirdi.Son iki yıldır da 24 Nisan, artıkIstanbul ve diğer kentlerde de anılıyor.

Osmanlının son dönemlerinden itibaren tasarlananulus-devlet, yaklaşık 100 yıldır bu memlekete fevkalade büyük kötülüklergetirdi. 1984’de Kürtlerin farklı alanlarda mücadeleye başlaması sayesinde Kürt meselesi üzerindeki ırkçı/devletçitabular kırılmaya başladı. Hrant hayatta iken Ermeni meselesini Türklere, Türkkamuoyuna en iyi, en ikna edici, en dostça anlatan insandı. Ulus-devletin resmiideolojisi ve tarihinin gizlediği/bastırdığı/tahrif ettiği Ermeni gerçeği deHrant’ın girişimleriyle su yüzüneçıkmaya başlamıştı.

Uzun bir yol. Güçlü direnişler hala var. Üstelik bu aralar ulus-devleti kırdığını sananların ulus-devletgibi tabuları olması, meseleyi daha çetrefil hale getiriyor. Mesela Erdoğan da ‘TekMillet/Tek Dil/Tek Bayrak’ sloganını bir süredir ağzından düşürmüyor. Ama cin artık şişeden çıkmaya başladı.Kürtlerin ve Ermenilerin Tek Bayrak ilkesine itirazları yok. Ama burası TekMillet/Tek Dil kalıbına uymuyor işte…

Yeni ulus-devletçilerin Tek Din/Tek Mezhep/Tek Cemaat gibiniyetleri de sırıtıyor.

Yürü bre Hızır Paşa/Senin de çarkın kırılır!

Pazar günü Garo’yu dinledikten ve biraz tartıştıktan sonra ‘SuÇatlağını Buldu!’, ‘Ahparink!’ ve Vicdan filmlerini izledik. Anuş-abur (Aşure)yedik . Sonra vurduk kendimizi yine Çanakkale’nin buz gibi sokaklarına. İçimizaslında biraz olsun ısınmıştı.

Sonuç olarak, Hrant, aslında artık bir sembol. Özgürlüğün,bağımsızlığın sembolü. Farklı millet, din ve kültürlerin barış içinde bir aradayaşamasının sembolü. Hiçbir suçuncezasız kalmaması gerektiğinin sembolü…Bu sembolün Çanakkale’ye gelmesi de iyioldu. Çok iyi oldu. Çünkü Çanakkale zaten yapısı, nufusu, tarihi itibarıyla butür sembolleri iyi karşılayan, iyi ağırlayan bir kent…

ZOR İŞTİR GERÇEKLE UĞRAŞMAK…

2012-01-02T22:05:00.000-08:00

· İşaretfişeğini Başbakan çaktı: ‘Bizim dönemimizde devlet kendi halkını kasıtlı olarakbombalamaz’. Sınır ticareti yapan Kürtköylülerini, Arjantin Hava Kuvvetleri mi bombaladı? İnkâr operasyonu geri tepince, eli kalem tutan AKPyandaşları, mazeret yaratma yarışınıgirdiler. Devlet ve AKP hariç herkes sorumlu bu katliamdan. İnandık değil mi?

Çok çabasarfediyorlar. ‘Yepyeni’ olarak takdimedilen bilgileri gündeme getiriyorlar. Ya da, mevcut bilgileri, olağanüstü incezekâlarıyla müthiş bir şekilde yorumluyorlar:

Genel Kurmay’ıMİT yanıltmış. İşin içinde binbir tuzak varmış. Ergenekon iş başındaymış…Vurulanlar zaten Barzani’nin ajanlarıymış. Tabi bu arada Kaymakam Bey’i, HasipKaplan linç ettirmiş. Kasıt yokmuş ihmalvarmış. Esasında tüm bunların sebebi PeKaKa imiş. Nuray Mert’in sorumluluğu daunutulmamalıymış… Bülent Arınç da yumurtladı: Köylüleri PKK yönlendirmişolabilirmiş…

Baransu,Uslu, Babahan, Bulaç gibi kalemleri okuduğumuzda, bir sıkıntı, bir gerilim açıkçasırıtıyor. Aslında acaip haklılar, ama haklı olduklarını bir türlü açık seçik yazamıyorlar havası… Bu kalemlerin mesela son üçer yazısınıokuyun: Hiç biri gazetecilik/habercilik faaliyeti ürünü değil. Hepsi kanaat.Diplomatik dilde analiz… Gazetecilik dilinde ise buna sadece propagandadeniyor.Çünkü bu yazılar, mevcut somut bilgileri göz ardı edip, olası senaryove ihtimaller üzerinde odaklanıyor.

Baransumesela, ‘Askeri kaynaklarından’ sözediyor ki, gerçekten çok inandırıcı. TSKiçinde Taraf gazetesinin ve hele Baransu’nun ne kadar sevildiğini bilmeyen kalmadı herhalde. Genelkurmay’ın üst düzey yetkilileri, Baransu’yaMİT’i şikayet ediyorlar. Utanmadan bir de haber kılığına sokulmuş bu kara propaganda.

Uslu, bir başkaâlem. Baransu’nunkaç haberi tekzip edildiyse, Uslu’nun da o kadar analizi La Fontaine çıktı. Anlaşılan aynı kaynaktanbesleniyorlar. Uslu ABD’den, Baransuiçerden çalışıyor. Hangi içerden?

‘Sanıyorum’,‘Düşünüyorum’, ‘Tahmin ediyorum’larlaanaliz yaptınız kimse bir şey demedi. Peki…Bu iki kalemin bilgisiz, belgesiz, kanıtsız, mesnetsiz amaniyetli ve kasıtlı yazılarını iktibas edenlere ne demeli? Ahmet Altan sevinsin.

Katliamdansağ kurtulan köylü (Kaçakçı, diyemiyorlar) her şeyi ayrıntılı bir şekildeanlatmış. Haber bu! Uslu’nun suçladığı korucu da yanıt vermiş. İlginçtir, haberolmayan kara propaganda, adı sanı, yeri yurdu zamanı belli haberlerleçürütülüyor.

Hasip Kaplan’ayüklenip, Kaymakamın mağduriyeti üzerine yoğunlaşınca, 35 kişinin bombalanarak öldürülmesi unutulacak mı sanıyorsunuz? Bilmeyen, Kaymakam bombalandı sanır.

Telsizdinlemelerine göre PKKliler katliama çoksevinmiş. Ne malûm? O ses kayıtlarındaki kişiler PKKli ise,örgüt bunu neden resmen açıklamıyor? BDPliler neden bu sevince katılmıyor?

Bir çokgazetede aynı sözcüklerle yayınlanan buhaberin kaynağı da ilginç: ‘TRT Haber Özel’. Bu isimle bir haber ajansı mı var?

Tüm buyayınların amacı belli: Askeri vesayete karşı çıkan (Kih kih!) AKP, bombardıman uçaklarıyla korucu Kürtleri katletti. Kürt açılımı yenidencanlanacakken Uludere olayı bir çuval inciri berbat etti. Artık AKP’yi de AKP’ninKürt politikalarını da savunmak çok zorlaştı. Hatta ‘Çabalama kaptan, bengidemem’ raddesine ulaştı.

Şimdi kendikalemize attığımız bu golün aslında ofsayt olduğunu yazalım. Merkez HakemKomitesinden yakınalım. Federasyon ve yayıncı kuruluşun olumsuzluklarınısergileyelim. Bunları yapıyorlar bu aralar. Oysa ki kendi kalelerine attıklarıgolün santrası çoktan yapıldı. Üstelik karşı takım bir gol daha attı ki, henüzfarkında değiller.

Yarım gerçeklerdenyola çıkıp tam yalanlara varmak için, alavere-dalavere, kafa karıştırma girişimleriyle,dikkat dağıtıp başka alan ve konulara yöneltme harekâtını yürütenlere Batı’da ‘SpinDoctor’ (Masal Doktoru) derler. Bizdeki doktorlar o kadar beceriksiz ki, ya TıpFakültesi 3. sınıftan terk ve sahtediplomayla icra ediyorlar meslekleriniya da Tabip Odası, artık bunlara meslekten men cezası verecek.

DEVLET KADAR IRKÇI, HÜKÜMET GİBİ MİLİTARİST

2011-12-30T02:02:00.000-08:00

Türk egemenmedyası, siyasi iktidarla ilişkisi ne olursa olsun, özellikle Kürt meselesineilişkin bir olay meydana gelince, ırkçı, militarist, tahrifatçı, kör kimliğinibir refleks olarak hemen gösteriyor.

Uluderekatliamı hakkında yazılacak, tartışılacak çok şey var . Bu konuların önemli birkısmı son 2 gün içinde sosyal medyada (ki giderek ‘yurttaş medyası’ sıfatını hak etmeye başladı) yeraldı. Bir başka açıdan bakıldığında ise, yazılacak/ deşilecek çok fazla bir şeyyok diyebiliyoruz. Çünkü katliamın her boyutu o kadar açık ve net ki…

29 ve 30Aralık günleri medyanın hâki ya da yeşilrenkli apoletli organlarını, özelliklede televizyon kanallarını ve internet sitelerini izlediğimizde ortaya çıkanmanzaradan bazı tespitler:

* GenelKurmay açıklama yapıncaya kadar haberi vermemek, bu medyanın olgular temelindedeğil siyasi hiyerarşi temelinde hareketettiğini gösteriyor. Apoletli medya, emir-komuta zinciriyle yayın yapıyordu,yapıyor, yaptı.

* Gazetecilikkafanın, varsa gönlünün ve bilincinin içindekini söze, yazıya, resme dökmekolmadığına göre, olaydan 24 saattenfazla geçmesine rağmen egemen medya, olayı izleyip aktarmak ve takip etmek içinhiçbir muhabirlik/istihbarat faaliyetigöstermediğine göre, baştan bu kara lekeyi unutturmak, mümkünse yok saymak içinşimdiden kolları sıvamış durumda.

* Katliamınçeşitli unsurları ortaya çıktıktan, hatta Hüseyin Çelik’in yarım ağızla da olsa‘operasyon hatası’nı itiraf ettikten sonra bile, yandaş medyanın ‘Havakuvvetlerini MİT yanılttı’ ya da ‘Gediktepe sendromu’ gibi yaklaşımlarıbenimsemesi, yani katliamı mazur göstermeye çalışması, Kürt düşmanlığının,iktidar bağımlılığının en bariz örnekleri.

* Medyanın,askeriyeden özellikle de siyasi iktidarın sözcülerinden demeç-görüş almasıgerekirken, tek açıklamayı, AKP Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Çelik’in nesıfatla ve neden yaptığını bile sorgulamadı. Üstelik, Çelik, ‘Sonsözü idari ve adli soruşturmadan sonra söylemek gerekir’ demesine rağmen,olayın kasdi olmadığını, 33 Kurşun hadisesine benzetilmemesi gerektiğini söyledi.Neden ki? Hani adli ve idari soruşturma bitmeden kesinyargıya varılmayacaktı…Ya bu soruşturma sonucunda (çıkmaz ya) olayın planlı ve kasıtlı olarak organize edildiği ortaya çıkarsa?

* Arkaplanbilgi (Background information), bir haberi zaman ve mekan boyutundakonumlandırmak açısından en önemli bilgi demeti. Bizim egemen medyada bu konudatek satır yok. Oysa ki mesela CHP Dersimmilletvekili Hüseyin Aygün, 90’lı yıllarda bu tür çok sayıda operasyon yapılmışolduğunu hatırlatıp bunların teşhir edilmediğini/deşilmediğini açıkladı. Arşivler bu konuda yeteri kadarzengin. TSK ilk kez, kendi deyişiyle ‘operasyon hatası’ yapmıyor ki

* Türkegemen medyasının şiddet konusunda, eskiden beri, tek yanlı bir şekilde TSKşiddetini överken, sadece karşı şiddetekarşı çıkma iki yüzlülüğü bir kez daha iflas etti.

Her şeydenönemlisi, Uludere katliamının Türk egemen medyası tarafından izlenip aktarılmayöntem/biçim/yaklaşımını, mesela Bingöl’de33 askerin vurularak öldürülmesi ya da iki ay önce PKK’nin Çukurca saldırılarıile kıyasladığımızda, bu medyanın açıkça ırkçı ve militarist bir kimliktaşıdığını bir kez daha gördük.

Öldürülenler Türk askerleri ya da sivillerolduğunda, egemen medya Kürt düşmanlığı yaparak olayı en geniş boyutlarıylaişliyor, muhabirler hatta anchorman’lerolay yerine gönderiliyor, aynı cepheden görüşler alınıyor, onlarca yorum yazısıçıkıyor, onlarca fotograf yayınlanıyor, hükümet ve devlet yetkilileri demeçüstüne demeç veriyor ve konu medyanın neredeyse tek konusu olarak sayfa veekranları tıka basa kaplıyor. Propaganda bombardımanı bütün hızı ve gücüyledevreye giriyor.

Öldürülenlersivil Kürtler olduğunda ise, medya, olayı önce sessizlikle geçiştirmeyeçalışılıyor, sonra mecburen Genel Kurmay’ın bildirisini yayınlıyor, ardından daolayın gerçek boyutlarını tahrif etmek ve önemini küçümsemek için elindengeleni yapıyor. Bu katliamı kınayan haklı protestolara karşı çıkıyor. Egemenmedyanın Uludere katliamına verdiği yer ise neredeyse sıradan bir olaya verilenyer kadar. Çünkü olay devleti, AKP’yi, Kürt karşıtlarını zor sokan bir olay.İşin insani yanına şimdilik hiç girmiyorum.

Egemenmedyanın eskiden bir panzehiri vardı: Yabancı medya. Şimdi bir engeli dahavar:Sosyal medya. Böylesinebüyük ve vahim boyutta bir olayı gizlemek hatta küçümsemek artık mümkün değil.

Sizin, sanatçıyıakademisyeni, şairi bile terörist olarak gören bir İç İşleri bakanınız varsa, (Şimdi neden sustu?), sizin ‘Kürt kardeşlerim’ diyenutuk atan bir Başbakanınız varsa, sizin ‘Genel Kurmay siyasi iradeninemrindedir’ diyen bir Genel Kurmay Başkanınız varsa ve Uludere katliamı gerçekleştiğinde ağızlarını bıçakaçmamışsa, bu suskunluk bile tek başına suçluluğun tezahürü olsa gerek…

Bu arada ‘Yetmezama Evet’ diyenleri, yandaş medyanın AKP hayranı kalemlerini burada bir kezdaha saygı ve sevgiyle analım…

2011-12-29T06:01:00.000-08:00

Cezaevindeki bütün meslekdaşlara

Silgiler silerken silinir de

Ece Ayhan

MUHALEFETİ VE MEDYAYI TASFİYE GİRİŞİMİ

2011-12-28T12:11:00.000-08:00

AKP devleti, Ergenekon ya da KCKadı altında, uzunca bir süredir, muhalefeti tasfiye etmeye çalışıyor. Siyasiiktidar, hakiki gazetecileri de muhalefetin bir ayağı olarak algılayarak, şimdide onları, haksız-hukuksuz bir şekilde hapsetmeye başladı. 17. büyük ekonomi,ileri demokrasi, medeniyetlerarası ittifak, dinlerarası hoşgörünün gerçek yüzüortaya çıkıyor. Muhalefeti ve medyayı tasfiye girişimi aslında iktidarın çaresizliğin bir marifeti olsa gerek...

AKP devletinin, Pennsylvania Mescidi’nin bazenbağımsız girişimi bazen de desteği ile, önce BDP’li yerel yöneticileri KCK gözaltı-tutuklama kampanyasıyla içeri alması, ardından AhmetŞık, Nedim Şener gibi gazetecileri tutuklaması, son olarak da Kürt medyasında çalışan meslekdaşlarımızıhapse tıkaması, hem siyasi, hem hukuki hem de medyatik olarak çok sorunlu bir süreç.

Siyasi açıdan bakıldığında, mağdur kişi ve kesiminözellikleri göz önüne alındığında, ‘düz ovada siyaset’ yapmaya çalışan, üstelikde halk tarafından Belediye Başkanı ya da Belediye Meclis üyesi olarak seçilmişBDPliler ile partililer tarafındanseçilmiş il/ilçe yöneticilerini aktifsiyasetten men etme girişimi, özellikleKürt bölgelerini siyasi öndersiz bırakma planının bir parçası. KCKoperasyonunun mimarları, Kürt muhalefetini bir sorun/bir pürüz olarakalgıladıkları yetmiyormuş gibi,‘Bölgedeki BDP üst ve orta kademe yöneticilerini tasfiye edersek alan boşalırve burası bizim adamlarımız tarafından doldurulur’ yanılsamasına düşmüşgörünüyor. Oysa ki, bölgedeki muhalefet, öyle sadece BDP yöneticilerininyarattığı, desteklediği, yönlendirdiği bir muhalefet değil. Nitekim, KCKtutuklama kampanyasından sonra bölgedeki muhalefetin dozunda ya da tarzındaherhangi bir düşüş ya da farklılık ortaya çıkmadı. Çünkü, yöre halkı, BDP’ninmanevi önderliğini içselleştirmiş olduğu için, belediye başkanı, il ya da ilçe başkanı cezaevine düşmüşse ,vekili aynı misyonu aynı kararlılıkla sürdürebiliyor. Siyaset bazılarınınsandığı gibi liderlerle yapılmıyor, hatta esas olarak liderlerle yapılmıyor.Dünya çapında ekonomik gücünüz olabilir, gazeteleriniz, radyo vetelevizyonlarınız olabilir, gönüllü savcı ve yargıç dostlarınız olabilir, polis teşkilatında önemli bir gücünüzolabilir ama yöre halkının çoğunluğunun gönül ve bilinçleri sizden yana değilsebaşarılı olma şansınız çok azdır.

KCK tutuklama kampanyasında, somut suç delilleriyerine, gizli tanıkların ifadeleri ya da sonradan üretilmiş belgeler esasalınıyor. Zaten tutuklamalardan önce de yandaş medyada ‘Kürt=BDP=PKK=KCK’algısını yaratabilmek için çok sayıda haber tahrifatı yayınlandı.

AKP devletinin, genel olarak Kürtlere, özel olarakBDP’ye yönelik olarak sürdürdüğü bu tutuklama kampanyası, Kürt muhalefeti ilesiyasi olarak başa çıkamamanın itirafı. Üstelik, bu operasyonların mimarı kimise, PKK’nin çeşitli alanlarda elini güçlendirdiği de bir başka gerçek. Okesimin kıytırık sözcülerinden biri olan kahin polis, masa başında PKK’yiböldü, askeri güçlerini güneye çekti,Bayık’ın bir süredir demeç vermemesini de çok ilginç bir şekilde yorumladı. Tümbunları yazarken de hiçbir somut bilgiye dayanmadan, ‘tahmin ediyorum’,‘düşünüyorum’, ‘öyle olması gerekir’ gibi ibareler kullandı. Doğrusu böyleiktidara böyle analist yakışır.

AKP devletinin anlayamadığı, kabul edemediği şu: Biriktidar ancak ve ancak muhalefetin varlığına tahammül edebildiği kadar, hattaonunla barış içinde bir arada yaşayabildiği sürece varlık nedenini koruyabilir. AKP devleti,dikensiz gül bahçesi istiyor. Kısacası muhalefet istemiyor. Oysa ki,muhalefetsiz bir iktidar olamayacağı gibi, muhalefeti böylesine gayrı-meşru, yasa dışı ve anti-demokratikyöntemlerle tasfiye etmeye girişen bir iktidar, kendi varlığını tehlikeye atar.Ayrıca da bu tür iktidarlar, yavaş yavaş kendi içinden bir muhalefet çıkarmayabaşlar. Nitekim de çıkarmaya başladı bile: Başbakan Erdoğan’ın sağlık sorunlarınedeniyle sadece 10 gün kaptan köşkünden uzak kaldığı günlerde, hemen Erdoğansonrası senaryolar yazılmaya başlandı. AKP içinde herkes bir anda kendini 2 numara olarak görmeyebaşladı.

Gazetecilereyönelik tutuklama kampanyaları da, muhalefete tahammülsüzlüğün bir tezahürü.Şimdiye kadar gözaltına alınıp tutuklanan meslekdaşlarımızın profillerinebakalım. Neredeyse hepsi, AKP’nin dayatmaya çalıştığı yayın politikalarınakarşı çıkan gazeteciler. Yandaş medyadaki kalem sahiplerinin yaptığı gibi, AKP’yiöve öve bitiremeyen ayrıca sürekliolarak CHP’ye ya da diğer muhalif odaklara vuran değil, gazeteciliğin gereğiolan, kamu çıkarı adına iktidarı eleştiren haber ve yorum yazan arkadaşlarımız.Kürt meselesi konusunda, haklı olarak özel bir duyarlık gösteren gazeteciler.Zaten Zaman, Yeni Şafak, Star, Akit gibi gazetelerde çalışsalardı, ya damagazin muhabiri filan olsalardı bu başlarına gelmezdi. Bu meslekdaşlarımız nispeten küçük ya da orta çaplı medyaorganlarında çalışmalarına rağmen, yani aslında etki ve yaygınlıkları, yandaşve kadim egemen medyadaki gazeteciler kadar olmasa da, yine de AKPaçısından rahatsız edici bir konumdalar. Aslında iktidarı rahatsız etmeyenmeslek erbabına, gazeteci sıfatınıyakıştırmak çok güçtür. Üstelik, bu meslekdaşlarımızın gözaltı ve tutuklanmasüreçlerinde yandaş medyada çıkan bilgilere baktığımızda, geniş çaplı birmuhalif medyayı susturma operasyonu gerçekleştiğini kolaylıkla anlıyoruz. Amabu girişim iktidar yanlısı medyada bilesorun yarattı. Esas olarak yandaş medyaya yakın durduğu bilinen Fehmi Koru ya da Alper Görmüş gibi kalemlerde son tutuklama kampanyasına karşı çıktı. Yandaş medyada yer almasınarağmen, hala profesyonel davranabilen,vicdan sahibi kalemlerin mevcudiyetine inanmak istediğim için, önümüzdekidönemde yandaş medyadan itiraz seslerinin artması beklenir.

Son bayramdan önce söylenti şeklinde egemen medyayada yansıyan, ‘1400 kişi daha alınacak’bilgisi o günden bu yana adım adım gerçekleşti. Burada da önemli bir sorun var:Siyasi sorunlar, insanları tutuklayarakçözülemez. Şimdiye kadar hiçbir siyasi sorun bu şekilde çözülememiştir, bundansonra da çözülemez. Hele tutuklananinsan sayısı arttıkça, söz konusu siyasi sorun bırakın çözülmeyi daha dakarmaşık hale gelir. Geliyor da… Somut olarak düşünelim: Ahmet’le Nedim’i içerialınca Gülen Cemaatinin olumsuzlukları ortadan kalkıyor mu? Ragıp’la Büşra’yıiçeri alıp KCK’yi mi çökerteceksiniz? Özgür Gündem muhabirlerini hapse tıkınca,Kürt meselesi barışçı bir şekilde mi çözülmüş oluyor? Tam aksine, bu hukuksuzoperasyonlar, AKP’ye muhalefet cephesini genişletiyor. Mesela ‘Yetmez amaEvet’çilerin son zamanlarda pek sesi soluğu çıkmaz oldu. Çünkü onların içindekiiyi niyetli bir sürü arkadaş da artık AKP’ye destek vermenin ne büyük belalarayol açtığını görmeye başladı. Aralık’ın son haftası içinde Başbakan YardımcısıBeşir Atalay, ‘Şiddet içermeyen görüşlerin serbestçe ifade edilmesi’ için yasalgirişimde bulunacaklarını açıklarken, aslında şimdiye kadar gerçekleştirilentutuklamaların iktidar nezdinde yarattığı sıkıntıyı itiraf etmiş oluyor. Böylebir mevzuat değişikliğine ihtiyaç duyuluyorsa, şimdiye kadar şiddet içermeyengörüş savunan kişi ya da gazetecilerin yaptırıma uğradığı da kabul edilmişoluyor.

Kuşkusuz, bir gazetecinin esas çalışma alanı,meşguliyet mekanı savcılık, duruşma salonları ya da cezaevleri değildir. Gazeteci,muhabir ise, olayın cereyan ettiği mekanda; editörse de masa başındabilgisayarının karşısında olmalı.

Ülke içinde, özellikle de egemen medyada, gazetecilerin kitlesel olarak tutuklanmasınakarşı mesleki düzeyde bile olsa yeteri kadar sağlam, güçlü bir itirazçıkmadığını görüyoruz. Onlar bir yandan korkuyor. Bir yandan da, bu tür mesleki dayanışma son yıllarda Türkbasınında zaten hiç görülmedi. Özgür Gündem’in muhabirleri vurulurken de bizimyanımızda sadece bir avuç hakiki aydın, dost ve gazeteci vardı. Egemen medyanınbugün bu haksızlığa yeteri kadar karşı çıkmaması kimseyi çok üzmesin. Yandaşmedyada çok sayıda kalem kendi meslekdaşlarını, tıpkı iktidar gibi teröristolarak tanımlıyor hatta henüz içeri alınmamış gazetecileri/köşe yazarlarınıhedef gösteriyor.

Bu son tutuklama kampanyası, AKP’nin uluslararasıalandaki prestijini de kaçınılmaz olarak yaraladı. Başta basın özgürlüğükuruluşları olmak üzere, Batı Avrupa ve ABD’deki gazeteci örgütleri, Türkiye’nin gazetecileri hapse tıkayan ülke ünvanınınperçinlediğini kaydediyor. Hükümet yetkililerinin savunmaları yetmiyormuş gibi,yandaş medyadan bazı kalemler de, tutuklanan meslekdaşlarımızı terörist olarakitham etmekte bir sakınca görmedi. İnandırıcılıklarını büyük ölçüde yitirmişolsalar da…

Sonuç olarak, bir iktidar için, tek parti zihniyeti, ülkenin spor klüpleridahil tüm kurumlarını ele geçirme ihtirası muhalefeti siyasi olmayanyöntemlerle tasfiye girişimi, sonun başlangıcının ilanıdır. (Bkz. Bin Ali,Mübarek, Kaddafi ve Esad),

Siyasi iktidarlar geçicidir. Yurttaşların oylarıylaya da darbe ile başa geçerler, uzun yada kısa bir süre sonra, iktidar makamını kanlı ya da kansız bir şekilde terketmek zorunda kalırlar. Tarih bize bunu gösteriyor. Gazetecilik ise kalıcı birmeslek ve konumdur. Dünyada yaklaşık dört asırdır gazetecilik yapılıyor. İnişve çıkışlarına rağmen, gazetecilik, kamu çıkarı adına, kalemle, sözle,görüntüyle, iktidarları eleştirmeye, teşhir etmeye devam edecek.

Muhalefetten ve medyadan korkmak...

2011-12-20T12:55:00.000-08:00

Özel YetkiliMahkeme Savcılığının Terörle MücadeleYasasına dayanarak 20 Aralık Salı sabahı, gazeteci meslekdaşlarımıza yönelik olarak ülke çapında gerçekleştirdiği toplugözaltı operasyonu, özel yetkili medyanın televizyon kanallarında KCKoperasyonu olarak sunuldu. Genel hukuk ilkeleri ve mevcut yasalar uyarıncahenüz sadece ‘şüpheli’ konumunda olanmeslekdaşlarımız, henüz kaleme alınmamış iddianameden bile bir ihtimal daha ayrıntılı bir şekilde, söz konusu TVkanallarında itham edildi. Bir kez daha ‘Önce suçlu sonra suç delili’uygulaması başlamış durumda.

Gözaltınaalınan meslekdaşlarımızın Kürt konusuna öncelik ve ağırlık verenmeslekdaşlarımız olması, bu uygulamanın genel olarak muhalefeti özel olarak Kürt muhalefetini susturmak amacıylagerçekleştirdiğini gösteriyor.

Gazeteciler,toplumda var olan olay ve olguları, yazı, ses ve görüntü aracılığıyla kamuoyunahaber, fotograf, yorum olarak aktaran mesleğin mensupları. Dolayısıylagazetecileri gözaltına almak ya da tutuklamak, toplumda var olan olay veolguları ortadan kaldırmaya yetmiyor. Medyada geniş ve doğru bir şekilde yer almasa da, buolay ve olgular cereyan ediyor ve cereyan etmeye de devam edecek. Üstelik bugün İnternet sayesindehiçbir bilgiyi ilelebet gizlemek ya da tahrif etmek artık mümkün değil. Ayrıca, Salı öğle saatlerinden sonra gerekTürkiye içinden gerekse dışından gelen protestolara baktığımızda, bu gözaltıkampanyasının, harekatın mimarlarının beklediği etkinin tersini yarattığıyolunda işaretler var. ‘İleri Demokrasi’ ya da ’17. Büyük ekonomi’ etiketi ilepropagandası yapılan rejimin, dünyada en çok gazeteciyi hapseden yönetim olduğuiyice kesinleşiyor.

Gözaltınaalınan meslekdaşlarımızın çalıştığı medya kuruluşları, AKP devletinin medyaüzerinde kurmak istediği hegemonyayı rededen yayın organları. Bu konum, gazeteciliğin kurucu temel ruhunda var olan bir yaklaşım.

Dünyada vetarihte, egemenler, özellikle de demokrat olmayan iktidarlar, basını hep susturmak, bastırmak istemiştir.Bu iktidarların tümü sonuç olarak yenilmiş, iflas etmiştir. Gazetecilik ise,yüzyıllardır tüm baskı ve engellere rağmen hala görevini yapmaya devam ediyor.

ESKİ MUHALİFLER İKTİDAR OLUNCA…

2011-12-06T00:25:00.001-08:00

28 Şubat’ın mağdurlarıartık iktidar. Eski muhalifler şimdi iktidar olunca, eski iktidarlarınneredeyse tüm baskıcı/sansürcü/tahrifatçı yöntemlerini medya ve siyasetdünyasında tedavüle soktular. Sonucutahmin edebilir misiniz?

28 Şubatsürecinde egemen medyanın manipülasyonlarından şikayetçi olanlar, bugün sahibi/yöneticisi değişmiş deolsa aynı o egemen medyanın manipülasyon yöntem ve taktiklerini kullanarak rakiplerinialt etmeye çalışıyor. 28 Şubat sürecindeki gazete koleksiyonlarınıkarıştıralım: O dönemde kullanılan ‘Dinci’, ‘Şeriatçı’, ‘Laik düzen karşıtı’ibarelerini, ‘Ergenekoncu’, ‘Hükümet karşıtı’ ya da ‘Din düşmanı’ sözcükleriyledeğiştirelim, bir kez daha 28 Şubat tipi gazetecilik/habercilikle karşı karşıyakalırız. ‘Ergenekon Gazeteciliği’ başlığıyla iki cilt kitap yayınlamış olanAlper Görmüş’e bu konuda çok malzeme var ama…

Hukukun veadliyenin siyasi amaçlarla kullanılması, henüz sanık avukatlarının göremediğibazı bilgi ve dosyaların, iddianameye bile girmeden yandaş medyada yayınlanmasısayesinde, sanıklar, yargıç karşısına çıkmadan suçlu damgası yiyor. Oda TV yada Ahmet Şık-Nedim Şener davasında olduğu gibi, sadece sanıkların inkâr ettiğideğil, bilimsel kurumların da sonradan üretildiğini saptadığı CD’lerin içeriğiile insanların itham edildiği bir dönem yaşıyoruz.

28 Şubatsürecinin mağdurları, bugün mağduriyet dönemlerinde hedef oldukları suçlama vesuçlama yöntemleriyle, başta askeriye ve her türlü muhalif odak ve kişi olmak üzere geniş kesimlerisindirmeye, karalamaya çalışıyor. Psikolojik savaşın temel alanı olan medyaüzerinden yürütülüyor bu mücadele. Anlamsız ve saçma sapan sonuçlar dadoğurmuyor değil tabi… Mesela aynı davada yargılanan sanık listelerinebaktığınızda, Hanefi Avcı gibi işkenceci geçmişi bilinen bir polis yetkilisi ile Devrimci Karargâhmensubu olmaktan suçlanan kişiler aynı grupta. Ya da Veli Küçük gibi koyukaranlık askerlerle bizim hakiki gazeteci dostlarımız, Ahmet’le Nedim’ikastediyorum, aynı davanın sanığı.

KCK süreciise, Pennsylvania Mescidi’nin garabeti. Kendileri, toplumla lider arasındakiilişkide, ikinciyi birinciden üstün tuttukları için, KCK için de aynıyaklaşımın geçerli olduğunu sanıyor. ‘Kürt bölgelerinde ne kadar BelediyeBaşkanı, Başkan yardımcısı, İl Başkanı, İl Başkan vekili varsa, hepsinitoplarsak, Kürt meselesini bitiririz’ anlayışında oldukları için, kitlesel gözaltıları ile bölgede egemenlikkurmaya kalkışıyorlar. Hukuk, yasa hak getire… Bu odağın medya organları da,bilmeden etmeden, sapla samanı karıştırarak, KCK’nin ne kadar tehlikeli birörgüt olduğunu kanıtlamaya çalışıyor. Piknikte çekilmiş fotografları Kandil’deymiş gibi göstererek. Her kadıngerillayı kara çalınan kadın avukata zorla benzeterek.

Türk egemenmedyası, eskiden hâki idi. Galiba son 10 yılda yeşile büründü. Eskiden ErtuğrulÖzkök idi bu 28 Şubatçı medyanın simge ismi. Şimdi Ekrem Dumanlı oldu. Renklerve isimler değişti. Gazetecilik/habercilik anlayışı değişmedi.

Kürtmeselesinde, 28 Şubat medyası ne kadar savaşçı ise, bugünkü AKP medyası da okadar savaşçı . İkisi de aynı söylemi kullanıyor.

NTVzedemeslekdaşım/arkadaşım Ruşen Çakır, görevinin başında iken bir gün bana telefonetti ve ‘Senin Apoletli Medya sözünü bu yandaş medya çok kullanıyor. Buna birçare bulsan iyi olacak’ diye haklı bir öneride bulundu. Benim www.apoletlimedya.blogspot.com adresindeki blogumda, apoletlimedyanın kısa bir tanımı vardı. OturdumRuşen’in önerisini de göz önünde bulundurarak o tanım metnini güncelleştirdimve ‘’Hâki ya da yeşil, emir-komutazinciriyle faaliyet gösteren basın-yayın kuruluşu’’ diye bir cümle yazdım.

Egemenmedya, bu haber tahrifatı ve haber gizleme ile, sadece belirli bir süre ve ancak belirli bir kitle nezdinde etkili olabilir.Ama bu yöntemler ilelebet geçerli ve etkili olamaz. Üstelik de hiçbir iktidardaimi ve sürdürülebilir değildir. Değil mi Hüsnü Mübarek?

(*) Bu yazı Avrupa Barış Meclisi'nin yayınladığı 'Barış/Aşiti' dergisi için kaleme alındı.

HAKİYDİ YEŞİL OLDU EGEMEN MEDYA

2011-11-01T02:45:00.000-07:00

Dicle Haber Ajansının gerçekleştirdiği bu söyleşinin bazı bölümleri önce 31.10.2011 tarihli Dicle Haber Ajansı bülteninde sonra da 1 Kasım 2011 tarihli Evrensel (http://www.evrensel.net/news.php?id=16602) gazetesinde yayınlandı.

*Yaşanan son gelişmelerle birlikte Kürt sorununda basını sık sık uyaran ve daha önce değişik kritik dönemlerde yazılı ve görsel basın temsilcileriyle bir araya gelen Başbakan Erdoğan, ilk kez basın ile en üst düzeyde bir araya geldi. Basın kuruluşları yöneticileri ile bir araya gelen Başbakan Erdoğan'ın bu görüşmesi, 6 Nisan 1990 tarihinde Çankaya köşkünde yapılan ve "basına ayar çekme" olarak değerlendirilen toplantıyı anımsatıyor. Siz bu toplantıyı ayrıntılarını ve geçmişte yapılan "basına ayar çekme"toplantısı ile benzerliklerini nasıl değerlendiriyorsunuz?

R.DURAN- Bir Başbakan’ın, medya işverenleri ve yöneticileri ile, basın toplantısı dışında, hem de gizli/kapalı bir şekilde bir araya gelmesi başlı başına bir sorun. Bu toplantı, medya ile iktidar arasındaki ilişkilerin ast/üst ilişkisi haline geldiğini bir kez daha gösteriyor. Çünkü, gazete yöneticileri, işverenlerinin de bulunduğu bir ortamda, Başbakan’ın taleplerine karşı çıkabilecek konumda değiller. Onlar ancak talimatları dinleyip not alabilecek konumdalar. Çünkü toplantı basınla ilgili olmasına rağmen, basına kapalı bir şekilde yapıldı. Toplantı hakkındaki bilgilerimiz, iktidar yanlısı bazı köşe yazarlarının aktardıklarıyla sınırlı. Siyasi iktidarın baskısı, artık hem doğrudan gazete yöneticilerine, hem de medya mülkiyetini elinde tutan insanlara yönelmiş durumda. Erdoğan, zaten daha önce yaptığı bir açıklamada, köşe yazarlarına maaşlarını veren gazete patronlarının, yazarların görüş ve fikirlerine ket vuramamalarından yakınmıştı. Toplantı sırasında ya da sonrasında, bir medya patronunun ya da bir Genel Yayın Yönetmeninin, çıkıp kendi mesleğini, düşünce, ifade ve basın özgürlüğünü savunamamış olması hazindir. Aksine, toplantı sonrasında, egemen medyanın gerek Kürt meselesi gerekse de depremle ilgili yayınlarında, iktidarı eskisinden daha fazla kollayıp övdüğünü saptıyoruz. Demek ki, mesaj alınmış hatta yeni uygulama başlamıştır. Medya mülkiyeti ile basın özgürlüğü arasında doğrudan/organik bir ilişki var. Üstelik bugün Türkiye’de, egemen medyanın bir çok kurumu bu mali/ekonomik baskı altında olduğu yetmiyormuş gibi, çok sayıda gazeteci de egemen ideolojiyi gönüllü (Hiç olmazsa görüntüde) olarak benimsemiş durumda. Seçmenlerin yüzde 50’sinin desteğini alan AKP, bugün medyanın neredeyse yüzde 90’ını denetim altına aldı.Öte yandan, toplantıya AKP iktidarına muhalefet eden üç günlük gazete ile sol eğilimli gazetelerin de çağrılmamış olması, o gazeteler açısından olumlu bir durum yaratsa da, toplantının esas olarak mesleki değil siyasi mesaj verme amacını taşıdığını gösteriyor. Eskiden Genelkurmay Başkanlığı da İslami eğilimli gazeteleri basın toplantılarına çağırmaz, bu medya organlarında görevli muhabirlere akreditasyon vermezdi. Eski uygulama devam ediyor. Uygulayıcılar değişince, mağdurlar da değişiyor.AKP, güçlü bir halk desteğine sahip olan siyasi bir akıma karşı, medya gücünü artırmak amacında. Ne var ki, siyasi gerçekleri, medya blokajı ile engellemeye çalışmak, ancak belirli bir okur kitlesi için ve ancak belirli bir süre için geçerli olabilir. Hele İnternet devrinde bu kitlenin hacmi iyice küçüldüğü gibi yanlış ya da eksik bilgilendirme süresi de olağanüstü kısaldı artık.Erdoğan’ın yine de bu dönemde kolektif sansür denebilecek bu girişime neden ihtiyaç duyduğu üzerinde de durmak gerek: Barış umutlarının yükselmesinin ardından şiddet sarmalının yeniden devreye girmesi, siyasi iktidarın gözünü korkutmuşa benzer. Devletin en üst düzeyde görüşmeler yaptığı bir örgütün, Başbakanı güç durumda bırakma riski ortaya çıktığında, plansız-programsız açılım stratejisinin iflası ve yerine artık TBMM’ye de giren BDP’nin plan ve eylemlerinin ön plana çıkması, AKP’yi Kürt meselesinde yalnız bırakmaya başladı.AKP, bu durumda, 1925’den beri denenmiş ve sorunu iyice vahimleştirmiş olan eski ‘şiddetle çözme’ yöntemine sarıldı. Terörle mücadele kısvesi altında, aslında kendi egemenliğine öyle çok da fazla muhalefet etmemiş olan ve karşı çıkmayan egemen medyayı, Kürt gerçeğinden daha da uzaklaştırmak çabası, Erdoğan için önemli bir ihtiyaç. Yakın geçmişte de egemen güçler, barış yerine şiddet seçeneğini devreye soktuğunda, gazete yasaklamak, gazete bombalamak ve gazeteci öldürmek gibi yollara başvurmuştu. Erdoğan da, bugün askeri, siyasi ve toplumsal alanda inisyatif almak için adım atan Kürt siyasetinin genişlemesini, Türkiyelileşmesini önlemek amacıyla medya patronlarının ve yöneticilerinin desteğine muhtaç düştü. Çünkü amaç, tüm muktedirlerin sıkışınca başvurdukları çare olan, milliyetçi hatta ırkçı söylem. Milliyetçi/ırkçı söylemi yaygınlaştırabilecek en değerli araç, medya. Üstelik bu medya bu konuda çok deneyimli ve başarılı. Oysa ki, gelişmeleri esas etkileyebilen faktör medya değil, barış talep eden Türkiye toplumu, özellikle de Kürt siyaset dünyası. Erdoğan, medyayı Kürt dünyasına karşı bir kalkan haline getirmeye çalışmaktansa, BDP ile ilişkileri düzeltmeye çabalasaydı, çok geniş bir kesimin desteğini alabilirdi. Ne var ki, Başbakanın siyasi, ideolojik, kültürel tercihleri, barış, özgürlük, demokrasiden çok, giderek daha fazla ‘Tek Adam’, ‘Askeri Çözüm’, ‘Baskı ve sansür’den yana.

* Toplantı ile basından toplumdan hangi gerçeklerin gizlenmesi rica edildi?

- Başbakan, basın ve basın özgürlüğü konusundaki olumsuz tavrını şimdiye kadar bir çok kez çeşitli vesile ve örneklerle açıkladı. Köşe yazarını patronun maaşlı yazıcısı olarak değerlendiren Erdoğan, Ahmet Şık örneğine değinirken de kitabı bombaya benzetti. Erdoğan, bir çok neo-liberal gibi, medyanın gücünü abartıyor. Aslında onun istediği tüm medya organlarının AKP’nin sesi olması. Ayrıca Kürt meselesine ilişkin özellikle şiddet içeren olayların haberleştirilmemesiyle PKK’nin zayıflatılabileceğini sanıyor. Sanal iktidarı sayesinde, hakiki gerçeği gizleyebileceğine ya da değiştirebileceğine inanıyor. Türkiye’de bütün gazeteler, bütün radyo ve televizyonlar, bundan sonra Kürdün K’sını ya da PKK’nin P’sini ağızlarına bile almasalar, Kürt sorunu çözülebilir mi?Medyanın şiddet övgüsü yapmaması gerektiği doğru. Ancak, mevcut egemen medya sürekli olarak resmi şiddeti överek bu ilkeyi çiğniyor.

*İlkeli gazetecilik gereği PKK ile ilgili geçtiği haberlerde PKK'liler için "isyancı" ifadesini kullanmakta ısrar etmesi üzerine Türkiye'deki bazı banka ve piyasa oyuncuları, Reuters Haber Ajansı'na yorum vermeme kararı aldı. Hemen ardından ise aralarında İHA, CİHAN, ANKA, AjansHABERTÜRK gibi bir çok ajans ise yapılan toplantının ardından "terör örgütü propagandasına sebep olacak haberleri vermeyeceklerini" açıkladılar. Yapılan toplantının hemen ardından ajanların böylesi bir açıklama yapması sizce ilkeli gazeteciliğin neresinde duruyor?

- Başbakan ‘3 çocuk yapın’ talimatı ile önce aile hayatımıza müdahale etti. Sonra da ne kadar sigara ve içki içmemiz gerektiği konusunda fetva verdi. Şimdi de yabancı basına hangi kelimeyi nasıl kullanması gerektiği konusunda ders veriyor. Erdoğan, dış dünyada da kendisini dev aynasında görüyor ama bu ayna sirklerdeki tahrifatçı aynalardan. BBC, Reuter’s ya da New York Times gibi medya organları Türkiye’de devlet ihalelerine girmiyor. Bu kurumlarda Başbakan’ın damadı yöneticilik yapmıyor. Bu kurumlara karşı AKP devletinin uygulayacağı yaptırımlar da etkili olamaz.Tüm ajanslar, tüm radyo ve televizyonlar hatta tüm gazeteciler, sansürden yana on bin bildiri de yayınlasalar, iktidarı karşıtı hiçbir görüşe yer vermeseler de, siyasi gerçeği olduğu gibi değiştiremez. Bu bildiriler, ancak biat kültürünün, özgürlük ve Kürt karşıtlığının acıklı beyannameleri olarak kayda geçer.AKP’nin ülke içinde yürüttüğü haber gizleme/tahrifat operasyonu yeterli gelmemiş olsa gerek ki, daha inandırıcı bir medya kurumu olarak, BBC’nin adı da işe karıştırıldı. Ama bu operasyon sadece 1 saat içinde başarısızlıkla sonuçlandı. BBC, kendisine atfedilen haberi (‘1400 PKK’li öldürüldü’!) resmen yalanladı.

* Medya son günlerde artan BDP binalarına yönelik saldırıları haberleştirmeme kararı aldı. İstanbul’un çeşitli semtlerinde BDP İlçe binalarına ve Kürt kurumlarına birçok saldırı düzenlenirken; haber ajansları AA, DHA, ANKA, CİHAN, İHA ortak karar alarak bu saldırıları kamuoyuna duyurmadı.Bu saldırıların yansıtılmaması toplantının etkisinden kaynaklı mıdır?

- Somut bir gelişmeyi, haber değeri olan bir olayı yayınlamamak, bunu yapan medya kurumunun inandırıcılığını, güvenini sarsar. Yoksa cereyan etmiş olayı gizlemez, yokmuş gibi gösteremez. İnsanlar, hem duyduklarına ve okuduklarına değil yaşadıklarına inanır, hem de bu devirde hiçbir olay/haber çok uzun süre gizli kalamaz. Sansür bugün bu ülkede kutuplaşmayı yoğunlaştırır.

* Van'da yaşanan depremin ardından bazı haber sitelerinde deprem haberinin ardından haber hakkında yazılan "İyi olmuş , umarız teröristlerin sonu olmuştur" gibi yorumların editörler tarafından hala sitelerde tutulması ve bazı TV kanalı spikerlerinin deprem haberini " Bu kez doğudan da gelse acı bir haber" şeklinde sunum yapmaları neyin sonucudur. Tüm bu yaşanan gelişmeleri nasıl değerlendiriyorsunuz?

- Çok vahim bir durum. Henüz olgunlaşmamış bir toplumla karşı karşıyayız galiba. İnsanlık değerlerinin hiçe sayıldığı örnekler yaşıyoruz deprem sürecinde. Medyaya yansıyan ırkçı, linç kışkırtıcısı söylem ve yayınlar, sosyal medyada da görüldüğü üzere, münferit, aşırı/kuraldışı bir yaklaşım değil. Neyse ki büyük çoğunluğun, evindeki 3 battaniyeden birini alıp kargo şirketlerine koştuğunu da gördüğüm için, ırkçı/linççi Kürt düşmanı eğilimin çok güçlü olmadığına inanmak eğilimindeyim.Medyada birkaç gizli/açık ırkçının bilinçdışını, canlı yayında, kasıtlı olarak mikrofon ve ekranlara yansıtması, insanı umutsuzluğa ve öfkeye yöneltiyor. İnsanlık dışı bu girişimlere karşı gelişen tepkiler bir nebze olsun içimizi ısıtsa da, medya yöneticilerinin suç ortaklığı sorgulanmalı. Söz konusu iki sunucu, bugün hala görevlerinin başındaysa, o televizyonların yönetimleri de bu nefret söylemini müsamaha ile karşılıyorlar demektir.

Savaş Alanlarında Foto Muhabirliği

2011-10-18T12:19:00.000-07:00

‘Gorkma gorkma…Bir şey yapmaz…Fotografi makinesi bu…Öldürmez, vurmaz…Gorkma!’ (*)Savaş ve çatışma alanları bir süredir maalesef özgür ve bağımsız gazetecilere kapalı. Oralarda silahlı kuvvetlerin medyatik güçleri faaliyette. Geçmişte nispeten başarılı bir şekilde yapılan savaş muhabirliğine keşke hiç ihtiyaç duyulmasa…Ama yine de…Çatışma ve savaş alanlarında muhabirliğin yanı sıra foto muhabirliği de, özellikle ABD’nin 2003’deki Irak saldırısından itibaren savaşan tarafça uygulamaya konan ‘Embedded’ (**) gazetecilik yüzünden büyük ölçüde zayıfladı, işlevini yitirmeye başladı. Bugün artık savaş muhabirliği özgür ve bağımsız bir şekilde yapılamıyor. Çünkü savaşan taraflar savaşla ilgili ‘gerçekleri’ (Hiç olmazsa medyatik gerçekleri) bizzat kendileri inşa etmek istedikleri için, ‘embedded’ olmayan muhabir ve foto muhabirlerinin can güvenliklerinden sorumlu olmayacaklarını baştan açıklıyor. Resmi terminoloji bile bu konuda yeteri kadar açık veriyor: Amerikan askeri sözlüğünde embedded olmayan gazetecilere ‘unilateral’ yani ‘Tekyanlı’ deniyor.Embedded gazeteciliğin övgüsü yapanlar, muhabir ya da foto muhabirlerinin, savaş alanının en ince ayrıntısına, ateşin kaynağına kadar korumalı bir şekilde gidebileceğini, böylece güvenli bir şekilde işini yapabileceğini savunuyor. Bu görüşü savunanlar, muhabir ve foto muhabirinin ancak askeriyenin izin verdiği konuları yazıp, askeriyenin gösterdiği alan ve konuları kamerasına kaydedebileceği gerçeğine hiç değinmiyor. Keza, bu çevreler, embedded gazeteciliğin sadece ve sadece bir tek tarafın görüşlerini yaymakla yükümlü olduğunu unutuyor gibiler. Embedded gazeteciliğin, gazetecilikten çok, haber kaynağının halkla ilişkiler/reklam ajansı olarak işlev gördüğünü de kabul etmiyor. Çünkü ‘embedded’ gazetecilikte, haber kaynağı ile sadece temas var, mesafe yok. Embedded sözleşmelerinde de zaten bu durum baştan belirtiliyor ve sözleşmeye uymayan muhabir derhal geri gönderiliyor.Bugün ne yazık ki, muhabir ya da foto muhabirinin çatışma/savaş alanlarındaki rol, işlev, sorumluluk, karar alma süreci ve ‘objektifliği’ (Kameradaki objektif mi?) muhabir ya da foto muhabiri tarafından değil, kendisini ‘embedded’ eden ordu birliği ve onun başındaki askeri yetkili tarafından belirleniyor.2003 yılından bu yana izlediğimiz, yani global ya da ulusal/yerel medyanın izleyip aktardığı savaş ya da çatışmalarda, embedded gazeteciler tarafından yazılan ya da yine o tür foto muhabiri tarafından çekilen hatırlarda kalan herhangi bir haber ya da fotograf yok. Bir de şöyle tersten düşünelim: Savaş muhabirliğinin geçmiş ve yakın zamanlardaki zirveleri sayılan John Reed, Ernest Hemingway, Albert Londres, John Pilger ya da Robert Fisk embedded muhabirlik yapsalardı, yazmış olduklarını yazabilecekler miydi?BİRAZ TARİHÇEGeçmişe baktığımızda, ilk kez Kırım Savaşında (1853-56) profesyonel gazetecilerin çatışma alanına kadar giderek gelişmeleri aktardığını biliyoruz. Keza yine bu dönemde savaşa ilişkin ilk görsel malzemeler, kroki, şema ya da illüstrasyonlar yayınlandı. Balkan Savaşları (1912) ve Birinci Dünya Savaşında da (1914-18) profesyonel muhabir ve foto muhabirlerinin, okurları haber ve fotograflarıyla bilgilendirmek için çalıştıkları arşiv ve kaynaklarda kayıtlı. Foto muhabirlerinin yanı sıra artık televizyon kameramanları da Vietnam Savaşı (1963-73) ve sonrasında savaşın görsel yüzünü de yurttaşlara TV aracılığıyla yansıtmaya başladılar. ABD’li-SSCB’li yani iki kutuplu dünyada, dolayısıyla Berlin Duvarının yıkıldığı 1989 yılına kadar, beş kıtada meydana gelen çatışma ve savaşlar, savaş muhabirliğinin ‘Altın Çağı’ olarak nitelenebilir.Çünkü bu dönemde, muhabirler ve kameramanlar, bugüne oranla nispeten daha bağımsız, daha özgür koşullarda çalışma olanağına kavuşabiliyorlardı. Ordular sürekli olarak savaşın coverage’ını (Gazeteciler tarafından izlenip aktarılmasını) yönlendirmek ve denetlemek için ‘Muhabir Havuzu’(Pool) ya da ‘Kaynaktan Sansür’ ya da bilahare sansür gibi yöntemleri uygulamış olsalar da, o dönemde Global Medyanın bugünkü kadar yaygın ve güçlü olmaması sayesinde, o dönem muhabirlerinin, foto muhabiri ve kameramanların bugünküler kadar ‘İnsani Duyarlılığa’ uzak olmamaları sayesinde savaşlar çok yanlı ve gerçeğe daha yakın bir şekilde aktarılabiliyordu.Kuşkusuz nispi bir olumluluk söz konusuydu o zamanlar. Milliyetçilik, savaşın bir tarafı olan devletin vatandaşı olan muhabir/foto muhabiri ya da kameramanın her zaman her yerde, savaşın vahşetini yansıtabilmesi/aktarabilmesi çok da kolay olmuyordu. Kuraldışı bir durum olsa da, Vietnam Savaşının son dönemlerinde CBS’in efsanevi haber sunucusu Walter Cronkite’ın, New York’daki stüdyodan çıkıp bizzat savaş alanına giderek , geçmiş dönemde kendi TV kanalı tarafından yapılmış olan tek yanlı, Amerikancı savaş coverage’ını büyük ölçüde tekzip eden yaklaşık bir haftalık haber yayınları bugün hala gazetecilik okullarında ders olarak okutuluyor, örnek veriliyor.Savaşların yoğunlaşması, iletişim olanaklarının da gelişmesi nedeniyle, eskiden daha dar bir kesimi (Politikacılar, askerler, sanayiciler…vs…) ilgilendiren çatışma ve savaşlar, daha geniş halk kesimlerinin de ilgi alanına girince, Hollywood da konuya değinmek zorunda kaldı. Başrolünü Nick Nolte’nin oynadığı 1983 yapımı ‘Under Fire’ (Ateş Altında) filmi, Latin Amerika’da Amerikalı bir foto muhabirinin meslekle vicdan arasındaki derin ve güç hesaplaşmasını anlatan güzel ve büyük ölçüde doğru bir filmdi.Ancak filmden önce dünyada ve bizde savaş muhabirliği yapan gazetecilerin yazdıkları, anlattıkları daha da önemlisi çektiği fotograflar, konunun ne kadar önemli aynı zamanda ne kadar hassas olduğunu gösteriyor. Mesela bir Robert Capa’nın İspanya İç Savaşında çektiği ‘Düşen Asker’ karesi, ya da Vietnam’da napalm bombası yiyen kız çocuklarını gösteren kare ile G.Vietnamlı bir polis şefinin bir militanı şakağından vururken çekilen kare… Örnekleri çoğaltmak mümkün. Bu kareler o savaşlarla neredeyse özdeşleşti. O savaşların simgesi, en kolay hatırlatıcısı oldu. ÇAĞATAY, ARAL VE REZAErgun Çağatay, 15 Temmuz 1983’de Paris Orly Havalimanındaki terörist saldırıya uğrayana kadar Türkiye’nin en önemli foto muhabirlerinden biriydi. O saldırıda ağır yaralandı, aylarca yanık tedavisi gördü. O dönemde ben de Hürriyet gazetesinin Paris muhabiri idim. ( Hiç kimse mükemmel değildir). Ergun’u hastanede birkaç kez ziyaret ettiğimi hatırlıyorum. Bu ziyaretlerden birinde Ergun, başından geçen, mesleği ilgilendiren, bence çok derin bir şekilde algılanması gereken bir olay/bir sahne anlattı: ‘’Ben de kuyruktaydım. Bomba kulakları sağır edercesine patladı. Havada uçtum galiba. Sonra küt diye bir sütunun ayağına düşmüşüm. Kendimden geçmek üzereyim. Hayal meyal hatırlıyorum. Sırtım kolona dayalı, her yerim kan içinde. Ayağa kalkacak takatim yok. Etraf çığlık çığlığa… O sırada irkildim. Flu görüyorum. Ama bir flaş çaktı tam karşımda ve yakınımda. Biraz dirilir gibi oldum ya da bir uyarıcı etkisi yaptı o flaş bende. Şimdi flaş diyorum ama o sırada parlayan bu ışığın flaş mı yoksa başka bir bomba mı olduğunu bilmiyorum. Sonra bir başka flaş daha çakınca, flu resim biraz daha netleşti. Karşımda, taş çatlasa, 50 santim önümde, genç bir foto muhabiri resmimi çekiyor benim. Çocuğun yüzünü göremiyorum, makineyi görüyorum sadece, zoomlu, motorlu bir Nikon. Flaşlar arttı. Flaş aralarında objektifi görüyorum. O objektifin yansısında, benim daha önce Afrika’da, Orta Doğu’da çatışma, savaş alanlarında çektiğim fotograflar geçiyor. Çok ilginç. Tabi sonradan da çok düşündüm bu sahneyi. Ben ki, daha önce, şimdi karşımda çömelip benim kanlı yüzümü/vucudumu çeken foto muhabirinin yerindeydim, avcıydım bir bakıma, ama şimdi av olmuştum. O sırada tabi öyle derin fesefe yapacak halim yok ama sonra çok düşündüm bu sahneyi. O çocuğun çektiği resimlerin bazılarını da çok sonra gördüm. Acaip bir şey yani…’’.Ergun, genç meslekdaşını suçlayan bir tek sözcük kullanmamıştı. O sadece görevini yapıyordu. Sağlık ekibinden önce, büyük bir ihtimalle tesadüfen olay yerindeydi. Mesleği foto muhabirliği idi. Doktor olmadığına göre de o sırada orada Ergun’a ilk müdahale yapacak hali yoktu. Genç foto muhabiri, işini yaparken, flaşları patlatırken de, Ergun’u mesleki geçmişiyle olumlu anlamda yüzleştirmenin dışında, kimseye bir engel oluşturmuyordu.İkinci örnek, Ergun’dan bir sonraki kuşağın parlak temsilcilerinden Çoşkun Aral’ın bir cümlesi. Çoşkun, Türkiye’de ‘Anarşi döneminde’ (1975-80) Milliyet gazetesinde Savaş Ay ile birlikte Milliyet’de gece istihbarat servisinde çalışırdı. O dönem her gece Istanbul’da, Ülkücülerin katlettiği solcu gençlerin cesetleri çıkardı ortaya. Ertesi gün de rövanşın cesetleri. Çoşkun, savaş muhabirliği stajını Istanbul’da gece siyasi cinayetlerde yaptı. Çok sonraları, merkezi Paris’deki Sipa ajansının muhabiri olarak bütün dünyaya özellikle Afganistan’dan ve Lübnan’dan savaş fotografları gönderdi. Çoşkun, bir sohbette, son derece içten bir şekilde, o kurşunlanmış, paramparça cesetlerin fotograflarını nasıl güçlükle çektiğini anlatıyordu. Mealen: ‘Çok sıkıyorum kendimi. İğrenç görüntüler geçiyor vizörün önünden. Vicdan, bilinç, ahlak her şey darmadağınık o anlarda. Objektifle oynarken, öyle çeviriyorsun gelişigüzel, netlik filan umurunda değil. Ama sonra karanlık odada (O zamanlar daha dijital fotograf makineleri yoktu) çektiğin resim kağıt üzerinde netleşirken, çok oldu bana, bu iyi bir kare, bu yayınlandığında, on, yüz, bin okur daha savaşın iğrençliğini, vahşetini sadece duygusal olarak değil aklıyla da kavrayabilirse o zaman benim çektiğim o korkunç görüntü, bir işe hem de hayırlı bir işe yaramış olacak. Ben aslında, ne kendim ne de başka meslekdaşım , bir daha savaş fotografı çekmesin diye çekiyorum bu resimleri…’.Üçüncü örnek, aslında belki de en kıdemli foto muhabirinden bir kaç sahne. Mimarlık eğitimini yeni bitirmiş, biraz da fotografa meraklı bir genç, Tahran’da 1979 yılında evinde otururken, patlayan devrim dalgasını önce sokakta sonra evinin penceresinden fotograf makinesiyle belgelemek istiyor. Yabancı dil de bildiği için, o sırada Humeyni Devrimini izleyip aktarmak isteyen Batılı muhabir ve foto muhabirlerine rehberlik/tercümanlık (Fixer) yapan Reza, bugün National Geographic’in gözde foto muhabirlerinden biri. Devrimden sonra İran’da yaşamak/çalışmak, Reza gibi özgür ruhlu biri için çekilmez olduğu için, aldığı yeni makinelerle Paris’e gelip yerleşiyor ve o da uluslararası fotograf ajanslarının vazgeçilmez bir foto muhabiri oluyor. Hem Doğu’yu hem de Batı’yı, fotograf kültürü yani görsellik algılaması açısından da iyi bildiği için, medeniyetlerarası hakiki bir köprü oluyor.Reza, National Geographic’in Türkiye özel sayısını hazırlarken… Burada bir parantez açıp bir fotograf dergisinin nasıl hazırlandığına dair bir ek yapmalıyım, çünkü Reza anlattığında çok etkilenmiştim.Amerika Coğrafya Derneğinin aylık yayın organı olan bu yüzyıllık dergi, her sayının ana temasını en az dört yıl önce saptıyor. Bilahare bu dosyayı hazırlayacak olan foto muhabirleri ve yazarlar seçiliyor. Bu profesyoneller, masa başı ön hazırlıklarını yaklaşık bir yılda tamamlıyor. Konuyla ilgili olarak o zamana kadar yayınlanmış tüm bilgi, belge ve fotograflar gözden geçiriliyor, kitaplar okunuyor, uzmanlarla görüşmeler yapılıyor, bilahare saha çalışması başlıyor. Reza üç yıl içinde Türkiye’ye üç kez geldi, her birinde en az bir ay çalıştı. Yanlış hatırlamıyorsam 700 rulo film çekti. Reza tüm çalışmaları sırasında derginin kendisine verdiği kredi kartını sınırsız bir şekilde kullanabiliyordu. Uzatmayayım, 700 rulo film banyo edildikten sonra kullanılacak olan tahmini 100-150 karenin seçimi için 3-4 eleme turu yapılıyor, bu elemelere derginin yayın kurulu ve bağımsız foto muhabirleri katılıyor. Dergi hazırlanıyor, yazı(lar) gözden geçiriliyor. Burada da ilginç ve önemli bir ayrıntı. Resimaltlarına özel itina gösteriliyorlar. O zaman fax kullanılırdı. Dergiden bana uzunca bir resimaltları listesi geldi, sonra da ayrıca bir zarf içinde 100-150 kadar fotograf. Ve benden resimaltlarını gözden geçirmem, hem içeriği hem de imlayı denetlemem istendi. Hatırı sayılır bir ücret ödediklerini de hatırlıyorum.Gelelim şimdi doğrudan çatışma alanına ilişkin bir sahneye. Cizre’deyiz ve Reza ile Newroz kutlamalarını izliyoruz. Durum gergin. Panzerler (Kürtler ‘Tanzer’ der), tanklar, tam teçhizatlı asker ve polisler basmış etrafı. Reza gayet sakin. Omzunda 2-3 kamera, elinde küçük Leica’sıyla bir panzere iyice yanaştı, panzeri kullanan maskeli, kar gözlüklü askerin neredeyse vesikalık fotografını çekecek kadar yaklaştı. Asker, eliyle ‘Git buradan!’ dercesine tepki gösterdi, Reza ise gözünü objektiften geriye doğru çekti, Leica’yı yukarı kaldırıp askere gösterirken, o işlek Azeri şivesiyle: ‘Gorkma gorkma…Bir şey yapmaz…Fotografi makinesi bu…Öldürmez, vurmaz…Gorkma’ dedi. Eli tetikdeki asker o an orada çözüldü. Çevresindeki bizler de kahkalarla gülmeye başladık. Ortam biraz olsun yumuşadı. Panzerdeki asker, penaltıda ters köşeye yatmış kalecinin topu ağlardan çıkarırken duyduğu çaresiz sinir içinde gülemiyor bile. Söz Reza’dan açılmışken bir başka ortamda, Istanbul Fındıklı’daki Güzel Sanatlar Akademisinin Fotograf bölümünde, hoca ve öğrencilerle yaptığı bir sohbet toplantısı sırasında, bence unutulmayacak mesleki bir ders vermişti. Reza, yaklaşık yarım saat süren bir portfolio gösterisinden sonra soruları yanıtlayacak. Fransızca konuşuyor, ben de çevirmenliğini yapıyorum. İlk soru bir hoca’dan geldi:- Reza çok teşekkür ederiz. Çok güzel bir sunumdu. Benim bir sorum var: Bu ara, bu tür savaş fotografları çekmek için piyasadaki en iyi mercek hangisi sence?Reza, soruyu dinlerken bıyıkaltından gülümsemeye başlamıştı bile, az-çok Türkçe anlıyor. Normalde Fransızca yanıt vermesi beklenirken, Reza sağ elinin işaret parmağını sağ gözünün üstüne götürdü ve Türkçe olarak:- En iyi mercek… gözdür, göz, dedi.Müthiş bir alkış koptu salondan.LABARATUAR-I KÜRDÎSavaş, çatışma alanlarında foto muhabirlerinin işlev, konum ve sorumlulukları hakkında aslında bir dizi temel ilke var. Bunlara bir şekilde ulaşıp incelemekte yarar var. Ama yine de her savaşın, her çatışmanın, dolayısıyla her durum ve sahnenin kendine has özellikleri olduğunu düşünecek olursak, foto muhabirinin de o duruma uygun bir şekilde hareket etmesi gerekiyor. Kimi yerde deklanşöre mutlaka basması gerekiyor, kimi yerde fotograf makinesini bile çıkarmaması gerekebiliyor. Bu nedenle de yukarıda aktarmaya çalıştığım bazı somut örnekler ve daha binlerce örnek mesleki açıdan daha yararlı olabilir.Biz Türkiye’de 1975-80 arası büyük kentlerde, ‘Anarşi Dönemi’ olarak adlandırılan günlerde çatışma alanı muhabirliği konusunda deneyim kazandık. Keza 1984’den bu yana Kürt bölgelerinde inişli-çıkışlı, kah yoğun kah sakin periyodlarda, doğrudan savaş muhabirliği yapıldı.Bu konunun henüz ayrıntılı, derin , siyasi ve mesleki boyutlarını bir arada ele alan bir çalışma maalesef henüz yapılamadı. Bölgenin kıdemli muhabirlerinden Faruk Balıkçı’nın bazı yazı ve kitaplarında bu konuda bir dizi ipucu elde etmek mümkün. Yılmaz Odabaşı’nın ‘Güneydoğu’da Gazetecilik…’ başlıklı kitabında da önemli bilgi ve olaylar aktarılıyor. Keza Kürt meselesinin önemli uzmanlarından biri olan Celal Başlangıç’ın kitap ve yazılarında da, belki foto muhabirliği çok ön plana çıkmasa da, habercilik açısından son derece önemli bilgi ve yaklaşımlar mevcut. Aslında foto muhabirinin, adından da anlaşılacağı üzere, sadece fotografla muhabirlik yapan bir profesyonel olmadığını saptamakta yarar var. Foto muhabirinin, hangi sahneyi nasıl çekeceğini bilmesi için, mutlaka en az uzman muhabir kadar, konunun ayrıntısı ve derinliğine vakıf olması gerekir. Çünkü belki on sayfa yazıyla anlatılamayacak bir bilgiyi, bir duyguyu, bir tek fotograf karesine sığdırma hünerine sahip olan foto muhabiri, o on sayfanın ötesinde/üstünde/dışında/fazlasında bilgiye sahip olması gerekiyor. Ayrıca foto muhabiri, bir gazeteci olarak, tüm gazetecilerin uyması gereken etik, ahlaki ve mesleki kurallara da uymasını bilecek. Amaç, bir olayı/olguyu en doğru bir şekilde, bağımsız ve özgür bir şekilde, en geniş açısıyla (Makinenin açısı değil gözün, beynin, gönlün ve vicdanın açısı!) okura yansıtmak. (*) Bu yazı, fotografsız dergisinin Bahar-Yaz 2011 Ağustos tarihli 3-4. Sayısında yayınlandı.(**) Embedded, İngilizce sözcük anlamı itibarıyla’ gömülü’,’ içine çakılmış’ anlamını taşıyor. Türkçe resmi medya terminolojisinde buna ‘İliştirilmiş’ diyorlar ki, işlevi tam olarak ifade etmiyor, çünkü muhabir aslında embedded olunca savaşan taraflardan birine ‘iliştirilmiş’ olmuyor, daha güçlü bir şekilde yapışmış/gömülmüş oluyor, dolayısıyla onun bir parçası haline geliyor. Mesela Fransızcada ‘Embedded’ sözcüğünün karşılığı olarak bizde de aynı anlamda kullanılan ‘ankastre’ sözcüğü kullanılıyor.

Popüler kültürün vagonu medya

2011-10-14T13:08:00.000-07:00

Popüler Kültür, aslında aldatıcı bir deyim. Popüler sözcüğü Latince kökenli, halk anlamına geliyor. Dolayısıyla Popüler Kültür, halk kültürü demek. Oysa ki uygulamaya ve somut örneklerine baktığımızda, pop kültürün, içeriğinin ya da biçiminin halkla, yani yönetilenlerle, çalışanlarla, ezilenlerle, mülksüz ve sessizlerle pek ilgisi yok.Dolayısıyla bu deyimi kullanırken, mutlaka sınıfsal bir anlam yüklemek gerekir, ama bu sınıf egemenler. Popüler kültürün doğru tanımı, popülerleştirilmeye, yaygınlaştırılmaya yani bir şekilde egemenleştirmeye çalışılan kültür… Walter Benjamin ve Theodor Adorno gibi felsefeciler, popüler kültür meselesi üzerine eğilmişler. Bilahare Louis Althusser, Pierre Bourdieu ve Noam Chomsky de bu konuya ilişkin yazılar yazmış. Ancak, galiba biraz daha geriye gidip Antonio Gramsci’nin ‘İdeolojik Egemenlik’ kavramı üzerinde yoğunlaşmak gerekiyor. İdeolojik egemenlik, egemenlerin ideolojik üstünlüğünü sağlamaya/empoze etmeye yönelik kavramı/mekanizmayı anlatıyor.Dünya çapında olsun, bir ülke düzeyinde olsun hatta daha küçük bir yönetim biriminde olsun, egemenler ile mülksüzler arasındaki ilişkinin ne şekilde düzenleneceğini yine egemenler belirliyor. Yönetmek isteyenler, yani iktidar sahipleri ya da iktidar sahibi olmak isteyenler, kaçınılmaz olarak, biraz da demokratik mecburiyetten iktidarlarını artık silah ve şiddetle, yani zorbalıkla kabul ettirmeyeceklerini Orta Çağ’ın sonundan itibaren büyük ölçüde anladılar. Bu durumda, egemen olmak, iktidar olmak ve iktidarını sürdürebilmek için tüm egemenlerin çoğunluk nezdinde kabul görecek bir uzlaşma ortamı yaratmak durumundalar. Yani kendi iktidarlarını hem yasal hem de, burası önemli, meşru kılmak zorundalar. Bu meşruiyeti yaratmak, geniş halk kitlelerinin bir iktidarı kabul etmesi, onu benimsemesi, hatta desteklemesi ile mümkün olabiliyor. Bu nedenle de geniş kitlelerin sözkonusu iktidara razı olması gerekiyor. Chomsky’nin medyayı tahlil ettiği önemli kitaplarının birinin başlığı ‘Rıza Üretmek’tir. Popüler kültür-medya ilişkisini işte tam da bu nedenle iktidar boyutu çerçevesinde ele almak gerekir. Bir üst yapı kurumu olarak kültür, yöneten/yönetilen ilişkisinde de kendine uygun bir konum bulmalı. Altyapıyı yönetip, üst yapıyı karşı tarafa bırakmak söz konusu olamayacağına göre, kültür, bir iktidar perçinleme aracı olarak da algılanmalı. Zenginsin, güçlüsün, egemensin, iktidardasın ama bunu anlatacak, güçlendirecek, kabul ettirecek hatta daimi kılacak bir kültürün yok. Olmaz böyle şey… Bu nedenle tarihte, egemenler, feodaller, krallar, siyasi ve askeri iktidarlar, bu somut iktidarlarının yanına adeta bir müştemilat olarak mutlaka kendi egemen kültürlerini de inşa ederler, yaratırlar, oluştururlar. Siyasi iktidarla kültür ilişkisi, konuşmakla duymak arasındaki ilişkiye benzer. Bu ilişkide tayin edici olan içeriktir. Yani, popüler kültür medya aracılığıyla ne tür bir içerik üretiyor ve bunu nasıl yaygınlaştırıyor? Popüler kültür deyimini burada ve bundan sonra yaygın kültür/yaygınlaştırılmaya çalışılan kültür anlamında kullanıyorum. Bunun asıl adı egemen kültürdür ama sahneye egemen kültür adıyla çıkarsa çok cazip olmayabilir hatta yaratılması gereken uzlaşma/rızayı bile sorgulanır hale getirir. Bu nedenle bu egemen kültüre, kitlelerin benimsemesi gerektiği düşünülerek popüler kültür adı verilmiştir. Kim tarafından? Yine egemenler tarafından! Yoksa bir sanayi işçisi, mesela, Serdar Ortaç şarkılarına, ‘A bak işte halk kültürünün en güzel örneklerinden biri işte!’ demez. ‘Bu şarkı benim hakiki hayatımın bütün cephelerini yansıtıyor’ filan da demez. Popüler kültür, aslında egemenlerce popüler olması gereken/istenen kültürün adı.Popüler kültür-medya-üçgeninde tayin edici öneme sahip bir boyut da mülkiyet sorunu. Hani kadim Marksizm’de, kabaca, üretim araçlarının mülkiyetinin tayin edici bir yönü vardı ya, burada da popüler kültürü yayan medyanın mülkiyet sahipliğine bakmak gerekir. Özellikle de bu medya mülkiyetinin genel olarak iktidar özel olarak siyasi iktidarla ilişkilerini deşmek gerekir. Popüler kültür sanayinin üretim değerlerini, ölçütlerini belki de zevklerini anlayabilmek için de mülkiyet tayin edici bir öneme sahip. Dağda sürü güden çoban ile kentteki büyük işverenin kültürü kaçınılmaz olarak farklı hatta çatışan kültürler. Bourdieu’nün alt kültür/üst kültür ayırımı bir ölçüde bu farklılığa dayanıyor.Türkiye’den örnek vermek gerekirse, Doğan, Karamehmet, Doğuş, Çalık grubunun sahibi olduğu medya organlarında bu popüler kültür denen iktidar aracının çeşitli tezahürlerine bolca ve sıkça rastlamak çok kolay ve doğal. İzdivaç programlarından bilgi yarışmalarına, Amerikan zihniyeti ile yaratılıp üretilen diğer tür yarışmalardan meşhur dizilere kadar, neredeyse tüm prodüksiyon, hem reyting kaygısıyla ama daha çok da iktidarla ilişkiler nedeniyle popüler kültür kalıplarına uygun olmalı ve zaten de öyle… Bu kalıbın en önemli özelliği, aykırı, farklı, muhalif OLMAMAK, olunursa bile başına gelmediğin kalmayacağı mesajının verilmesidir. Popüler kültür, mümkün olduğunca güldürür, anlamsızca kahkaha bile attırır, ama bir yandan sokaktan yani hakiki gerçekten büyük ölçüde kopuktur, özel olarak da olumlu kahramanlarının neredeyse hepsi, hem siyasi ya da askeri, mali, ekonomik ve kültürel-ideolojik olarak iktidar sahipleridir ya da iktidar sahibi olmak isteyenler, o yolda yürümek isteyenlerdir. Toplumun ezilen, sessiz, mülksüz kesimi popüler kültürün esas öğesi, ana kahramanı olamaz. Es kaza olursa, bu durumlarının ya Allah ya da kendi aptallıkları yüzünden olduğu teması işlenir. Siz herhangi bir egemen medya programında, grevci işçinin başkahraman olduğu bir dizi, bir yarışma programı gördünüz mü? Ya da solcu veya bir Kürt militanın yaşamının olduğu gibi yansıtıldığı herhangi bir program izlediniz mi? Popüler kültür ürünlerinin neredeyse hiçbirinde (şarkı, türkü(?), dizi, film, tiyatro, yarışma vs.) ciddi anlamda bir toplumsal gerçeklik sunulmaz, ekrana çıkmaz, çıkamaz. O alanda her şey yapmaca, her şey sahte yani çakmadır. Tekabül ettiği bir toplumsal karşılık pek yoktur. Eğlence sözcüğünün yabancı dillerdeki sözcük kökeni, ‘mevcut durumdan çıkmak, dışarı gitmek, gerçeklerden bir süre için uzaklaşmak’ anlamlarına gelir.Tıpkı uyku gibi… Uykuda insan somut dünyadan ayrılır, rüya görüyorsa bambaşka bir dünyada yaşadığını sanır. Rüyasız gecelerde de bu dünyadan elimizi eteğimizi çekmişizdir. Dolayısıyla popüler kültür, bizi kendi gerçek hayatımızdan, hiç olmazsa bir süre için uzaklaştırıp, işte zengin, güzel, neşeli, rahat, mutlu dünyalara, ortamlara götürür. Biz de pop kültür kahramanlarıyla kendimizi özdeşleştirip, akşam iş yorgunluğu, evde kanepede, kendimizi zengin, güzel/yakışıklı, neşeli, rahat ve mutlu hissetmeye çalışırız. Ayın 20’sinde biten maaşı, çocuğun masraflarını, ev kirasına gelen zammı filan işlemez popüler kültür. Tesadüfen işlediği olursa da, tüm bu gerçek sorunların esas nedenlerini gizlemek/çarpıtmak ve özellikle de bu olumsuzluğu değiştirme isteğini kırmak için işler.Son dönemlerde, yani adına küreselleşme denen dönemde, esas olarak sermayenin ve müştemilatı pop kültürün küreselleştiği dönemde, medyanın bir yandan mülkiyet sahipliğinde olağanüstü bir konsantrasyon, bir yandan da türlerinde/dallarında müthiş bir çeşitlenme gözlemliyoruz. Egemenler, bizi pop kültürden hiçbir zaman ve hiçbir mekanda yoksun bırakmamak için çok fazla çaba sarfediyor. Sokakta yürürken karşı duvarda gözümüze ilişen reklam panosundan cep telefonuna gelen smslere, TV seyrederken, radyo dinlerken, gazete okurken sık sık önümüze çıkıp yolumuzu kesen reklamlara, internette istek dışı olarak ekranımıza düşen duyurulardan spam tabir edilen korsan metinlere kadar etrafımız pop kültürle kuşatılmış durumda.Özellikle işitsel-görsel medyanın bugün kadar gelişmemiş olduğu dönemlerde, kültür ürünlerinin üretimi ve tüketimi, dolayısıyla insanların kültürel ürünlerle karşılaşmaları bugünkünden gerçek hayata daha yakındı. Pop (ve tabii ki diğer) kültürün en önemli yaygınlaştırıcısı olan medyanın, toplum içine bugünkü kadar kök salmadığı dönemlerde, sokak, yani hakiki hayat farklı esas olarak da daha gerçek(çi) bir kültür üretiyordu. En basitinden bugün 12 saatin belki ortalama 6-7 saati medyaya maruz kalıyorsak, bu süre medyanın daha gelişmiş ve daha az yaygınlaşmış olduğu dönemlerde belki 2-3 saat ile sınırlıydı. Çünkü o zaman televizyon kanalları, internet ve bugünkü kadar yaygın reklam mecraları yoktu. Dolayısıyla bugün kendimize, hayata, gerçeğe ayıracak zamanımız daha az, daha kısıtlı. Oysa ki eskiden, çocukların sokakta büyüyüp yetiştiği, bilgisayar ve televizyonla henüz tanışmadığı ortamlarda, büyükler de, bugün olduğu gibi ekran karşısına geçip adeta gönüllü bir esarete katlanıyor. Oysa ki çocukları sokakta oynayan ebeveynler de, o zamanlar kendi aralarında evlerde yemekli-çaylı ya da sade sohbet toplantıları yaparlardı.Kültür, bugün esas olarak medyadan (onların medyasından) yaygınlaştırılıyor. Halbuki, medyanın sanal iktidarını ilan etmeden önce, kültür dediğimiz bilgi ve algı birikimi, efsaneler, tarih, din, güncel gerçeklik, yaşanmış olaylar gibi, medyaya oranla daha somut, daha gerçek mekanlarda üretiliyordu. Bugün, özel olarak önlem almazsak, popüler kültürün medya vagonuna takılıp zamanımızı, kendimizi, çevremizi kolay bir şekilde boş yere harcayabiliriz. Bilinçli yurttaş olmaktansa, sıradan bir tüketici haline gelebiliriz. Yani onları kazandırırız, kendimiz kaybederiz. Önlemlerin başında eleştirel yaklaşım geliyor. İkinci olarak medyaya karşı uyanıklık ve medyaya maruz kaldığımız süreleri kısaltmak gerekiyor. Üçüncü olarak geleneksel, klasik ve gerçekten halk mamulü kültürel araç ve ürünleri yaşatmak ve zenginleştirmek önemli. Örneğin dengbêj’ler, bugün bölgede bazı belediyeler tarafından desteklenmezse torunlarımız belki de dengbêj’in ne olduğunu bilemeyecek. Mevcut pop kültür ürünlerinin (şarkı, film, dizi, reklam vs.) köklü, anlamlı, derin ve alternatif üretmeye hizmet eden eleştirisi de önemli. Son bir konu: Egemen ve yoz pop kültüre karşı mücadele yasakla yürütülemez. Gerçek anlamda yani hem içerik hem biçim açısından değerli, kalıcı, geniş kitleleri kucaklayıcı, hakiki halk kültürü ürünleri üretip ve bunları egemenlerin denetiminin dışındaki medya organlarında yaygınlaştırmak, pop kültürün sahasını daraltır. Medya da, unutmayalım, pop kültür alanında olsun, siyasi iktidar meselesinde olsun, istese bile hiçbir zaman hiçbir yerde lokomotif olamaz. Olsa olsa ancak vagon olabilir. Lokomotif toplumsal, siyasal gerçeklerdir.(Bu yazı, Almanya'da yayınlanan Özgür Politika gazetesinin 9 Ekim 2011 tarihli sayısının Politikart ekinde yayınlandı)

DEVLET GAZETESİ/MİT GAZETESİ

2011-09-28T14:30:00.000-07:00

Biat kültürü ve iktidar yanlılığı öylesine içlerine sinmiş ki, meçhul kaynaklarla uzmanlarla haber diye propaganda yapıyorlar. Aslında onu bile doğru dürüst yapamıyorlar. Bir çarşaflama örneği…

23 Eylül 2011 tarihli Hürriyet gazetesinde (http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/ShowNew.aspx?id=18805581) Metehan Demir imzalı, ‘’Sızıntı Masadan’’ imzalı bir yorum (?) yayınlandı. Gazetenin İnternet sayfasında sol üst köşeden en önemli yazı olarak yer alan bu yorum 77 satır ve 587 sözcükten oluşuyor.
55 cümlelik bu yazıda cümlelerin neredeyse tümü öznesiz. Yani haber kaynağı belli olmayan bilgiler, hep ‘belirtiliyor’, ‘ifade ediliyor’, ‘söyleniyor’ diye veriliyor. Bir iki yerde ‘Kaynaklar’, ve ‘Uzmanlar’dan sözediliyor . İddianın bini bir para… Tüm yazı boyunca, gizli/açıklanmayan ama bilinen haber kaynağından, tırnak içinde en az iki alıntı cümlesi de var.

Demir’in yazısı gerek siyaset gerekse gazetecilik açısından çok sorunlu.

PKK-MİT görüşmelerinin gizli ses kaydının yayınlanmasının ardından MİT, ‘Gerekirse açıklama yapılacağını’ belirtmiş olmasına rağmen böyle bir açıklama yapmadı. Ancak konuya ilişkin açıklamayı önce Başbakan Erdoğan ardından da Başbakan Yardımcısı Arınç yaptı.

Oysa ki, Demir imzalı yazı, aslında bir MİT açıklaması. Aradan bu kadar zaman geçmesine rağmen MİT’in bu yazıyı tekzip etmemesi de, yazının kaynağı ve amacı hakkında önemli bir ipucu veriyor. Yazıda açıkça hiçbir bilgi/haber kaynağının adı geçmiyor. Demir tüm yazı boyunca, ya mişli geçmiş ya da geniş zaman kipini kullanıyor, bir bilgiyi bir kaynağa atfederken de hep yuvarlak bir ifade ile belirsiz bir üçüncü tekil ya da çoğul şahıs kullanıyor.

Demir imzalı MİT yazısı, aslında başlıktan da anlaşılacağı üzere, ses kayıtlarına yoğunlaşmış durumda ve sızıntının kaynağını dolaylı olarak açıklıyor: Ya PKK ya da İsrail! Çünkü yazının vermek istediği temel mesaj: Biz yapmadık! (Biz, derken Demir’i kastetmiyorum).

Yazı İşleri, Demir’in yazısını sayfaya yerleştirirken, adeta kör gözüm parmağına, ve büyük bir ihtimalle Demir’den habersiz olarak, MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın vesikalık fotografını sağ üst köşeye koymuş. Köşe yazarlarının da bu tür fotografları konuyor ya…

Gazetecilikte/habercilikte, bir yazı yazarken, bir bilgi verirken, haberin/bilginin kaynağını açıklamamanın kuralları var. Kaynak, bizzat muhabirden/gazeteciden adının kullanılmamasını talep etmiş ve bu konuda geçerli/inandırıcı bir gerekçe sunmuşsa, gazeteci, gazete yönetimi ile görüş alış-verişi yaptıktan sonra, kaynağın bu talebini olumlu karşılayabilir. ‘Geçerli/inandırıcı gerekçe’ muğlak, dolaylı bir kavram değil. Gazetecilik faaliyeti, esas olarak kamuoyunu doğru, çok yanlı, dengeli, inanılır, güvenilir ve hızlı bir şekilde bilgilendirmek olarak tanımlanıyor. Dolayısıyla, burada öncelikli olarak kaynağın verdiği bilginin DOĞRU olması gerekiyor. Yine gazetecilik/habercilik faaliyetinin, daha iyi bir yaşam için yapılması gerektiğini de unutmamak gerek. Bu bağlamda, kaynağı açıklamamak için ‘Geçerli/inandırıcı gerekçe’, ancak kaynağın, bu bilgiyi vererek çeşitli açılardan, özellikle de can güvenliği açısından sıkıntı yaşamasına neden olabilecek bir gerekçe olmalı. Burada tayin edici unsur kamu çıkarı. Anonim kalmak isteyen kaynağın kişisel sakıncaları ile kamu çıkarı arasında bir denge arayışı ya da ayar, bazı durumlarda yapılabilir. Can güvenliği söz konusu olduğunda kamu çıkarının önemi kalmayabilir.

Haberin kaynağını açıklamamakla, haberin doğruluğu arasında direkt ilişki var. Çünkü haberin kaynağını açıklamazsanız, haberin doğruluğunu denetlemek mümkün olmaz. Adını sanını bilmediğimiz bir kişi, belki de çok önemli bir bilgiyi gazeteciye söylüyor, gazeteci de bunu alıp yayınlıyor. Okur, bu bilginin doğru olup olmadığından haklı olarak şüpheye düşer. Başka gazeteciler, medya uzmanları ya da akademisyenler de, haberin kaynağını bilmeden, haberin doğruluğunu denetleyemez.

Demir, belli ki, köşesine taşıdığı tüm bilgi ve görüşleri MİT’ten üst düzey bir yetkiliden almış, belki de Fidan’ın bizzat kendisinden. Kaynağın adını gizlemesi için hiç bir neden yok. Ne can güvenliği tehlikede ne de başka bir sıkıntı sözkonusu. Bir sıkıntı hariç: Bilgilerin doğruluğu!

Yazının içeriğine baktığımız zaman, tüm metnin tek yanlı bir MİT açıklaması olduğu çok kolay anlaşılıyor. Açıklama, ‘Off the record’ yönteminin suistismal edilmiş şekliyle de aktarılmış olabilir.

Bu bilgilere ancak bizzat görüşmelere katılan MİT mensupları sahip olabilir. Demir’in gazetecilik değil, halkla ilişkiler faaliyeti gösterdiğinin çok fazla işareti var:

- Gizli görüşmeler üç tarafın katılımıyla yapılıyor. Demir’in yazısında MİT’in dışındaki iki tarafın görüş ve bilgilerine hiç yer verilmiyor. Mesela PKK, sızıntıyı kendisinin yapmadığını açıkladı. Demir, gazetecilik yapmak isteseydi, belki koordinatöre ulaşamayabilirdi ama, PKK yetkililerini arayıp onların da bilgi ve görüşlerini almalıydı.Ya da gizli tuttuğu haber kaynağına PKK açıklaması hakkında soru sorabilirdi.

- Demir, yazısında açıkça MİT’i ve AKP’yi kollamak için her şeyi yapıyor. Yazı zaten bu amaçla kaleme alınmış. Ya da sipariş edilmiş. Ancak burada da çelişkiler ve muğlaklıklar var. Mesela, sızıntının MİT içinden olmadığını kanıtlamak için öne sürdüğü gerekçe zayıf: ’Yapılsa çok önceden yapılırdı deniyor’ muş…Zamanlama diye bir şey yok mu? Van Dijk’ın ‘The Text and The Context’ mefhumundan haberdar mı acaba Demir, Fidan ya da Güneş?

- Yine bu konuda bir ikinci çelişki: Demir, ‘’Gizli kayıt masada bulunanlardan birinin üzerindeki kalemle yapıldı. ‘’ diyor, ama birkaç satır sonra da kaydın masadaki MİT mensupları tarafından yapılmadığını kanıtlamak isterken şu bilgiyi veriyor: ‘’Kurumun kayıt yapmış olabileceğine yönelik iddia da ayakları yere basan bir tez değil. MİT’e ait özel uçakla gelen ve yaklaşık 10-12 kişi olan ekibin ya da bir başka öncü grubun önceden gidip orada dinleme faaliyeti ile ilgili bir altyapı sağlaması mümkün değil. Çünkü yerler hep son anda söylendi ve MİT de arabuluculara güvendi.’’ Kayıt madem kalemle yapıldı, önceden tesisat kurmaya ya da toplantı yerini önceden bilmeye gerek yok ki…

- Demir, MİT’i ve Fidan’ı koruyup kollamak için araya reklam bile almış: ‘’Ayrıca terörün tekrar tırmanışa geçtiği son dönemin öncesinde uzunca bir süre kan akmamasının perde arkasında da yine Ankara’nın, başta MİT ile Hakan Fidan’ın görüşmelerde PKK üzerindeki etkisinin olduğu ifade ediliyor’’.
Konuyu bilmeyen birisi de, PKK’yi, MİT’le Fidan’ın yönettiğini sanır…

- Demir, bir konuda daha önlem almaya gerek duymuş: ‘’Yine kayıtlarda koordinatör ülke temsilcisi diye ismi geçen kişinin de İngiliz veya Norveçli olmasının pek bir önemi yok. Çünkü moderatör ülke yok. Bu görüşmelerde 10’dan fazla isim yer aldı. Hatta bazen PKK üzerinde etkisi olduğuna inanılan, güvenilir bazı bağımsız kurumların da rol aldığı güçlü iddialar arasında.’’ Camp David (Mısır-İsrail) ya da Oslo (İsrail-Filistin) ve benzeri bu tür gizli temaslar, bir devletin koordinatörlüğü ya da moderatörlüğü olmadan yapılmadı, yapılamaz da. Demir’e inanacak olursak, tabiyeti bile önemli olmayan bir kişi, koca PKK ile koca Türk Cumhuriyeti’nin yetkililerini bir Avrupa başkentinde gizlice buluşturuyor! Demir, kendi yazdığına da zor inandığını göstermek için, araya bir de ‘’PKK üzerinde etkisi olduğu inanılan, güvenilir bazı bağımsız kurumlar’dan söz ediyor. Maksat, işin boyutunu küçümsemek. Özel olarak da araya resmi bir kurum olan, üçüncü tarafı sokmamak, girmişse bile yok saymak.

- İşin içine, bu aralar moda ya, İsrail’i karıştırmamak da olmazdı tabi. MİT, hem arabulucuya güveniyor, kendi kayıt yapmıyor (Ne malum?), görüşme mekanı son anda saptanıyor, buna rağmen İsrail istihbaratı gizli görüşme kayıtlarına ulaşabiliyor. İlginç değil mi? Tabi yine bu aralar Kahraman Asker Şvayk Erdoğan’ı İsrail’e karşı kollama ve koruma diye bir görev üstlenince gazeteci ya da MİTçi, bu tür senaryoları da gündeme getirecek.

- Demir, işi sağlama bağlamak, MHP, CHP veya başka mecralardan gelen/gelebilecek eleştirilere karşı tedbirini de almış: “Bu noktada devletin ilgili birimlerinin de görüşmeler olsa da bugüne dek terörle mücadelede taviz verdiği bir durum yok”

- Demir sıradan bir muhabir değil. Hürriyet gazetesinin Ankara temsilcisi. Kişisel ve mesleki geçmişinde askeriye alanındaki haberleriyle(?) hatırlanıyor. Istanbul’da Hürriyet binasında bir editör yok mu? Yazı işlerinde en az iki profesyonel bu yazıyı okumadı mı? Yoksa tüm bu profesyoneller, gazetenin sahibi Aydın Doğan’ın vakti zamanında Cumhuriyet’ten Leyla Tavşanoğlu’na verdiği mülakatta söylediği ‘’Hürriyet devlet gazetesidir’’ parolasından yola çıkarak bu yazıyı çok beğenip mi sayfaya koydular? Oysa ki bu yazının esas ve doğru mecrası MİT bülteni!

- Demir, klasik bir propaganda taktiği olan ‘teaser’ı da unutmamış: ‘’Kaynaklar, dinleme ve sonrasında bunun hangi ellerden geçip, nasıl sızdığı ile ilgili incelemede devletin sona yaklaştığını ve tüm resmin yakında öğrenileceğini belirtiyorlar.’’.

Artık, tüm umudumuz Kaynaklar! Bakalım onlar ne zaman sızıntının gerçek sorumlusunu açıklayacak. Gerçi, bir insanın ayna karşısında kendisini yakalaması biraz zordur ama…

İyi Bir Gazete Monografisi

2011-09-04T02:13:00.000-07:00

EMİNE UŞAKLIGİL/BENİM CUMHURİYET’İM(*)

Adı ve içeriği rejimle bütünleşmiş bir gazetenin, kuruluşundan bugünlere öyküsünü anlatmak, hele o gazeteyi 80-90 yıllık iniş-çıkışlarıyla, siyaset, ideoloji ve toplumla ilişkileri bağlamında aktarmak, değerlendirmek zor bir iş. Dedesinin, dayısının, ailesinin gazetesi ama…

Emine Uşaklıgil, ‘Benim Cumhuriyet’im’ kitabını yazarken bence büyük bir risk almış ve cüretkâr davranmış. Çünkü dedesinin kurup bilahare dayısının yönettiği, son dönemde de bizzat kendisinin işveren/yönetici olduğu bir gazetenin öyküsünü kaleme almış.
Ermeni Jamanag gazetesinden sonra Türkiye’de yayınlanan en eski günlük gazete, Cumhuriyet hakkında bir akademik çalışma (Aysun Köktener, Bir Gazetenin Tarihi : Cumhuriyet, Yapı Kredi Yayınları) , Emin Karaca’nın (Cumhuriyet Olayı, Altın Kitaplar), bir de Zeki Saral’ın (Biz bir aileyiz-Yurt Yayınları) kitaplarını okuduğumu hatırlıyorum. Hasan Cemal’inkini de unutmayalım. Uşaklıgil’in kitabı, benim şimdiye kadar okuduğum yerli/yabancı gazete monografileri arasında en kapsamlı, en derin ve en başarılı olanı.
Aslında ben de bu yazıyı yazarken zorlanmıyor değilim. Çünkü Emine Uşaklıgil (İzin verirseniz bundan sonra sadece Emine, diyeceğim) benim sadece Cumhuriyet’ten (1983-92) patronum değil, aynı zamanda simültane tercümeden meslekdaşım ve arkadaşım. Bu nedenle yazara ve kitaba karşı nesnel davranma konusunda sıkıntılarım olabilir.
Buraya uzun bir parantez açayım: Fransız Le Monde gazetesinin herhangi bir mensubu, bir kitap yayınlayacak olsa, gazetenin anayasası gereği, kitabın tanıtım ya da eleştiri yazısı mutlaka gazete dışından biri tarafından yazılır. Times Literary Supplement’da da ilginç ve önemli bir kural var: Bir kitap eleştirisi/tanıtımı yazılacaksa, onu yazar ya da kitapla herhangi bir ilişkisi olan kişi yazamaz. Yazarın bir yakını, yayınevinin bir tanıdığı, ya da kitapta adı geçen biri ya da yakını. 1983-87 yılları arasında Londra’da BBC Türkçe Servisinde çalışırken, bölüm müdürü seçilecekti. Adaylar henüz ilan edilmemişti. TRT kökenli gerçek bir radyo profesyoneli olan meslekdaşım Serpil Erdemgil’e gittim: ‘Serpil hanım, benim adayım sizsiniz, oyumu size vereceğim’ dedim. Serpil hanım müstehzi bir ifadeyle, ‘Medya konularıyla ilgileniyorsun ama BBC kurallarından bihabersin galiba’ dedi. Öğrendim, meğerse BBC kurallarına göre, herhangi bir bölümde yönetici olabilmek için o bölümde 2. derece akrabası bile bulunmaması gerekiyormuş. Serpil’in eşi Turan bizim ana sunucumuzdu, Serpil’in kardeşi Tayfun Ertan da ( En son NTV radyoda nefis ‘Eve Dönerken’ler yapıyordu) o zamanlar BBC Türkçe Servisinin çalışanıydı. Dolayısıyla Serpil, Müdürlüğe aday bile olamıyordu. Bir-iki örnek daha : Bir başka eski BBC çalışanı Nilüfer Kuyaş, -ki hem insan olarak hem de profesyonel olarak nadir bir kişiliktir- Milliyet’te çalışırken, ünlü bir pul kolleksiyoncusu ve uzmanı olan…. babası ile bir söyleşi yapıp yayınlamıştı. Nilüfer’e bunun etik olarak doğru olmadığını, bu konuda çeşitli kurallar olduğunu hatırlattığımda, o sevimli haliyle, ‘Ay şekerim vallahi bilmiyordum’ dedi. Bir süre önce de Ahmet Altan’ın kızının, Mehmet Altan’la bir söyleşisini okumuştum. Yani amcasıyla… Olmaz!. Son örnek: AFP’de çalışırken (1987-92), ilk başlarda bizim Ankara bürosu Azerbaycan ve Ermenistan’dan da sorumlu idi. Galatasaraylı kardeşim Yurtsay Mıhçıoğlu, Ankara’da, ben de Istanbul’da görevli idik. Büro şefimiz, Antoine Lazerges bir gün aradı: ‘Cumartesi Erivan’a gidebilir misin?’ diye sordu. Ajandama baktım. Müsait değilim. ‘Gidemem, Yurtsay gitsin’ dedim. Antoine bir süre sustu. Sonra, herhalde haklı olarak ‘Kimin gideceğini sormadım, sen gidebilir misin, diye sordum’ dedi. Ardından da ekledi: ‘Yurtsay gidemez!’. Çok kesindi. Neden? diye sordum. Bilmiyor musun? dedi. Neyi? dedim. Yurtsay’ın diplomat babasının Portekiz’de Asala saldırısına uğradığını hatırlattı. Dolayısıyla Yurtsay, Erivan’da insan olarak, duygusal olarak, doğru dürüst gazetecilik yapamazdı. İnsan her gün bir şey öğreniyor…
Tüm bu örnekleri şunun için yazdım: Gazetecilik, kahve sohbetlerinin yazılı versiyonu, aile içi muhabbetler, dost sohbetleri, roman ya da hatıra defteri yazarlığı değil. Gazeteci ile haber kaynağı arasındaki ilişki, öyle sıradan, yüzeysel, kuralsız bir ilişki değil. Haberin, mümkün olduğunca gerçeği yansıtabilmesi için, (Yani yayınlanacak haberin doğru, dengeli, inanılır, güvenilir olabilmesi için) gazeteci ile kaynağın ve bu ikilinin ilişkilerinin özel bir önemi var. Hele iş, iktidar/gazeteci ilişkilerine dayanırsa, gazetecilikle propaganda birbirine karışır ki, bu durumda kazanan propaganda kaybeden gazetecilik (ve gazeteci) olur. Nepotizm denilen, yakın/akraba kayırmayı önlemek için de bir dizi önlem gerek. Ayrıca da hatırlatayım: Gazeteci herkesi tanır, herkes gazeteciyi tanır, herkes gazeteci ile arkadaş olmak ister ama, gazetecinin gerçek dışında hakiki arkadaşı yoktur!
Dönelim Emine’nin Cumhuriyet’ine. Yazarın dedesini bizzat tanımamış olması herhalde bir avantaj. Yunus Nadi’nin, baştan beri Mustafa Kemal’in çok çok yakınında bulunması, bilahare milletvekili olması da, gazetecilikle siyasetin kesiştiği noktada konumlanması, Cumhuriyet’in salt bir gazete olmadığını gösteriyor. Emine, kuyumcu titizliği ile sürdürdüğü tarihçi çalışması sayesinde, Cumhuriyet’i – hem devlet rejimi hem de gazete- kuran ideolojinin somut/yazılı kaynaklarını çok iyi araştırmış ve sergilemiş. Dedesine karşı gerektiği yerde son derece şefkatli ve sevecen, ama bazen de son derece nesnel ve mesafeli ve tabi ki eleştirel. Keza dayısı Nadir Nadi konusunda da herhangi bir nepotizm izine rastlamak mümkün değil. Her zaman olmaz ama, kitapta, Emine’nin ailesel bağları ve konumu, bir dizi ‘insider information’ ve yorum derinliği açısından yararlı bile olmuş.
Yazar, kitapta, Cumhuriyet’in geçmişini özgürlükçü ve profesyonel bir perspektifle eleştirirken, hayalindeki gazeteyi anlatırken güzel ipuçları veriyor: ‘Oysa benim düşlediğim Cumhuriyet, öyle bir gazete olacaktı ki, basına damga vuracaktı. Çoğulculuğu savunacaktı. Çocuklara dünyaya gelmiş olmaktan pişman olmayacakları bir dünyanın mümkün olduğunu anlatacaktı. Sürdürülebilir ekonomiye ve çevreye önem verecekti.Dünyanın yaşanabilir bir yer olabileceğini, bu konuda bir şeyler yapmanın mümkün olduğunu hatırlatacaktı. İktidar odaklarına karşı eşit uzaklıkta duracak, kamunun, toplumun, yurttaşın tarafını tutacaktı’ . Bu alıntının her bir cümlesinde hatta her bir kelimesinde, ihtiyacını her geçen gün daha fazla duyduğumuz gazeteciliğin yüzü gülümsüyor.
Kitapta, Osmanlı’nın sonu Cumhuriyet’in başlangıç dönemi sadece matbuat açısından değil, siyaset ve sosyoloji açısından da son derece ayrıntılı ve derinlemesine irdelenmiş. Cumhuriyet’in, kuruluşundan bu yana alamet-i farikası sayılan Jakobenizmin köken ve nedenleri, benim okuduğum hiçbir çalışmada bu kadar iyi anlatılmamıştı. Mesela rahmetli İlhan Selçuk’un İttihat Terakki’ci (Ece Ayhan, bu kümeye ‘Şişli Terakki’ der, Selanik orijinli okuldan mülhem) kökenlerini anlamak için Emine’nin kitabı rehber hatta prospektüs niteliğinde. Yakın tarihi öğrenmek isteyenler için de zengin bir kaynak ‘Benim Cumhuriyet’im’.
Kitaptan, matbuat/basın/medya’nın ne kadar siyasi, ne kadar ideolojik ve ne kadar tarihi kumaşlarla donandığını da okuyoruz.
Emine, özel hayata girmeden, aile ve meslek çevresine ilişkin hoş dedikodulara da yer veriyor. Ölçülü ve uygun bir lisanla…
455 sayfalık kitabın fotografları, bibliografya ve dizini de yararlı ayrıca meraklısına özel bir not: Emine, kitapta kullanamadığı çok sayıda bilgi ve belgeyi yakında İnternet’te yayınlamayı tasarladığını söyledi.
Kitabın ilk baskısı Mart 2011’de çıkmış. O günden bugüne Cumhuriyet gazetesinde kitapla ilgili bir satır yazı çıkmamış olması ne kadar manidar değil mi? Mani ve dar… Çok dar bir mani yani… Suskunluk bazen çığlıktan da acı. Cumhuriyet’in şimdiki anlı şanlı köşe yazarları, sanat-edebiyat eleştirmenleri, Kitap Eki bu kitabı ( Satır satır okumuşlardır mutlaka, ama gizlice!) görmemekle, es ve pas geçmekle aslında büyük bir itirafa imza atmış : Emine bizi çırılçıplak soymuş, cemaziyülevvelimizi somut olarak teşhir etmiş… Ne yazabiliriz ki?
Kitabı okuyup bitirdikten sonra, kaçınılmaz olarak (Mesleki deformasyon!) takıldığım birkaç nokta oldu:
Emine, Yunus Nadi ve Nadir Nadi dönemlerini çok ayrıntılı, çok zengin bir şekilde anlatmış. Güzel… Halbuki okur, yazardan, bizzat kendi çalıştığı ve yönetici olduğu dönemdeki Cumhuriyet’ten yani Emine’nin bizzat yaşadığı Cumhuriyet’ten daha uzun söz etmesini beklerdi.
Emine, Yunus Nadi ve Nadir Nadi dönemini aktarırken, üstelik de eleştirel bir kalemle, Ermeni meselesine zaman zaman değiniyor da, Kürt meselesi sanki biraz geride kalmış. Üstelik Emine’nin Kürt meselesine duyarlı bir kişi olduğunu bilmem nedeniyle saptadım bu eksikliği.
Biliyorum Emine’nin birkaç yılını alan bu çalışma, onun ilk kitabı, zaman zaman kesintili/kopuk, zaman zaman anakronik bölümler içeriyor. Sonuç olarak yazdığı bir roman değil, uslubu zor değil, dolayısıyla, tarihe, siyasete, gazeteciliğe ilgi duyan herkesin okuyup zevk ve bilgi alabileceği bir çalışma.
Kitapta, hemfikir olamayacağım galiba tek dönem, Emine’nin, 1961 sonrası, basında patron/çalışan çelişkisine ilişkin olarak yazdıkları. Eh o kadarını da Uşaklıgil’in işveren kartvizitine vermeli herhalde. Yine de belirtmeden geçemeyeceğim: Keşke Türk medyasındaki tüm işverenler, en az Emine kadar demokrat, özgürlükçü ve aydın olabilseler…
İnsanın bir dedesi Yunus Nadi, bir dedesi de Halit Ziya Uşaklıgil olunca torunun işi zor. Hele torun gazetecilik, yazarlık gibi alanlara girdiyse, daha da zor. Emine, bu zor işin altından kalkmış.
(*) Everest, Istanbul

KANDİL BOMBARDIMANI: APOLETLİ MEDYA BİS!

2011-08-23T23:10:00.000-07:00

Bıçak kemiğe dayanmış ve sabır tükenmişti. Üstelik söz de bitmiş uygulama başlamıştı. Daha önce de terörizme karşı zaten yeni strateji ilan edilmişti. Çıka çıka Kandil bombardımanı çıktı tüm bu sinirli milliyetçi söylemden. Üstelik de 6 günlük operasyon PKK’ye göre başarısız. Ama bizim medyaya inanacak olursak…Durum vahim.

Türk egemen medyası, Silvan olaylarıyla başlayan son süreçte, klasik/geleneksel yani temel gazetecilik ilkelerini ve yaklaşımını bir kez daha açık açık ihlal ederken, propaganda ağırlıklı yayınlarıyla iktidar-medya ilişkilerinde eski dönemin sürdüğünü sergiledi.
Gazeteciliğin temel işlevi, meydana gelen bir olay konusunda, kamu çıkarını gözeterek, mümkün olan en doğru, en ayrıntılı bir şekilde (Ve tabi ki inandırıcı, güvenilir, dengeli ve hızlı bir yöntemle), tüm tarafların görüşlerini vererek, yurttaşları/okurları bilgilendirmek, aydınlatmak.
Ne var ki, Silvan olaylarından Kandil’in 6. gün bombalanmasına kadar geçen süre içinde, Türk egemen medyası, mevcut iktidar yanlısı medyanın ‘Ergenekon dönemi’ olarak adlandırdığı zamanda kullanılan bütün manşet, başlık, spotları bir kez daha kullandı. Adeta hepsi arşivden… Ergenekon karşıtı köşe yazarları da, darbecilik ve askerperverlikle suçladıkları eski köşe yazarlarının tüm klişelerini ve yaklaşımlarını tekrar etmekte beis görmedi. Kürt karşıtlığı, AKP ile Ergenekon dönemi yönetimlerin ortak paydası, ortak zemini. Ha Ali Veli, ha Veli Ali… Bu aralar ‘İslamcı kesimin Emin Çölaşanlarından’ söz edilmesi tesadüf olmasa gerek.
Burada iki mesele var:
Vakti zamanında, utangaç bir uslûpla da olsa Çiller/Güreş döneminin sınırötesi harekatlarına karşı çıkan kalemler, bugün bu harekatları can-ı gönülden destekliyor. ‘Yeni dönem’, ‘Terörizme karşı yeni strateji’ safsataları altında, Kürt meselesine hala salt güvenlikçi gözlükle baktıklarını, milliyetçi söyleme sarıldıklarını üstelik de şiddet övgüsü yaparak kanıtlıyor. Cengiz Aktar’ın AKP ideolojisine uygun bulduğu anlamlı bir etiket var: İslamcı Kemalist! Dolayısıyla bugünkü Kürt karşıtı şiddet kampanyasının eski ya da İslamcı Kemalizm’den kaynaklandığı ortaya çıkıyor. Ulus-devlette iktidara gelen, önce Diyarbakır’a gidip ‘Bu devlet size haksızlık etti’ filan diyor, sonra kafası atınca, ‘Bıçak kemiğe dayandı’, ‘Artık söz bitti, uygulama başladı’ diyor. İktidar konumu (Saygılar Mösyö Foucault!), özellikle de ileri derecede demokrasi yoksunu olunca, Kürtlerin ve barışın perspektifinden baktığınızda herhangi bir yenilik getirmiyor.
Pennslyvania Mescidine yakın yayın organlarında reklamı yapılan bu yeni dönemin nesinin yeni olduğunu henüz kimse açıklayamadı. İhsan Bal’ın açıklamaları sahada uygulanamayacak öneriler. ‘Teröristler artık öldürülmeyecekmiş, adalete teslim edilecekmiş’ (!). Tek gerekçeleri, silahlı güçlerin sivil yönetiminde ve denetiminde olması. Polisin Özel Harekat birlikleri, Süper hatta Ultra Valiler kimsenin yabancısı değil. Şiddet çözümünü savunup uygulayanın sivil ya da asker olması çok mu önemli? PKK’ye yakın kaynaklar, bu ‘yenilikleri’ eleştirmelerine rağmen, aslında personel değişikliği ve komuta mekanizmasının askeri açıdan Kürt silahlı militanlarını daha güçlü hale getireceğini öne sürüyor.
İkinci mesele şu: 1925’den bu yana çözülemeyen Kürt meselesine, binlerce siyasetçiyi hapse tıkmakla, seçilmiş milletvekillerini Meclis’e sokmamakla, Kandil’i bombalamakla ya da yeni tutuklama kampanyalarıyla çözüm bulacağına inanmak, en hafif deyimiyle safdillik. AKP devletinin, ABD’deki üçüncü sınıf üniversitelerde master yaptı diye danışmanlığa getirdiği sivil ‘akademisyenlerle’, hepsi aynı şeyi savunsa da farklı isimlerle ekrana çıkan kıymeti kendinden menkul askeri strateji uzmanları, Atatürk, İnönü, Bayar, Gürsel…vs… dönemlerinde denenip herhangi bir başarı sağlayamadığı gibi sorunu daha da çetrefil hale getiren şiddet çözümünün çıkmaz olduğunu, geçersiz olduğunu bilmiyor mu?
Maksat, asker kayıpları nedeniyle morali bozulan Türk kamuoyunun, amiyane tabirle ‘milliyetçi gazını almak’ ise, bu da amacına pek ulaşmıyor. Çünkü, önce ‘Kandil’i BBG evi gibi gözetliyoruz’ diyen bir askeri yetkili, emekli olunca, ‘Kandil’e üç ordu göndersek de sonuç alınamaz’ mealinde açıklamalar yapmıştı.
Arada bir de, Murat Karayılan’ı belki 5. kez yakalayan mümtaz Türk medyası, bu haber çarpıtmasını haklı göstermek için 2-3 gün boyunca ‘Karayılan muamması’ başlıklarıyla kıvırdı. Şemdin Sakık ve Abdullah Öcalan yakalandı. Halen içeride çok sayıda PKK’li var. Vakti zamanında Şeyh Said ile Seyit Rıza idam edilmişti. İhsan Nuri trafik kazasında öldü. Şimdi bugün Karayılan yakalansa, Kürt meselesi çözülecek mi ki? Azadi ve Hoybun bugün artık sadece tarih sayfalarında. Kürt meselesi yok mu?
PKK kaynaklarına yakın medya organları, Karayılan konusundaki spekülasyonlara son verecek girişimi 23 Ağustos Salı öğlen saatlerine kadar atmadı. Bülent Arınç da bu nedenle hala ombudsmanlık görünümünde kuşku yayabiliyor. İran-Karayılan ilişkisini Suriye perspektifiyle değerlendirmek gerek.
Gerçekten demokratik bir ülkede, böylesine geniş çaplı bir askeri propaganda hatta askeri ajitasyon harekatı yapılsa, yurttaşlık bilinci yüksek kesimler, ‘Sen bizim vergilerimizi böyle anlamsız operasyonlarda nasıl harcarsın?’ diye iktidardan hesap sorar. 6 gündür Kandil bombalanıyor (17-22 Ağustos). Kürt tarafının haberlerine ambargo koyan egemen medya, ANF’nin haberine göre bombalara maruz kalan iki kadın, iki çocuğun ölümünden bile sözetmiyor. Öldürülen 7 sivil konusunda da Türk egemen medyasında çıt yok. HPG’nin 22 Ağustos Pazartesi günü yaptığı açıklamada ‘Bombardımanlarda üç gerillanın’ yaşamını yitirdiği yolundaki bilgiyi de görmezden geliyor Türk egemen medyası. Ama Genelkurmay Başkanlığının ’90-100 ölü, yüzlerce yaralı’ haberi(!) hemen sayfalara, ekranlara taşınıyor. İki zıt kaynak arasında bu kadar büyük fark olabilir mi? 90’a 3 !
Egemen medya en zıvır zıvır işlere muhabir gönderir de böylesine önemli bir konuda kendi görüşünü yansıtamıyor.
Genelkurmay’ın servis ettiği film ve fotografları hiçbir inceleme-eleştiri süzgecinden geçirmeden, olduğu gibi ekranlara, sayfalara taşımaya herhalde gazetecilik denmez. Bu faaliyet aslında Ordu Foto-Film Merkezinin görevi.
Her gazetede, televizyonda en az 2-3 magazin muhabiri var, özel olarak bir futbol takımını izleyen muhabir var, köşe yazarı deseniz kesenize bereket, ama Kürt meselesi gibi hayati bir konuda, gazete ve televizyonların merkezinde sorumlu bir editör/muhabir/uzman yok. ‘Bizim Diyarbakır’daki arkadaşlar bakıyor o meseleye’ derlerse de inanmayın, çünkü Türk egemen medyasında Kürt meselesine aslında ‘Ankara’daki arkadaşlar’ bakıyor.
Gazetecinin yapması gereken, bir dizi temel soruyu sorup, bu sorulara farklı pespektiflerden (Yani hem TSK hem de PKK açısından ama en önemlisi kamu çıkarı açısından) yanıtlar aramak olmalı. Mesela:
- Silvan olaylarıyla ilgili olarak TSK’nın raporları – ki askeriyenin bariz bir şekilde hatalı olduğunu belirtiyor- neden sadece bir gün haber yapıldı? Görevden alınan komutanlarla ilgili olarak neden haber takibi yapılmadı?
- Kandil harekatının amacı, yararı ve olumsuz yanları nelerdir?
- PKK ile BDP arasında, İmralı ile Kandil arasında ne tür ilişkiler vardır?
- TSK’nın yeni komuta kademesi ile siyasi iktidar arasındaki ilişkiler nedir?
Örneğin bu dört soruya, köşe sahibi olduğu için, her gün farklı bir konuda ahkam kesen her kalem sahibi öyle kolay kolay yanıt bulamaz. Bu soruların yanıtları, bazı askeri/teknik bilgiler gerektirdiği gibi, farklı uzmanların görüş ve yorumlarıyla ele alınmalı. Keza farklı, yani çatışan tarafların siyasi tahlilleri de önemli. Gazetecilik esas olarak fikir/kanaat değil, bilgi ve belge okuma/inceleme/tahlil etme mesleği… Gazetecilik ayrıca esas olarak savaş değil barış mesleğidir. Gazetecilik daha çok sayıda insan ölsün diye değil, barış olsun, huzur olsun diye yapılır. Bu, siyasi-ideolojik bir tercih değil. Bu, mesleki bir tercih. Çünkü topların, tankların, avcı bombardıman uçaklarının kol gezdiği bir ortamda bizim mikrofon, kamera ve kalemlerimizin sesi duyulmaz!
Türkiye’de Kürt meselesi gündeme geldiğinde gazetecilik yapılacağına, Vatan Millet Sakarya propagandası görünümünde Kürt düşmanlığı ve şiddet övgüsü yapılıyor bizim egemen medyada. Çünkü bu kolay bir faaliyet. Ayrıca da, medya mülkiyet yapısı ve ideolojik bağımlılık hesaba katıldığında bu yaklaşım, mecburi yaklaşım. Yeni Şafak gazetesi, katil diye BDP’lileri hedef gösteriyorsa, bu yayın, bir sonraki adım için zemin hazırlamak anlamına gelir. Köşe yazarı mı, polis mi, cemaatin ulak oğlanı mı belli değil, biri kalkıp, ‘PKK bir binbaşıyı esir aldı’ diye yazarsa, ve bu askeri-medyatik bombardıman altında kimse bunun hesabını sormazsa, gazetecilik mesleği pek mahzun…
Ekranları, manşetleri hatta tüm sayfaları silah fuarı broşürleri gibi donatmak, resmi şiddeti meşrulaştırmak için binbir takla atan akademik ünvanlı ya da kendisini strateji uzmanı ilan eden (Aşağı yukarı herkes!) kişilerin görüşlerinden medet ummak, Kürt sorununun çözümsüzlüğünü ‘sürdürülebilir’ hale getirmekten başka bir işe daha yarıyor: Kürt düşmanlığını yaygınlaştırmak.
Sadece Silvan sonrası gelişmeler değil, baştan beri, yani 1925’den bu yana Türk egemen medyası (Akademiası da) şu kilit konu ve sorulara eğilmediği için milliyetçiliğin, militarizmin, şiddetin pençesinden kurtulamıyor:
- Kürtler bu devletin gerçekten hakiki/eşit yurttaşları mı? Kendilerini öyle hissetmiyorlarsa neden?
- Kürtler 1925’den bu yana sorunlarını, taleplerini neden ancak dağa çıkarak, şiddete başvurarak açıklayabildiler?
- Kürtler bugün ne istiyor?
- AKP’nin Kürt Açılımı nedir? Neyi amaçlıyor?
- Öcalan’ın Yol haritası nedir? Protokol metinleri neleri içeriyor?
- Öcalan, İmralı’daki görüşmeleri kendi açısından açıklıyor, yorumluyor. Devlet kanadı bu görüşmeleri nasıl değerlendiriyor? Neden sessizlik var?
- Kürt sorunu barışçı bir şekilde çözülmezse, ne gibi sonuçlar ortaya çıkabilir?
Bu soruları sorabilmek, bu konuları açabilmek için medyanın bağımsız ve özgür olabilmesi gerekiyordu. Bu soruları sormak ve yanıt aramak da kaçınılmaz olarak kahve sohbeti değil ciddi uzmanlık gerektiren bir alan. İlginçtir, aslında bu soruları, medya ve akademia’dan önce bizatihi devletin sorması, irdelemesi, yorumlaması gerekirdi. Hatta yanıtlar üretmesi lazımdı. E Devlet Baba bunu şimdiye kadar yapmadıysa medyatik yavrucuğu neden yapsın ki?
Yine de bu kez, geçmişteki sınır ötesi operasyonlara oranla, az da olsa bir-iki olumlu gelişmeye tanık olduk. Mesela Can Ataklı gibi bir yazar, telefonla katıldığı bir TV programında, mealen, ‘Kandil’i bombalayacaksın da ne olacak? Benim için, Silvan saldırısını gerçekleştiren teröristlerin yakalanması çok daha önemli ‘ diyerek, güvenlikçi yaklaşımı savunurken bile, Kandil harekatının anlamsızlığını ifade etmiş oldu. Radikal gazetesinin manşetten verdiği, hayatını kaybeden binbaşının babasının ‘Meseleyi ölüm değil siyaset çözer’ şeklindeki açıklaması da anlamlı.
Kandil operasyonunda TSK’nın beklediği sonucu alamaması konusunda bahane olarak tehlikeli bir haber çarpıtma örneği, Bugün gazetesinde çıktı: Efendim, TSK’nın üst kademesinden Ergenekoncular, PKK’ye harekattan önce istihbarat sızdırmışmış! Kaynağı, bilgisi, belgesi olmayan bu iddia, bir köşe yazısında yayınlandı. TSK’nın darbeci geleneğini biliyorduk, bu yazı ile TSK’nın bir de PKK kanadı hakkında bilgi sahibi olduk! Okurun bu tür asparagaslara inanmasını beklemek, ya alemi cahil sanmakla ya da iktidar gururunun densizliğiyle açıklanabilir ancak.
Olumlu gelişme kategorisinden olmasa da, Flash TV’de ana haber bülteninde, Genelkurmay’ın bombardıman uçaklarının hedefleri vururken çektiği görüntülerin altına Arapça (?) maç anlatım sesi döşeyip, hedefler vurulduğunda Gooool diye bağıran spiker montajı, milliyetçilik vahametinin, Rambo Gazeteciliğin boyutlarını göstermesi açısından ilginç. Flash TV ana haber bülteni sunucusunun, jetlerin hedefleri bombalamasını, milli takımın rakip takıma gol atmasına benzetmesi (Bu benzetmenin telifini dönemin Olağanüstü Hal Bölge Valisi Hayrettin Kozakçıoğlu’na ödemek gerek), en milliyetçi ve en şiddet yanlısı medya olan ayrıca da çok sık militarist söylem kullanan spor medyasına bir saygı selamıydı herhalde. Flash TV’nin bu yayını, egemen medya tarafından bile eleştirildiğine göre, Kandil bombardımanının medyatik versiyonunun ne kadar sulandırıldığına iyi bir örnek.
Egemen medya bu tutumuyla, bu yayınlarıyla, geniş okur kesimi nezdinde sürekli olarak puan kaybediyor. Çünkü güvenirliği ve inandırıcılığı her geçen gün azalıyor. PKK kampları yıllardır bombalanıyor buna karşılık PKK de yıllardır hedef bildiği TSK’ya yönelik operasyonlarını sürdürüyor. Mevcut iktidar yanlısı medya organları olsun, Kürt karşıtı kadim medya organları olsun, Kürt karşıtlığından, savaşperver davranışlarından vazgeçmediği sürece gazetecilik/habercilik yapamaz, yapamıyor da zaten. Medya, şiddetin çözüm olmadığını, milliyetçiliğin ve militarizmin savaş anlamına geldiğini kabul ettiği gün, düzgün habercilik yapmaya başlayabilecek. Barış Gazeteciliği diye giderek gelişen bir ekolden haberdar olan kaç gazeteci, kaç editör, kaç yazı işleri müdürü, köşe yazarı ya da Genel Yayın Yönetmeni var acaba Türkiye’de?
Önümüzdeki yakın dönemde, Kandil Operasyonunun, Blok’tan seçilen milletvekillerini de içeren geniş kapsamlı bir gözaltı kampanyası ile süreceğine dair söylentiler var. İktidar, böyle bir operasyonu göze alma cüretini gösteriyorsa, güney komşumuz Suriye yönetimine özeniyor, anlamına gelir. Hiç tavsiye edilmez! Yurtiçi ve yurtdışı tepkileri bir yana, PKK’yi güçlendirebilecek bu adım karşısında, egemen Türk medyasının yayınlarını şimdiden öngörmek mümkün. KCK operasyonu gibi olumsuz bir örnek de var yakın geçmişimizde.
Aslında, temel faktör, egemen medyanın siyasi iktidardan, siyasi, ideolojik, maddi ve manevi olarak bağımsız ve özgür olmaması. Aksi takdirde, şimdiye kadar muhalif kalemlerin, kenarda köşede bin kez yazıp söylediği şu gerçeği iktidar da çoktan kavrar, kabul eder ve uygulardı:
Türkiye’de askeriyenin vesayetini kırmanın en önemli aracı Kürt meselesini barışçı yoldan çözmektir.

MEMURLAR KAVGASINA KARŞI DÜŞÜNCE(*)

2011-08-23T00:28:00.000-07:00

Ece Ayhan / Kardeşim Akif / Akif Kurtuluş’a Mektuplar

Ece Ayhan’ın 1982-84 yılları arasında şair arkadaşı Akif Kurtuluş’a yazdığı 19 mektupta kötülük toplumu, haksızlığa uğrayan dışlanmış şair ve kendi çalışmaları var. Yoksulluk, acılar, sıkıntılar, anlayışsızlık ama direniş!

Anı ve mektup en çıplak, en içten edebiyat türleri. Özellikle mektup (Yazan kaldı mı?), anlık duygusallıkların, orta ya da uzun vadeli akıl yürütmelerin hesapsız kitapsız yazı mekanı . Bir de mektup özel hatta mahrem. Hiç kimse mektup yazarken, bir gün onların yayınlanıp kamuya mal olacağını, tanıdık tanımadık okurun eline geçeceğini düşünmez herhalde.
Mektubu yazan kişi, hele Ece Ayhan gibi bir şair, etikçi, düşünce ve kavga adamı ise, bu mektuplardan Ayhan’ın şiir/deneme/söyleşilerinin arka planına yaklaşmak mümkün. Ayrıca mektupların 1982 ila 1984 yılları arasında yazılmış olması da, o lanet askeri dönemin izlerini gerek kişisel gerekse genel düzlemde yansıtması açısından önemli.
Bu memleketteki sıkı Ece Ayhan okurlarından biri olan Eren Barış, Ece Ayhan’ın şair arkadaşı Akif Kurtuluş’a yazdığı 19 mektubu, önemli bir önsöz, açıklayıcı bir Kurtuluş söyleşisi ve Ece Ayhan kaynakçasıyla birlikte yayınladı: Kardeşim Akif (Dipnot Yayınları, 2011, Ankara, 144 s.). Eren daha önce de orijinal ve zengin bir Ece Ayhan kitabı yayınlamıştı: Poelitika, 2007, Istanbul, Ortadünya Yayıncılık.
Ece Ayhan’ın arkadaşlarından, 1978-80 döneminde günlük Aydınlık gazetesinde köşe yazmasını öneren Doğan Kemancı’nın derin anlamlı fotografları kitaba ayrı bir önem veriyor.
Geçtiğimiz Mayıs ayında Eren’le Akif, Çanakkale’de Ece Ayhan Sivil Girişimi’nin düzenlediği ‘Şiir ve Tarih’ konulu Buluşma’nın iki konuşmacısıydı (www.eceayhan.com). Eren, o zaman bu mektuplar üzerine çalışıyordu. Ece Ayhan hakkında en kapsamlı incelemeyi (Tahta Troya - Yazko, 1981)) yayınlamış olan Enis Batur’un , Ayhan’ın son dönemlerinde tüm kitaplarını, yöneticisi olduğu Yapı Kredi Yayınlarında basmış olması da kolay unutulmayacak bir edebi katkı ve kadirşinaslık örneği. Enis de, henüz o yayınevinde iken, Ece Ayhan’ın (Bir ihtimal) kendisine yazdığı mektupları toplayıp yayınlamayı düşündüğünü söylemişti. Kardeşim Akif’den de anlıyoruz ki, Ece Ayhan, aralarında Memet Fuat, İzzet Yasar, Muzaffer İlhan Erdost, Lale Müldür ve Nilgün Marmara’nın da bulunduğu sınırlı sayıda yazar, yayıncı ve arkadaşı ile görüşüyor/yazışıyor. Önümüzdeki dönemde Ece Ayhan’ın diğer mektuplarının da yayınlanması hem kaynakçamızı zenginleştirir hem de büyük bir olasılıkla Ece Ayhan’ı daha iyi tanımamızı sağlayacak yeni ipuçlarını öğrenebiliriz. İlhan Berk’e yazdığı mektuplar zaten ‘Hoşça Kal’ başlığıyla yayınlanmıştı. (Yapı Kredi Yayınları)
19 mektup aslında bir şairin, bir düşünce insanının, bir etikçinin derin, uzun, katmanlı, geniş karabasanlarının belgesi.’Militan Yalnızlığın’ haklı ama belki çaresiz çığlıkları. Mektupların 1982-84 yılları arasında yazıldığı hesaba katılırsa, Ece Ayhan salt kişisel sıkıntılarını değil, sanatın, sanatçının yalnızlığını, dışlanmışlığını da çok açık ama bir o kadar acı bir şekilde dile getiriyor. Mektuplarda çok sık tekrarlar var. Çünkü Ayhan, maddi yoksulluğu ve manevi tecriti, edebi anlayışsızlığı yaşıyor. Üç tema ağırlıklı olarak gündeme geliyor sık sık: Türkiye’nin kötülük toplumluluğu, ‘onursuz’ yazar ve şairler ile kendi eserlerine karşı edebiyat dünyasının, okurların ilgisizliği…
Ece Ayhan gibi dikbaşlı, iktidar karşıtı bir yazarın, 1980 darbesi sonrasında meslekdaşları, arkadaşları ya da okurları tarafından el üstünde tutulması zaten beklenmiyordu. Çetin Altan dönüp dolaşıp Türkiye’de yazarların/sanatçıların sürekli olarak maddi ve manevi baskılar altında kıvrandığını yazar. Yaşar Kemal de bir yazısında Osmanlı’dan bu yana dört dörtlük yazarların nasıl itilip kakıldığını anlatmıştı. Yaşar Kemal, 1995 yılında Alman Der Spiegel dergisinde yayınlanan, Kürt meselesi ve İnsan Hakları meselesini ele aldığı esaslı yazısından sonra da, DGM’de yargılanırken, edebiyat çevrelerinden ve kimi köşe yazarlarından hiç de hak etmediği bir muameleye maruz kalmıştı.
Ece Ayhan’ın Akif’e yazdığı mektuplardaki bir leitmotif de, ‘Çok Eski Adıyladır’ ve ‘Yalnız Kardeşçe’ kitaplarının basılması konusundaki israrı.
Tanımayan, Ece Ayhan’da paranoyak saplantılar olduğunu sanır. Oysa ki, ayrık otları huzur kaçırır düzgün kesilmiş çimlerin orta yerinde. Ayrık otları huzursuzdur doğuştan.
Bodrum-Gümüşlük’te bir yalnız adam. Sadece fikriyatı ve muhalefeti var. Okuyor ve yazıyor. Acılar içinde direniyor.
Kolay kolay Ece Ayhan olunmuyor….

(*) Eren Barış'ın derlediği kitabın ara bölümlerinden bir alıntı:
''Bizde hiçbir zaman ‘düşünce’ adına bir şey olmamıştır, her şey ‘memurlar kavgası’ olarak geçer tarihte.’’

İKTİDAR YENİ KÜRT GİRİŞİMLERİNDEN RAHATSIZ

2011-08-12T07:38:00.000-07:00

Özgür Politika’nın sorularına toplu yanıt.
(http://yeniozgurpolitika.com/index.php?rupel=nuce&id=926)

-Ece Temelkuran ve Nuray Mert'in, 12 Haziran seçimlerinde Kürt hareketine-Blok'a verdiği destek mesajları, AKP yanlısı yazarların hedefi haline gelmelerine yol açtı... Hilal Kaplan ve Negehan Alçı gibi isimlerin, bu isimlerin telaşla eski yazılarını bulmalarını ve Kürtlerde 'bakın bunlar dostunuz değil aslında' mealinde bir algı yaratmalarını nasıl açıklıyor ve değerlendiriyorsunuz?

-Örneğin, Hilal Kaplan, sözkonusu içerikteki yazısının sonuna, "...Kamuoyuna ama özellikle de Kürtlere "safari şapkası takmayan" yoldaşlarını biraz daha iyi tanıtmayı amaçlayan yazıların sonuna geldik. Kimden hayır gelip, kimden gelmeyeceğinin kararı size kalmış" şeklinde bir not düşmüş. Bu not size ne anlatıyor?

-Bu rol, Kaplan ve Alçı'nın bizzat edindiği mi, yoksa onlara verilen bir görev mi sizce? Ayrıca özellikle bu rolün kadın yazarlara verilmesinin bir anlamı olabilir mi?

-Bir köşe yazarı, zaten dönem içinde neyi gözler ve neyi yerinde bulursa, ona katkı sunmaz mı? Ayrıca herhangi bir yazarın bir başka yazarı açıktan 'PKK yandaşı' şeklinde yansıtması, bir hedef göstermesi gazetecilik için ne kadar etik bulunabilir?

Egemen medyada yakın zamana kadar sadece tecrit edilmeye çalışılan, olmadı tahrif edilen Kürt siyasi hareketinin tezlerini, artık açıkça tahlil edip değerlendiren kalemler ortaya çıkınca, önce AKP rahatsız oldu, ardından da iktidar yanlısı bazı kalemler, R.T.Erdoğan’ın medyatik tahakkümünü sorgulayan meslekdaşlarımızı fikri olarak eleştireceklerine, onlara kara çalmayı, onları ihbar etmeyi yeğledi.

Kürt siyasi hareketi, nispeten yakın bir zamandan bu yana, Kürt meselesine çözüm önerme konusunda, eskiye oranla çok daha somut, ayrıntılı, tartışılabilir siyasetler önermeye ve uygulamaya başladı. Anayasa referandumunda yüksek oranda boykotun ardından, 12 Haziran seçimlerinde Blok’un 36 milletvekili çıkartması, Kürt hareketinin gücü, etkisi, prestiji AKP iktidarını rahatsız etmeye başladı. Kuşkusuz, yine nispeten yakın bir zamandan bu yana, Kürt hareketinin silahlı mücadele yerine barışçı yani siyasal çözüm üzerinde israr etmesi ve AKP’nin ‘Kürt Açılımlarının’ kof özünü teşhir etmesi de siyasi iktidarın, yüzde 50 gibi yüksek bir oranda seçim başarısı kazanmasına rağmen, Kürt meselesi konusunda çıkmaza girdiğini anlaması da yeni bir gelişme. Kürt siyasi hareketi, özellikle ‘Demokratik Özerklik’ fikriyatını gündeme soktuğundan bu yana, Türkiye’de Kürt meselesine somut çözüm öneren, bir Yol Haritası olan tek siyasi güç. Üstelik, halen Türkiye’de, siyaseten ve sahada, AKP iktidarına karşı bir tek Kürt siyasi hareketi toptan bir muhalefet yürütebiliyor.
Egemen medyada kalem ahlakını korumaya çalışan meslekdaşlarımız arasında Nuray Mert ile Ece Temelkuran’ın özel bir yeri olsa gerek. Şimdiye kadar hem kendi içlerinde tutarlı bir siyasi ve medyatik bir çizgi izlemiş olan bu iki kalem, aslında her demokrat ve özgürlükçüden beklenmesi gerektiği şekilde Kürt meselesine de ilgi gösterdiler. Her iki meslekdaşımız sadece gazete yazılarıyla değil televizyonlardaki tartışma programlarındaki düzeyli ve muhalif tutumlarıyla takdir kazanmış arkadaşlarımız.
Söz konusu iki meslekdaşımıza karşı yine iki kadın kalem sahibinin karşı çıkması manidar. İktidarın, emir-talimatı olmadan yapılan iş bölüşümünde, iki kadına iki kadın düşmüş. Birinciler muhalif ve özgürlükçü, ikinciler iktidar yanlısı ve vasat kalemler.
Alçı, Osmanlı’dan bu yana var olan ‘Dîvân Kalemi’ makamının, aslında pek de becerikli olmayan ama ‘perveriş sabisi’ . Kaplan ise, ‘Demokrat Görünümlü İktidar Sözcüsü’ konumundan konuşuyor. Her ikisi de, Mert ve Temelkuran’la ciddi bir fikri tartışmaya girebilecek bilgi, kültür, siyasi, ideolojik ve mesleki düzeyde değiller. İktidara yaranmak için çırpınıyor olsalar gerek… Yandaş kalemlerin birinci vazifesi, AKP’ye muhalefet eden kişi ve kesimlere karşı çıkmak.
Bu aralar moda oldu zaten: Eskiden Öcalan’dan, ‘Bebek katili’, ‘Teröristbaşı’ diye söz eden kimi çevreler, son zamanlarda Kandil’i kınayıp Öcalan’ı över oldular. Bir de Beyaz Türk aydınlarının büyük bir kısmı, kendilerinden herhangi bir danışmanlık hizmeti talep edilmediği halde, Kürtlere sürekli akıl hocalığı yapmaya başladı. Çandar’dan Özkök’e kadar bir dizi yazarın önerdikleri , garip ve ilginç bir şekilde, şimdilerde ‘Devlet Aklı’ denilen Hikmet-i Hükümet’in görüşleriyle örtüşüyor. Mert’le Temelkuran da, Çandar ve Özkök gibi düşünüp yazsaydı Alçı ve Kaplan’la aynı safta olacaklardı.
Kendisinden farklı fikir beyan edene ‘PKK yandaşı’ demek, farklı fikri çözememek, eleştirememekten kaynaklandığı gibi, fikre karşı Polis-Savcı-Mahkeme üçlüsüne gönderilen bir davetiyedir. Ece Ayhan yıllar önce yazmıştı:’’Bizde hiçbir zaman ‘düşünce’ adına bir şey olmamıştır, her şey ‘memurlar kavgası’ olarak geçer tarihte’’.

İDEAL DEĞİL İDEALİST GAZETE PATRONU: ALİ NACİ KARACAN

2011-08-05T11:50:00.001-07:00

Milliyet’in kurucusu A.Naci Karacan (1896-1955) Osmanlı döneminde başlayıp DP iktidarına kadar gazetecilik, gazete patronluğu yapmış sıra dışı bir beyefendi. Siyasi ve medyatik açıdan bugünkü manzaranın kökenleri hakkında ipuçları veren görüş ve uygulamaları var.

Kitap da artık sıradan bir meta muamelesi gördüğü için, süper marketlerde de satılıyor. Şimdiye kadar süper marketten üç kitap aldığımı hatırlıyorum: Falih Rıfkı’nın küçük boy Çankaya’sı, Tuğba Çandar’ın Hrant’ı ve Emine Uşaklıgil’in Benim Cumhuriyet’im başlıklı kitapları. Bu aralar bizim eve yakın süper marketin giriş kapısında promosyonlu (Hormonlu değil!) koca Diyarbakır karpuzları ile yine indirimli fiyatlı mayoların arasına yerleştirdikleri bir standta sarı kuşaklı bir kitabı ısrarla satmaya çalışıyorlar. 200 bin basmışlar. Ama tüm baskılara rağmen ben o kitaba yaklaşmıyorum bile.
Uşaklıgil’in kitabını çıkar çıkmaz almıştım. Çünkü daha yazım sürecinde Cumhuriyet’deki eski patronumla kitabın içeriği konusunda muhabbetimiz olmuştu. Okumaya başladığımda öyle hoşuma gitti ki, yavaş yavaş, sindire sindire, demlene demlene okumaya karar verdim. Sonra araya başka kitaplar girdi. ‘Benim Cumhuriyet’im’i bir kenara koymuştum. Yakında bitirip o kitapla da ilgili bir değerlendirme yazmak istiyorum.
Araya giren kitaplardan birini yeni bitirdim: Doludizgin/Milliyet’in Kurucusu Ali Naci Karacan: Bir Gazetecinin Hayatı. Yazan:Sadun Tanju. Karacan’la Yunus ve Nadir Nadi’lerin örtüştüğü dönemler var. İki kitabın konusu ve dönemleri de birbirine yakın. Uşaklıgil’in kitabı daha derin ve belki de biraz daha kişisel olduğu için farklı.
Basın tarihi açısından önemli bir çalışma Sadun Tanju’nunki. Çünkü gerek geçmişi öğrenmek/anlamak/tahlil etmek açısından, gerekse medyanın bugünkü konumunu kavramak ve az çok da olsa geleceği öngörebilmek için Karacan’ın yaşamı, düşünceleri, faaliyetleri çok sayıda ipucu veriyor okura.
Kitabın ilk baskısı Ocak 1986’da galiba Karacan yayınlarından çıkmış. Benim elimdeki baskı Şubat 2011 tarihli İş Bankası yayınları.
311 sayfalık kitabın yazarı Sadun Tanju, zaten önemli bir kalem. Vakti zamanında, Çetin Emeç konusunda ‘Bir Basın Şehidinin Anatomisi’(İzmir Büyükşehir Belediyesi Yayınları) başlıklı kitabını okumuştum. Röportaj ve biyografi ustası Tanju, Karacan kitabında da işlek, akıcı uslubunun yanı sıra fotograflı kısa biyografilerle zengin bilgiler aktarıyor. Tanju, kitabın sonunda, çalışmasını nasıl hazırladığını da anlatıyor ama ne bu çalışmanın kaynakçası ne de kendi kitapları hakkında bilgi veriyor.
Ali Naci Karacan’ın oğlu Ercüment Karacan’ın talebi (siparişi?) üzerine kaleme alınan kitap, ne bir yaşamöyküsü, ne bir roman, ne de bir belgesel; belki de bu üç türün hoş bir karışımı. Bir tür ve alan olarak biyografi ve biyografi yazarlığının nispeten yeni gelişmeye başladığı ülkemizde, Batı’daki ‘Official/Authorized Biography’ türü ile ‘Unauthorized Biography’ ayrımı, yani resmi/izinli/onaylı yaşamöyküsü ile yaşamöyküsü aktarılan kişinin desteği/izni/onayı hatta bilgisi olmadan yazılan biyografi arasında henüz bir ayrım yapılmıyor. Sadun Tanju’nunki daha çok izinli/onaylı biyografi kategorisine giriyor. Zaten önsözü yazan Ercüment Karacan da, kitaptan sözederken ‘Ali Naci Karacan’ın hayat hikayesini hazırlarken…’ ibaresini kullanıyor. Bu ayrım ve bu ayrıntı önemli, çünkü biyografi yazarı böyle bir çalışmada yaşamöyküsünü yazdığı kişiye ancak sınırlı bir eleştiri getirebiliyor. Nitekim kitap, bir Ali Naci Karacan güzellemesi/reklamı değil ama bir medya patronu olarak Karacan’ın gerek gazetecilik gerekse siyaset alanındaki tercihleri konusunda belki de yapılması gereken bazı eleştiriler konusunda oldukça tasarruflu davranmışa benzer yazar.
Karacan kitabı, 1896-1955 döneminde sadece Ali Naci Karacan’ı değil, bu yılların Türkiye siyaset ve basın dünyasını da anlatıyor. Bu nedenle, bizim gibi tarih cahili okurlar için, Karacan kitabı, tabi ki belirli bir perspektiften, yakın dönem Türkiye tarihi açısından da bilgi verici bir çalışma.
Kitap, benim matbuat-basın-medya olarak adlandırdığım üç aşamalı Türkiye gazetecilik tarihinin ilk dönemini anlatıyor. Tanju, Karacanların ve Milliyet’in öyküsünü sürdürüp basın ve medya dönemine de uzansaydı, Milliyet’in Aydın Doğan’a nasıl satıldığını da anlatsaydı, iyi olurdu.
Gazeteciliğin dar bir münevver kesimi tarafından icra edilip yine dar bir okur kesimine seslendiği dönemdeki zorluk ve sıkıntıların tümünü yaşamış bir gazeteci Ali Naci Karacan. Belli ki yüreğinde müthiş bir gazetecilik ateşi de var. En az 4-5 gazete kurup batırmış Milliyet’i yaratana kadar. Bu durum da kendisinin ne kadar sabırlı, kararlı olduğunu gösteriyor.
Kitapta benim dikkatimi en çok çeken bölümler, haliyle, Karacan’ın önce gazetecilik sonra da, ki çoğu zaman eşzamanlı olarak, siyasetle olan ilişkileri. Bu konularda yazıp çizdikleri, temasta olduğu insanlar, yani meslekdaşları ve devlet adamları ve onlarla diyalogları. Tanju, tüm bu muhabbetleri çok canlı, çok doğal bir şekilde aktarıyor. Kitaba roman havası veren bu bölümleri sindire sindire okurken film kareleri gibi geçiyor gözünüzün önünden Karacan’ın konuşmaları. Ayrıca anlatımın arasına giren fotograflar da ayrı bir görsel zenginlik katıyor kitaba. Ancak zaman zaman su yüzüne çıkan bazı nispeten kısa bölümlerde de, yine roman, ve galiba Gar Romanı tabir edilen türden roman havası verilen bölümlerde, Tanju’nun kalemi, 60’lı yılların Türk filmleri senaristlerinkine benziyor. Özellikle Karacan’ın kadınlarla ilişkilerini ve kadınlar hakkındaki görüş ve yaklaşımlarını anlatan bölümler bana pardon ama çok olgun gelmedi.
Karacan, daha Galatasaray Lisesinde okurken şiir, öykü, deneme ve özellikle de edebiyat polemikleriyle yazı dünyasında girmiş. Biz Mekteb-i Sultani’de ağabeylerimize, büyüklerimize saygıda kusur etmeyiz. Ama Ali Sami Yen’in okulundan mezun olup bilahare adı lazım değil Kadıköy’deki bir klubün yöneticiliğine rütbe-i tenzil olanları da anlamakta güçlük çekeriz. Büyük bir ihtimal o dönemlerde bugünkü rekabet ya da karşıtlığın henüz gelişmediğini tahmin ederek bu bahis üzerinde fazla durmayalım.
Karacan, belli ki iyi bir Istanbul ailesinde yetişmiş, burjuvaziden de öte aristokrat terbiye almış ve bunu doğal olarak yaşamına yansıtmış entelektüel bir Mösyö.
Baştan beri Mustafa Kemal’e inanmış bir gazeteci, dolayısıyla gazetecilik mesleğinin olmazsa olmaz koşulu olan ‘kamu adına iktidara muhalefet’ ilkesini neredeyse hiçbir zaman benimsememiş. Çankaya Köşkü ile arası çok iyi. Cumhuriyet’in kurucu kadrolarının çoğu ile yakın dost. Ama daha Cumhuriyet’in ilk yıllarında Gazi’nin emri ile Anadolu Ajansı’nın Balkan temsilciliğine atanıyor. O dönemde Atatürk’ün yakın çevresindeki bazı aydınların dolaylı /gizli sürgüne gönderildiğini biliyoruz. Tanju, Karacan’ın bu kategoriye girip girmediği konusunda açık/net bir bilgi vermiyor. Ama bir süre sonra Karacan’ın bu kez yine devlet görevi ile taa Latin Amerika’ya gönderilmesi Karacan’ın, Çankaya tarafından memleketten uzakta tutulması gerekli bir şahsiyet olması gerektiği izlenimini uyandırıyor.
Aslında doğru ve güzel bir şekilde gazetecilikten başka bir işle uğraşmayan Karacan, modern bir liberal olmasına rağmen, hatta zaman zaman gazeteciliğin bağımsız bir meslek olduğuna vurgu yapmasına rağmen, gazetecilikle devlet memurluğu arasındaki ilişkiyi, ne teorik ne de pratik düzeyde doğru kavrıyor. Mesela, basını dördüncü kuvvet olarak görüyor ama ‘E önündeki ilk üç kuvveti de hesaba katacaksın monşer! ’ mealinde bir tutum benimsiyor. Tiraj düşünce ‘körü körüne muhalefet’ (Ne demekse?) ilkesine de karşı çıkıyor. Karacan yine de işin esasını kavramış. Çünkü gazetecilikle-siyaset arasındaki ilişkiler konusunda görüş beyan ederken, bu iki dünyanın aslında gizli/açık bir iktidar mücadelesi verdiğini de çok iyi biliyor.
Karacan, belli ki hoş sohbet, tatlı bir adam. Ve hakikaten idealist bir gazete patronu.
Ne var ki bu meziyetler iyi gazetecilik için gerekli de olsa yeterli şartlar değil. Çünkü bugün hala tartışılan ve yaşadığımız önemli bir paradoks da, medya-iktidar ilişkileri. Karacan, Tanju’nun deyişiyle ‘Atatürkçü’ydü, İsmet Paşa’yı sayardı, Menderes’i ise severdi’. Bu üçlü ile ilişki, üç liderin siyasi-ideolojik farklı konum ve kimlikleri hesaba katıldığında pek mutlu ve doğal bir ilişki olmasa gerek. Ne var ki, üç dönemde üç iktidarın tepe isimleri olması, Karacan’ı bu üçlüyle olumlu ilişkiler içine sokmuş.
Bugün medya ‘piyasasında’ Evren-Özal-Erdoğan üçlüsü ile Karacan’ınki gibi ilişkide olan gazeteciler de var. Osmanlı’da ilk gazetenin Saray’ın onayı ve parası ile yayınlandığını, ilk gazetelerde çalışanların devlet memurları olduğunu hatırlayacak olursak, bu geleneğin, yani ‘iktidarın aparatı olarak gazetecilik’ anlayışının köklerini ve bugününü kolayca görebilir ve anlayabiliriz. Tabi o zamandan bu yana bazı değişiklikler de olmadı değil. Mesela Ali Naci Karacan’ın oğlu Ercüment Karacan’ı, Başbakan Saraçoğlu ABD’ye burslu olarak master yapmaya göndermiş. Şimdilerde durum değişti. Başbakanların çocuklarının ABD’deki okul masraflarını işadamları karşılıyor.
Cumhuriyetin kuruluş yıllarından hatta daha öncesinden, 1955’de vefatına kadar yazarlık/gazete patronluğu yapan Karacan’ın 1915 Ermeni kırımı ya da 1925 Şeyh Said İsyanı konusunda ne tür yayın yaptığını insan haliyle merak ediyor. Tanju’nun çalışmasında bu konularda kayda değer bir bilgi yok. Ama o dönem matbuatının bu iki hayati sorun hakkındaki yayınlarını az çok bilenler Karacan’ın olası tutumunu da kolaylıkla tahmin edebilir.
Karacan, kendi dönemindeki meslekdaşlarıyla ilişkilerinde son derece dürüst, bugün rastlanamayacak ölçüde dayanışmacı. Zıt fikirli olduğu yazarlara bile köşe verebilecek kadar liberal, bonkör. Karacan'ın, okuru küçümsemeyi rededen tutumu önemli. Ayrıca gazete başarısızlığa uğradığında, kendini/gazetecileri sorumlu tutacak kadar da özeleştiri yapma yeteneğine sahip.
Her gazetecinin gönlünde yatan aslan olan, bir gazete sahibi olmak, özellikle de iyi bir gazete sahibi olmak, tabi ki Karacan’ın da hem de genç yaşından beri en büyük ideali. Ne var ki, açıkça itiraf etmese de, bu gazete sahipliğinin altında, tabi ki biraz iktidar hevesi var, mutlaka büyük ölçüde gazetecilik şevki de var, ama tüm bunları ifade ederken de, biraz Simavi’nin Hürriyet’i ve Nadi’lerin Cumhuriyet’ini örnek alarak ‘kurumlaşmış bir gazete’ deyimini kullanıyor. Bu deyimi açtığımızda, düzgün çalışan, muhabir ve diğer personelin maaşlarını düzenli ödeyebilen bir kurum görüyoruz ki önemli ve olumlu. ‘Basının amacı, halkın her yönden gücünü artırmaktır’ tesbit ve tanımı da öyle boş yere söylenmiş bir cümle değil ama, devletçilik ve belki de özel olarak iktidar hastalığı, emek perspektifinden uzaklığı nedeniyle Karacan’ın bu cümlesi gerçek hayatta çok da anlamlı bir karşılık bulamıyor.
Kitabın sayflarında Atatürk’ten İnönü’ye, Saraçoğlu’ndan Ahmet Emin Yalman’a, Hüseyin Cahit Yalçın’dan,Hüseyin Rahmi Gürpınar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Adnan Menderes,Ulunay,Peyami Sefa, Necip Fazıl Kısakürek, Bedii Faik ve Abdi İpekçi’ye ve daha bir çok siyasetçi, yazar ve gazetecinin karakalem portreleri var. Uzun bir medyatik ve siyasi şahsiyetler galerisi…
Kıyaslama belki çok uygun olmayabilir ama mesela Fransa’da popüler gazetecilik bağlamında bir Pierre Lazareff, ‘ciddi’ gazetecilik alanında bir Hubert Beuve-Méry ya da muhabirlik/röportajcılık dalında bir Albert Londres’un gerek yazdıkları gerekse yaptıkları, dünya basın tarihi açısından, siyaset-medya ilişkileri açısından, belki de en önemlisi ‘kamu yararına yapılan gazetecilik’ açısından bugün hala önemini koruyan yaklaşımlar, derin deneyim ve bilgiler içeriyor. Türkiye ile Fransa’nın farkı da bu ve bu gibi alanlar olsa gerek…
Yakın dönem Türk basın tarihi açısından, benim şahsi çekincelerim bir yana, önemli ve başarılı bir çalışma Tanju’nun kitabı. Çünkü Ali Naci Karacan, bugünkü gazete patronları ile kıyaslanınca, herhalükarda gazetecilik açısından evet belki ideal değil ama hiç olmazsa dürüst ve idealist bir patron.

Toprak burada, zenginlik burada, ama şey yok!

2011-07-29T03:47:00.000-07:00

Göçmenlik Müzesinin Broşür Kapağı

Gelibolu'dan bir kare: Yaralanan askeri eşek sırtında taşıyan arkadaşı

5. KITADAN (3)

Kanguru ya da Koala görmedim. Amblem ve fotograflarda çok sık.
Aborjin kültür merkezini bir Kürt arkadaşla ziyaret ettik. ‘Mücadele etmezsen böyle olur sonun’ dedi. Çünkü İngiliz sömürgecileri, kıtanın gerçek sahiplerini, tıpkı Amerikalıların Kızılderililere yaptığı gibi, ‘Reserve’ adı verilen kıtanın orta bölgelerindeki çöl alanlara sürüp orada da alkol ve kumara düşürmüş. Sarı-kırmızı-siyah bayrakları bir çok binada hala dalgalanıyor ama Aborjinler sonuç olarak folklorik bir malzeme haline getirilmiş. Victoria Kürdistanlılar Derneğinin kundaklanmış merkez binasında da vardı sarı-kırmızı-siyah bayrak.
Melbourne’da Savaş Müzesini gezdik. Gelibolu onların belleğinde hala önemli bir yer tutuyor. Çanakkale’nin yeni bir sakini olarak ANZAC dedelerle ilgilenmek durumunda kaldım. Bizde olduğundan daha çok sayıda Çanakkale Savaşları kitabı vardı müzede. Göçmenler Müzesi de ilginç. Evet resmi ideolojinin müzesi, entegrasyonla asimilasyon arası bir hat tutturmuşlar ama yine de kıtaya gelen yoksul göçmenlerin ‘Başarı Öyküleri’ ve belgeleri var duvar ve standlarda.
Melbourne’un en yüksek binasına da doktor ve Erzincanlı şoför arkadaşla çıktık. Eureka binasından tüm kenti görmek mümkün. Doktor yaklaşık on yıldır orada, ilk kez çıkıyormuş tepeye. Vesile olduk yükselmeye.
Avustralya televizyonları, her yerde olduğu gibi, ekrana toplumu yansıtmıyor. Egemenleri yani Aussie denilen Avustralyalı birinci dönem göçmenleri aktarıyor sadece. Temmuz’un ilk iki haftası boyunca, İşçi Partisi hükümetinin ‘Karbon Vergisi’ ile soydaşları Rupert Murdoch’un başına gelenleri aktarıyordu haber bültenleri. Oysa ki Sydney’de olsun Melbourne’da olsun sokak bir kere çok daha renkli, çok farklı etnik ve ulusal grupların insanlarıyla dolu. Güneydoğu Asyalılar en kalabalık grup. Sonra Hintliler geliyor. Ekranlarda ise hep sarışın mavi gözlü beylerle hanımlar vardı.

Avustralya futbolu Amerikan rugby’siyle Avrupa futbolunun karışımı. El-kol, şut-küt-vole hepsi bir arada. Orta sınıf Avustrayalılar için bizdeki loto-toto, bira ve futbol başlıca boş zaman meşgalesi.
Ben Maoculuk dönemimden hatırlarım, Avustralya’nın Çin’le ilişkileri hep çok önemliydi. Bugün de öyle. Çünkü Çin, Avustralya’nın en büyük pazarı. Buğdaydan madene, teknolojik araç-gereçten betona kadar Avustralya’da ne üretilse en az dörtte üçünün alıcısı hazır: Çin. Bu nedenle ABD ya da AB pazarlarındaki olası krizlerden etkilenecekmiş gibi görünmüyor. Ama Çin’de bir sorun olursa ilk dış kurbanı herhalde Avustralya olur.
Bu küreselleşme antipatik bir şey. Çünkü mesela sokakta yürürken, alış-veriş caddesini gezerken etrafına bakınıyorsun, her kentte bulunan markalar ve dükkanlar sırıtıyor. Müthiş bir tekdüzelik var. Melbourne’da kaldığım otel, kent merkezinde büyük şirketlerin genel müdürlüklerinin bulunduğu bir semtteydi. Bir öğlen vakti dolaşırken, kahvede, göğsünde ‘badge’lı yuppi’lere kulak misafiri oldum. Maslak’da ya da Nişantaşı’nda bir öğlen vakti bizimkiler nelerden sözediyorsa onlar da aynısının İngilizcesini: Download ettim, bilmem kaç bin dolar, mortgage, aldım-sattım, kredi, faiz, vade, marketingini iyi yapalım…Kapitalizmin sözlüğü küçüldükçe küçülüyor sanki.

Benim doğal çevrem solcularla Kürtler olduğu için, Avustralya’da yaşayan diğer Türkiyelilerle (Onlar kendilerine zaten kısaca Türk diyorlar) hiç temasım olmadı. Pennsylvania Mescidinin okulları, dernekleri varmış. ‘Çok zenginler, Elçilik, konsoloslukla birlikte çalışıyorlar’ dedi bir arkadaş. Beni ağarlayanların neredeyse hepsi Avustralya vatandaşı olmuş çok uzun zaman önce. Geçici filan değiller. Çocuk hatta torunları arasında Türkiye’yi hiç görmemiş olanlar var. ‘Biz öyle pat diye gidemiyoruz ki memlekete. Cenaze, nikah, düğün oldu mu da kaçırıyoruz genellikle. Çünkü son anda alınan uçak biletleri çok pahalı. Eskiden daha az giderdik, şimdi uçak seferleri az da olsa arttı. Yine de öyle her yıl tatile gidebilen ya hiç yok ya da çok az. 2 ya da 3 yılda bir gidebiliyor buradaki insanların çoğu. Avustralya uzak bir yer deyince, hemen ‘Nereye göre uzak?’ diyor insan ama yanıtı hemen geliyor. Amerika’ya da uzak, Avrupa’ya da uzak, hatta Çin’e bile uzak. Sonuç olarak öyle su yolu yapılacak bir yöre değil…
Sydney’deki bizim solcular, uluslararası nitelikli üç kreş yönetiyor. Böylelikle gerçek anlamda bir toplumsal hizmet yerine getiriyor. Solcu dernek deyince , ille de salt söz üretilen sigara ve çay mekanları akla gelmiyor böylece.
Dil konusunda Avustralya, Batı Avrupa’daki Türkiyeli göçmenlere oranla daha iyi konumda. Zaten benim tanıdığım en yeni gelmiş Türkiyeli en az 10 yıllıktı. İlk başlarda İngilizce konusunda sıkıntı çekenler olmuş tabi. Bir arkadaş anlattı: ‘İlk geldiğimizde bizden bir arkadaş taksicilik yapıyor. O zaman da bu bilgisayarlar filan yoktu. Merkezden gelen telsizle, anonsla gidiyorduk müşteriye. Bu arkadaşa telsizden bir sipariş gelmiş, bilmem ne caddesi, 10 numaraya git, müşteri kapıda bekliyor, demiş merkez. Bizimki oraya gitmiş, ama herhalde müşteri, bizim şoförden önce yoldan geçen bir taksiye atlayıp gitmiş. Bizim şoför arkadaşın İngilizcesi kıt. Ama yine de merkeze derdini anlatmış: Building here, me here, no man! (Bina burada, ben burada, adam yok).
Yurtdışında favori mekanlarım kitapçılar ve lokantalar ya…Sydney’de bir Border’s varmış, kapanmış. Hayret… Üniversitelerin kitapçılarını gezdim hem Sydney’de hem de Melbourne’da. Londra gibi.
‘No Time to Think- The menace of media speed and the 24 hour news cycle’ ( Düşünmeye Zaman Yok- Medya hızının tehditi ve 24 saatlik haber çevrimi), ‘Global Media Discourse’ (Global Medya Söylemi) ve ‘Excellence in Online Journalism’ (İnternet gazeteciliğinde Mükemmelliyet) başlıklı kitapları bavuluma koydum. Uzun uçak yolculuklarında ve oradayken, Emin Karaca’nın ‘İnadın ve Direncin Adı:Hikmet Kıvılcımlı’ kitabı ile Orhan Suda-Halim Spatar’ın Mektuplar’ını okudum.
Aynı tarihlerde Paul Simon’ın Istanbul konseri vardı, kaçırdım, üstelik de Sydney’de de Melbourne’da da yeni CD’si ‘So beautiful or so what’ı bulamadım. Aborjin müzik CD’leri aldım.

Geldiğimde Istanbul’da bir kitapçıda gezinirken Sedat Erden’in ‘Sürgün’ başlıklı kitabını aldım. Çünkü kapağında Avustralya haritası vardı.
Aslında her gittiğim ülkeyle, önceden değil sonradan ilgilenme huyu var bende.
Gittik, gezdik, gördük, konuştuk, tartıştık, öğrendik. Bilgimiz, görgümüz arttı.
Avustralya, anglo-sakson kültürden olan insanlar için iyi, rahat yaşanan bir kıta. Memleketten rahatsız kimse duymadım, görmedim. Güney yarım kürede, çok uzakta kocaman ama yeşil, havadar, yumuşak, renkli bir diyar.
Beni davet eden Avustralya Türk-Kürt Toplum Hizmetleri Kooperatifi, Anadolu Kültür Merkezi ve Victoria Kürdistanlılar Derneğinden isimlerini tek tek yazamayacağım kadar çok sayıda dost sayesinde, Sydney ve Melbourne’da, abartmıyorum Krallar gibi karşılandım, ağırlandım.
Sonuç olarak iyi oldu.

SUŞİ YİYEN KÜRT’LE YOGA YAPAN ALEVİ….

2011-07-26T23:11:00.001-07:00

2011'de Melbourne Modern Sanat Müzesinde bir Tanıdığa Rastladım!

5. KITADAN (2)

Avustralya’ya, ‘Kürt Meselesi ve Düşünce Özgürlüğü’ konusunda konferanslar vermek amacıyla davet edildiğim için, Kürt meselesi kaçınılmaz olarak en çok tartışılan konu oldu. Sydney’de Türkiyelilerin yoğun yaşadığı Auburn Belediyesinin salonunda bir konferans, Melbourne’da da Coburg Belediye salonunda bir konferans ile iki sohbet toplantısında Kürt meselesinin çeşitli boyutlarını konuştuk. Zaman zaman medya sorununa da değindik. Avustralya’da yaşayan Türkler ve Kürtler, belki de biraz Batı Avrupa’da olduğu gibi, aynı ülkeden gelen insanların birlikte yaşaması sayesinde konuya Türkiye’dekine oranla hem daha bilgili hem de daha duyarlı gibi geldi bana. Yabancı düşmanlığı, ırkçılık ve milliyetçilik konularında da, ne de olsa yabancı bir ülkede yaşamanın yarattığı atmosfer sayesinde, olumlu yaklaşımlar, izlenimler edindim. Yine de Türk sosyalistleri ile ‘Kürt hevaller’ arasında, bazen de Alevi kimliğini ön plana çıkaran kesimler arasında her zaman tam bir mutabakat sağlanamıyor. Sınıf çizgisi, ulusal kimlik ya da etnik çizgi, bir de mezhep kimliği çizgileri anlaşamasalar da, bir arada yaşayabiliyor. Hele Sydney ve Melbourne’da 3 derneğin bir araya gelip ilk kez Türkiye’den bir konuşmacı davet etmeleri, beni ziyadesiyle memnun etti. Önümüzdeki dönemde solcu, Kürt ve Alevi derneklerinin daha yoğun işbirliği, eylem birliği yapacaklarını öğrenmem de ayrıca sevindirici oldu. Mesela Melbourne’daki Cemevi, konsolosluğun sağcı, dinci ve Pennsylvania Mescidi ile iftar yemekleri düzenlemelerine karşı ‘Laik devlet, dini toplantı yapamaz, yapmamalı’ teması ile bir kampanya başlatmayı tasarlıyordu. Türk sosyalistleriyle Kürt arkadaşlar da hemfikirdi bu konuda.
Ben oradayken, Silvan Olayı henüz meydana gelmemişti. İmralı’nın ‘devletle’ yaptığı görüşmelerden çıkan ‘Barış Konseyi’, tutuklu milletvekilleri, yemin krizi, AKP’nin 3. dönemi tartışmaların odak noktasını oluşturdu. Ne yazık ki, Melbourne’dayken Silvan hadisesi bilgisi geldi. Nispi iyimser ve barışçı hava yerini her kesimde olumsuzluğa, karamsarlığa bırakır gibi oldu.
İnsan yurtdışındayken memleketle daha çok ilgileniyor. İnternet’e teşekkürler, Türkiye’de iken okumadığın gazetelerini de okuyorsun, izlemediğin radyo-TV programlarını da izliyorsun. Gerçi 7 saatlik fark nedeniyle kimse doğru dürüst ‘canlı’ bir şekilde Türkiye televizyonlarını izlemiyor. Ama Avustralya’nın SBS radyosunun her gün saat 15.00’deki Türkçe yayını oldukça popüler.
Bizim solcular, Avustralyalı alternatif radyocular kooperatifinde, yakın zamana kadar haftada bir saat yayın da yapıyorlarmış ama sonra yeteri kadar gönüllü kadro bulamayınca yayına son vermek zorunda kalmışlar. 1-2 Türkçe gazete de gördüm. Türkiye ve yerel haberlerin yanı sıra bol ilan ve reklam vardı.

Sydney’le Melbourne arasında hem garip, hem hoş bir rekabet var.İki kent bir çok açıdan birbirine benziyor ama Türkiyeliler dahil herkes adeta GS-FB rekabeti gibi kent tutuyor. Sydney, yüzölçümü açısından galiba biraz daha büyük ve daha eski bir kent. Melbourne ise gerek siyasi gerekse kültürel açıdan daha zengin gibi. Sydney’deki arkadaşlar beni Melbourne’a uğurlarken ‘Aman ha, Melbournelulara Sydney’in ne kadar güzel bir kent olduğunu anlatmayı unutma’ dediler. Hani küçük çocuklara ‘Anneni mi daha çok seviyorsun yoksa babanı mı?’ diye sorarlar ya… Ev sahibi o kadar iyi organize olmuştu ki, Sydney’deki 2. ya da 3. günümde, Melbourne’daki arkadaşlar da geldi, sonra Melbourne’a onlarla birlikte gittik. Aslında tercih yapacak kadar bilmiyorum iki kenti. Bence ikisi de yeşil, ferah, geniş…
Taa Sydney’e gidip Nihat Ziyalan’ı ziyaret etmemek olmazdı. Bir akşamüstü banliyödeki evine konuk olduk. Hayvan/Öküz dergilerinden ortaklığımız var, Istanbul’a bir geldiğinde de merhabamız. Eşiyle çok sıcak karşıladı bizi. Çaylarımızı yudumlarken, Türkçe’den uzakta yaşamak, edebiyat-sol, Kemalizm-Marksizm gibi konulara daldık. ‘Ben burada Adanalı gibi yaşıyorum hala’ diye başlayıp çocukluk arkadaşı Yılmaz Güney’den yaşanmış öyküler anlattı. Ortak dostlarımızın kulaklarını çınlattık. Son kitabı ‘Attım kapağı yurtdışına’ romanını imzaladı verdi, sağolsun, içine de son şiirini koymuştu. Edremit’te yaptığı vatani görevine güzel bir gönderme… Eve dönünce kitabın başında yer alan yaşam öyküsüne göz attım. 1936 doğumlu olduğunu öğrendim. Oysa ki çok daha genç ve dinç gösteriyordu. Temiz hava, bol gıda, nispeten stressiz bir yaşam…Çocukları ve torunları ile mutlu bir yaşam. ‘Ben Türkiye’de kalsaydım, yazamazdım bu yazdıklarımı’ dedi.
Özel olarak ziyaret etmek istediğim iki arkadaş daha vardı. İkisi de Melbourne’da. Muzaffer Oruçoğlu ve Bülent İbrişim.
Biz geçmişimize sadık insanlar olarak, o dönem şu ya da bu ortamda, ama esas olarak siyasi ve ideolojik hatta örgütsel olarak birlikte olduğumuz arkadaşları unutmayız, merak ederiz. Bugün ne konumda olurlarsa olsunlar.
Bülent İbrişim, SBS’in Türkçe yayın sorumlusu idi. Benden arada bir haber, yorum alırdı. 80’den önce de bizim Parti’nin Bilim Kurulunda, Ankara’da çalışırdı. Ben de Istanbul’da gazetede. Ben radyoculuğun, televizyonculuğun, haberciliğin hep siyasi-ideolojik bir alan/iş olduğunu savunuyorum. Kısacası, siyasi-ideolojik kültürü/doğrultusu olmayan insandan doğru dürüst gazeteci çıkmaz, diyorum. Bülent, SBS’de işte bu siyasi-ideolojik tercihleri sayesinde son derece başarılı bir yayıncılık yaptı. Sesi zaten çok mikrofonik ve haber okurken de tonlamaları çok iyi yapıyor. Ayrıca da o bölümde birkaç kuşak genci radyocu olarak yetiştirmiş. Kime sorsam Bülent hakkında herkes olumlu konuştu. Herkes Bülent’in siyasal tercihleriyle her zaman hem fikir olmasa da. Ama Bülent de kendi siyasal tercihlerini mesleğine karıştırmayacak kadar profesyonel.

Bülent bazı sağlık sorunları yaşamış, zaten emekliliği de yaklaşmış, bu aralar izinli idi. Zahmet edip otele kadar geldi, uzun uzun sohbet ettik. Eski arkadaşlarımızın kulaklarını çınlattık. Ama benim açımdan bu buluşmanın en önemli ve en heyecan verici yanı, Bülent’in yeni ilgi alanı. ‘Fetullah Gülen cemaatine bakarken takıldı aklıma. İnsanları, kitleleri nasıl manipüle ediyorlar? Beyin nasıl yıkanıyor? Dar anlamda bakmıyorum meseleye. Sadece siyasi olarak da bakmıyorum. Derdim, bağımsız birey…’ diye başladı. Sonra İngiliz devletinin 1. Dünya savaşında kullandığı ajitasyon-propaganda tekniklerinden, Chomsky’ye, Göbbels’den Brevnev’e, hatta bu arada kendi gençlik dönemimize bile gittik. Adelaide Üniversitesinden birkaç profesör arkadaşı ile bir proje olarak çalışıyor bu konu üzerinde. Vamık Volkan’ın siyasal psikiatri mi nedir, öyle bir şey değil Bülent’inki. Başarırlarsa ilginç bir model çıkabilir ortaya.
Muzaffer Oruçoğlu adını 60lı-70li yıllarda devrimci harekete katılmış az çok herkes bilir. Aslında ruhen toptan sanatçı bir insan. Resim yapar, heykel yapar, roman yazar. Melbourne’da ilk gördüğümde taş çatlasa 40-45 yaşlarında bir delikanlı gibi. Halbuki nufus kağıdı en az 20 yıl büyük. Sakin sessiz, ilk başta yavaş ve ağır konuşuyor, konu celallenince hitabet gücü ve ses hacmi yükseliyor. Konferansta ayaküstü tanışıp konuştuk. Sonra şehir dışındaki müze-evine gittim. ‘Komşular beni önce çöpçü zannediyordu. Gel, gel burada da atılacak bir şey var. Gel bunu al… filan diyorlardı. Sonra işte bu heykelleri gören komşular bana ‘You are an artist!’ demeye başladılar’. Muzaffer atıklardan Botero-Giacometti karışımı heykeller yapıyor. Sohbete başladığımızda son 40-50 yıl içinde solcu harekete katılmış onlarca insanın adı geçti. Bizim için çok da güzel bir sofra hazırlamıştı. Her şey doğal, her şey organik. Dersim’in köylerini tek tek gezmiş vakti zamanında. DABK dönemi. Kaypakkaya’nın Çapa’dan okul arkadaşı. Bugün kimisi Silivri’de kimisi holding patronu eski ‘yoldaşlarını’ çok güzel anıyor. 3-4 saatlik muhabbetin sonuna doğru Muzaffer sıla hasretini de dile getirdi. Olmaz mı?
Sydney ve Melbourne’da Aussie’lerle de tanıştım. Sağolsun organizatörler, kıtanın en önemli ciddi/muhalif gazetesi The Age, Sol-Yeşil koalisyonun dergisi ve Pen Club Melbourne’ün yetkilileri ile görüşmeler ayarlamışlardı.
The Age’de şansımıza Filistinli bir meslekdaş düştü. Ortadoğu’yu bu arada Türkiye’yi de biliyor. Hazırladığı sorulardan o bildiğimiz Batılı oryantalist gazetecilerden olmadığını kanıtladı. Gazetesinde anglo-saksonların dışındaki kesimlere önem verilmemesinden yakındı. Yazı İşlerini gezdik. Aşırı sakindi. Bölümlerde en fazla 3 kişi vardı. Mutfak nerede? dedim. Pis pis sırıttı. Dışarı taşeron bir şirkete vermişler. Gazetenin muhabirleri var, editörleri var, ama sayfalar dışarıda başka bir grup tarafından yapılıyor. Editoryal bağımsızlık ne oluyor bu durumda? Olmuyor!
Sol-Yeşil koalisyon Troçkimtrak bir grup. Sıkış tepiş bir kitaplığın içinde bulunan merkezlerine gittik. Genç bir akademisyen geldi. O da iyi hazırlanmıştı. Kürt meselesini anlamaya çalışan Avustralyalı bir solcu.
Melbourne Pen Club’ün Başkanı ve üç yazarla da tanıştım. Yaş ortalaması yüksekti. Merkezleri tamirattaymış. Lüks bir otelin lobisinde randevu verdiler. Bizim Pen’in şimdiki Başkanı Tarık Günersel’i tanıyorlarmış. Nazım Hikmet ve Yaşar Kemal’i de okuduk dediler. Güzel. Ama sonra, ismi lazım değil bir hanım şair-yazardan edindikleri Türkiye manzarasını aktardılar ki, bilmeyen 1789’un Fransa’sını anlatıyor sanır. Gerekli ayarı vermek zorunda kaldım. Ahmet Şık ve Nedim Şener ile diğer tutuklu gazeteci ve yazarların durumu hakkında bilgi istediler. Durumu izleyeceklerini söylediler.
Sydney’de ve Melbourne’da beni her gün bir arkadaş gezdiriyordu. Konuklara hep öyle yapıyorlamış. Çok da iyi oluyor. Zaten bir program var, ama duruma göre kendimiz de havanın ya da halet-i ruhiyemizin durumuna göre özel programlar da yapıyorduk. Ben aslında biraz yoruldum. Onu da itiraf ettim: Yahu sizin buradaki bir günlük programınızı, ben Çanakkale’de neredeyse bir haftada yapıyorum!
Beni ‘The Age’ gazetesine götüren arkadaş, görüşmeden sonra ‘Kantinde bir şeyler yiyelim’ dedi. Self-servis. Ben bir sandviç aldım. Masaya geldim. Bir baktım bizim arkadaş suşi almış. ‘Hayatımda ilk defa suşi yiyen bir Kürt gördüm’ dedim. Güldü. Sürrealist öykü başlığı gibi: Suşi yiyen Kürt! ‘Güzel oluyor vallahi, hele acı sosuyla iyidir’ dedi. Aslında çok sevindim, çünkü genel olarak bizler, damak tadı konusunda biraz tutucuyuzdur, değil mi? Bin yıldır Avrupa’da yaşayıp hayatında Türk lokantasından başka lokantaya gitmemiş onlarca insan bilirim. Bir haftalık yurtdışı resmi gezilerine katılan zevatın çantasında beyaz peynir ve zeytin de vardır.
O akşam Victoria Kürdistanlılar Derneği’nin geçici lokalinde (Çünkü esas lokallerini kundaklamışlar) sohbet toplantısı vardı. Bir belediyenin kültür-eğitim merkezi gibi bir bina. Bizim toplantı başlamadan önce, Melbourne’a geldiğim sabah evlerinde bize sabah kahvaltısı veren çiftin eşine rastladım.
-Hayrola?
-Yoga’dan çıktım. Üstümü değiştirip geleceğim hocam… dedi.
Suşi yiyen Kürt’ten sonra ‘Yoga yapan Alevi’yi de görmüş oldum.

5.Kıtadan (3)’de artık toparlıyorum: Unuttuklarım, kitaplar, müzikler, Aborjinler.

Memleket zengin, bizimkiler iyi...

2011-07-26T04:28:00.000-07:00

5. KITADAN (1)

Avustralya’ya gideceğimi Nisan ayından beri biliyordum. Kime söylesem, ‘Amaan acaip uzun ve zor bir yolculuk…Canın çıkıyor, mahvoluyosun…3-4 günde ancak toplarsın’ diyorlardı. En güzel ve en komik yolculuk anekdotlarını Mazlum Çimen anlattı. O, üç kez konser vermeye gitmiş. Bana ‘Katiyyen gitme…Bussiness’de uçsan bile yıkılıyorsun’ filan demişti. Cengiz Aktar da, ‘Dünyanın en zehirli 100 böceğinden 74’ü Avustralya’da, aman dikkat et’ diye uyarmıştı. Sanki Avustralya kırsalına ya da dağlarına çıkıyormuşum gibi…Daha önce Sydney ve Melbourne’a gidenler ise tüm bu güçlüklere rağmen oradaki Türkiyelilerin kendilerini son derece iyi ağırladıklarını, devrimcilerin ve Kürt arkadaşların mükemmel organizasyonlar yaptıklarını söylemişlerdi. Tecrübelilerin öngörüleri doğru çıktı. Zaten Avustralya’da iken sürekli olarak Ertuğrul Kürkçü’nün, Haluk Gerger’in, Fikret Başkaya’nın, Faik Bulut’un gezi ve ziyaretlerinden kareler canlandırdılar.
Avustralya hakkında pek bilgim yoktu. İngiltere’de iken (1983-87) Avustralyalılar hakkında egemen medyada genelde olumsuz yargılar vardı. Sürekli bira içen kaba saba insanlar olarak tanıtılırdı. Beyaz İngiliz kendi kandaşına bile böyle bir muamele reva görüyordu. Daha önce Paris’deki gazetecilik okulunda (1982-83) Avustralyalı bir meslekdaşım vardı. Sakin, sessiz efendi bir arkadaştı. İngilizleri pek sevmezdi. Erken Yeşilciydi. İngilizce’de, ‘Avustralyalı’ sözcüğü, mecazi anlamda kenardan gelip merkeze yerleşen hatta egemenlik kurmaya çalışan, yükselmeye uğraşan insanlar için kullanılır. Çalışkan ve hırslı yani…Mesela Rupert Murdoch, bütün dünyanın tanıdığı en ünlü ve en zengin Avustralyalı. Şimdilerde başı dertte… Avustralyalı olarak bir de bizim Galatasaraylı iki futbolcu, Kewell ve Neil’i biliyordum. Onlarda da çalışkanlık ve hırs, olumlu birer meziyet olarak ortaya çıkıyordu.
Seyahata çıkmadan önce İnternet’te kısa bir süre dolaştım. Avustralya, Sydney ve Melbourne sayfalarına göz attım. Seyahat işinin hakiki uzmanları hatta profesyonelleri İngilizlerdir. Çoğu, yıllık izinlerini zaten yaklaşık bir yıl önce ayarlayıp planlar. Bu süre içinde de gidecekleri yerleri avuçlarının içi gibi öğrenirler. Tarihi, coğrafyası, tabiat bilgisi, fiziği ve kimyası ile, kısacası her şeyi ile…Sonra tatil yöresi olan bölge ya da kentte gittiklerinde, her bir şeyleri elleriyle koymuş gibi bulurlar. Oysa ki seyahat biraz da sürpriz olmalı. Beklenmedik hatta şaşırılası şeyler , garip manzaralar, şeker insanlar tanımalı seyahatte. Hiçbir şey bilmeden de gidince yabancı bir memlekete, Haydarpaşa Garı önündeki tahta bavullu köylü kimliği pek sevimli değil. Keza, her şeyi bilen, hasır şapkalı, açık haki bermudalı Sir’ün ‘Oo! I was not impressed’ nidası da anlamsız.
Aslında Türkiye ile Avustralya arasında 7 saat fark var. ABD ile de aynı zaman farkı ama New York’a 10 saatte uçuyorsun, Sydney’e ise Abu Dhabi molası dahil 19-20 saat tutuyor. Aslında yola çıkmadan bir gün önce uyumamayı önerenler oldu. Yeşilköy’de uçağa biner binmez saatini Avustralya saatine ayarlamanın psikolojik etkilerini övenler oldu. Jet-lag’a karşı ilaç içmem gerektiğini söylediler. Sonuç olarak Etihad havayollarının nispeten rahat ‘Economy’ koltuklarına kurulup kulaklığına Mp3’ünü takıp gazete, dergi ve kitapla geçiriyorsun zamanı. Arada bir uyuyabilirsen de ne ala… İşin garip bir başka tarafı da, Istanbul’da yazın 35 derecelik sıcağından yola çıkıp Sydney’de 10-15 derecelik Ocak havasıyla karşılaşmak.
Yolda bir tek küçük aksama oldu:
Ben Abu Dhabi’den itibaren Avustralya saatine geçtiğim için, benim saatimle sabah saat 08.00 civarında hostes servise başladı. Sıcak yemek, alüminyum folyo ile kaplı olduğu için omlet filan sandım. ‘Ne içersiniz?’ dedi. ‘Çay lütfen’ dedim. Kahvaltı geldi sanmıştım. Açtım alüminyum folyoyu körili tavuklu pilav çıktı. Çayla pek gitmiyor. Onlar öğle yemeğindeymiş.
Neyse seyahat öncesi eş-dost tarafından aşırı bir şekilde uyarılmış olduğum için nispeten dingin bir şekilde Sydney havaalanına indim. Ve ilk iki gün göreceli olarak ayakta kalabildim. Sonra biraz tökezledim.
Avustralya Türk-Kürt Toplum Hizmetleri Kooperatifinden arkadaşlar karşıladı beni. Şehir dışında kocaman bahçeli 2 katlı evlerine gittik. İlk izlenim yazının başlığı: İngiltere’yi almışlar, Amerika’ya yaymışlar. Sydney, Melbourne da öyle, çok geniş kentler. Kıtanın yüzölçümü Türkiye’nin on misli. Nufusu ise sadece 20 milyon. Kıtanın ortası çöl. Bütün büyük kentler sahillere dizilmiş. Gerçi Avustralya’da bir kentten diğerine uçakla 6 saatte gittiğin de oluyor. Bu kadar çok toprak olunca, işte altın madeni de var, uranyum da var, binbir yer altı zenginliği de mevcut. Ayrıca yine yüzbir tür sebze meyve de var pazarda. Sokakta dolaşırken, o İngiliz soğukkanlılığı hatta ağırlığına her yerde rastlamak mümkün değil. Çünkü Beyaz Avustralyalı diyebileceğimiz Anglo-saksonların öyle ezici bir çoğunluğu yok. Çinliler, Hintliler, Güney Doğu Asyalılar çoğunlukta. Karalar da yok değil. İtalyanlar, İngilizlerden sonra gelmiş, bizim komşumuz Yunanlılar da önemli bir topluluk burada. En güzeli hepsinin lokantası var. Avustralya mutfağı İngiliz mutfağından farksız olduğu için bir gün Çin, bir gün Tayland, bir gün İtalyan, bir gün Hint, öğlenleri de çoğunlukla dönercilerde kocaman porsiyonları midelerimize indirdik.
Avustralya devleti çokkültürlülüğe önem veriyor. Nadiren çatışma çıksa da Anglo-saksonlarla diğer sonradan gelenlerle, genel durum iyi. Herhalükarda Batı Avrupa’da ve Türkiye’de yükselen milliyetçiliğin/ırkçılığın izlerine pek rastlanmıyor. Toprak geniş ve zengin, nufus az, az çok sosyal adalet olunca da, mesela bizim Türkiyelilerin büyük çoğunluğu da refahtan paylarını alabiliyor. Özellikle Batı Avrupa’daki bizim göçmen ya da yerleşik ama ‘yabancı’ işçilerin durumuna kıyasla, Sydney ve Melbourne’daki Türkiyelilerin ekonomik, mali, toplumsal konumları çok iyi. Sydney’de döner sektörü kalabalık, Melbourne’da inşaat. Bizim su ya da elektrik tesisatçıları, duvar ustaları hatta müteahitlerin (Belgesi var, icra edebilmek için iki yıllık okuldan mezun olmak gerek) gelir durumları iyi. Benim tanıdığım insanlar, beni ağırlayan insanların meslekleri çok farklıydı. Sydney’de mesela sabaha karşı 02.30’la öğlen 12 arasında halden sebze-meyve taşımacılığı yapan kamyonet şoförü ve muhasebeci eşi beni evlerinde ağırladılar. İki yetişkin çocukları vardı. Onlar 2. Kuşak. Onlar Avustralya toplumuna çok daha fazla entegre olmuşlar ama Türkiyeliliklerini tamamen terk eden unutan hiç yok. 1. Kuşakta karma evlilik pek yok, 2. Kuşakta biraz var. İnşaatçı çok arkadaş tanıdım. Güvenlik görevlisi de var, doktor da mevcut. Eski bir profesyonel tiyatrocu şimdilerde mezarlıkta bahçevanlık yapıyor. Taksi şoförleri de çok gırgır insanlar. Refah düzeyinin yüksek olması nedeniyle herkesin mesleği ya da uğraşı eşit muamele görüyor. Bizde küçümsenen bazı meslek ya da uğraşlar Avustralya’da normal ve haklı olarak eşit meslek olarak kabul görüyor.
Evlerde, arabalarda, dernek lokallerinde Ahmet Kaya, Kardeş Türküler şarkıları çalıyor. Duvarlarda Deniz Gezmiş, Mahir Çayan ya da Abdullah Öcalan portreleri var. Sivas katliamında yaşamını kaybedenlerin büyük boy vesikalık fotografları dizilmişti Alevi Derneğinin duvarlarına. Sol geçmişe, bu uğurda yaşamını yitirmiş olanlara saygı, vefa herhalde olumlu bir tutum. Batı Avrupa’daki bazı Türkiyeli derneklerinde, ki çoğu zaman yoğun sigara dumanı altında derin memleket sorunları konuşulur, hatta memleket 24 saatte bir kurtarılır, Avustralya’da bu nostaljik duruma pek rastlamadım. 1980 hatta 1971’de zamanı durdurmuş derneklere gitmiştim Fransa’da, Belçika’da, Almanya ya da Hollanda’da. Avustralya’dakiler, hepsi iş güç sahibi, orta yaşlı insanlar da oldukları için, geçmişe takılıp kalmamışlar. Türkiye’nin ve biraz da olsa Avustralya’nın bugünü ve yarını ile meşguller.

5. Kıtadan (2)de Uzak diyarda Türk-Kürt muhabbetleri/Sydney-Melbourne rekabeti/ The Age, Green-Left ve Pen

İNGİLTERE’Yİ ALIP AMERİKA’YA YAYMIŞLAR: A V U S T R A L Y A

2011-07-24T02:06:00.000-07:00

5. KITADAN

• Burada herkes yabancı Aborjinler hariç. Onlar da artık folklor malzemesi gibi.
• Önce İngiliz sömürgecileri gelmiş, sonra onlar da yerli halktan özür dileyip onların haklarının bir kısmını tanımak zorunda kalmış.
• Yüzölçümü Türkiye’nin on katı büyüklüğünde kocaman bir kıta, ama toplam nufus 20 milyon
• Sydney ya da Melbourne’da dolaşırken kendinizi bazen Boston’da bazen Londra’da sanabilirsiniz, zaten neredeyse tüm bölge, yöre, kent ve ilçe isimleri İngiltere’den:Liverpool, Brighton, South Wales…
• Türkiyeliler ilk kez 1969’da buralara gelmiş. Gemiyle. 3 aylık yolculuktan sonra.
• Şimdilerde onların torunları doğuyor.3. kuşak. Bizimkiler artık buralı olmuş.
• Hepsi İngilizce konuşuyor. İlk başlarda güçlükler olmamış değil: ‘Building here, me here, no man!’
• Batı Avrupa’daki Türkiyeli göçmen işçilere oranla, Ausie-Türkiyelilerin ekonomik, mali, toplumsal konumları çok daha iyi. Bahçeli büyük evler, arabalar, cipler. Çünkü bizimkiler çok çalışmış, çünkü burası Batı Avrupa’dan zengin
• Her yıl gitmek zor. 2-3 yılda bir gidip 2-3 ay kalınca iyi olur Türkiye…
• Burası her yere uzak.Tek dert bu! Bir de burası yazken memleket kış…7 saat fark yüzünden memleket televizyonlarını izlemek de bir sorun…
• Suşi yiyen Kürt ve Yoga yapan Alevi bir arada… Mezarlık bahçıvanı tiyatrocu, eski polis güvenlikçi, dönerciler, tesisatçılar ve artık müteahitler…
• Türk, Kürt, Alevi derneklerinde Deniz Gezmişler, Mahir Çayanlar, İbrahim Kaypakkayalar, Sivas Katliamı şehitleri ve Öcalanların posterleri. Ama 80’lere takılıp kalmamışlar.
• Şair Nihat Ziyalan, komple sanatçı-bilge adam Muzaffer Oruçoğlu ve radyocu Bülent İbrişim’le hoş karşılaşmalar/görüşmeler…
• The Age, Green-Left ve Melbourne Pen yöneticileri ile sohbetler…
• Gitmesi de zor ve uzun, geri gelmesi de güç ve uykusuz bir yolculuk ama…

4-16 Temmuz tarihlerinde, Avustralya Türk-Kürt Toplum Hizmetleri Kooperatifi, Anadolu Kültür Merkezi ve Viktorya Kürdistanlılar Derneği’nin davetlisi olarak Sydney ve Melbourne’da konferans ve sohbet toplantılarına katılıp ve çeşitli temaslarda bulundum. Önümüzdeki günlerde 5. Kıtadan notları parça parça yazmaya başlıyorum. Şimdilik görsel bir sunum…

Orhan Doğan’ın Cizre’si...

2011-07-02T03:55:00.000-07:00

Kürt dünyasının Amed’den sonra en muhteşem siyasi kenti hiç kuşkusuz Cizre’dir. Dört parçanın ortasındadır. Köklü bir tarihi, güçlü bir siyasi geleneği vardır. Son 30 yıldır Cizre’yi Cizre yapan önemli şahsiyetlerden biri de Orhan Doğan’dır. Ehmêde Xani’nin kentinde, Şeyh Said’in asıldığı günden 82 yıl sonra onların yanına göçmüştür.

(Express dergisi Temmuz 2011 sayısı için)

Geçen hafta, bir günlüğüne de olsa Cizre’ye gittim. Cizre, Kürt meselesiyle ilgilenen gazeteci, araştırmacı, aydın, eylemci herkes için son derece mühim bir merkez. Üstelik Bedirhan’lardan hatta Mem û Zin’lerden bu yana hep böyle olmuş. Çünkü hem Suriye hem Irak sınırında, çünkü İpek Yolu üzerinde, çünkü ovadan dağlara çıkışın kapısı, son otuz yıldır, tüm engellemelere rağmen PKK’nin mukim kalelerinden biri.

Hani bir Türke, Anadolu’nun bir yöresinde ya da yurtdışında, ‘Nerelisin?’ diye sorduklarında, hafif bir gurur ve büyük bir memnuniyetle, ‘Istanbulluyum’ der ya, gözlerimle gördüm, kulaklarımla işittim, bizim Cizrelilere de, Hewler’de ya da Mehabad’da, Berlin’de ya da Quebec’de, memleketleri sorulduğunda, tarihi bir övünmeyle ‘Cizir-i Botân’ diyorlar.

70 öncesi turist rehberi kimliğiyle bu kentten geçişleri saymazsak, 87’den beri Burc-u Belek, Cudi Mahallesi, Botan çayının oradaki Çardaklar (Şimdi Park oldu), Kadoğlu otel (Şimdi boş bir Alman hastanesi), Kasrik Boğazı gibi mekânlarda, tanzer saldırısı, mitralyöz ateşi, PKK direnişleri ve en önemlisi ana caddede kanlı Newroz gösterileri siyaset albümüme kazınmış durumda.

Cizre’nin benim için, ve galiba çok sayıda gazeteci için, bir başka özelliği de Orhan Doğan’dır. Bu küçücük, acaip şık, hep iyimser, cin fikirli adam, bize Cizre’yi sevdirdi yıllar içinde.

Zaten bu kez Orhan Doğan’ın Cizre’sine, onu kaybedişimizin 4. yılını anmak için gittim. Binlerce insanla birlikte...

Kentin trafik açısından en nevraljik noktasında Orhan Doğan anıtının açılışı yapıldı. Çiçek-bahçe, müzik enstrümanı-orkestra ilişkisi örneğiyle, tek sesliliğe karşı çıkıp çoğulculuğu, fikir özgürlüğünü betimleyen bir cümlesi yazılı idi anıtta. Sonra mezarın başında dini tören yapıldı, siyasi konuşmalar eylendi.

Akşam da Mem û Zin Kültür Merkezinde müzikli, şiirli, kısa konuşmalı bir anma töreni. Ağırbaşlı, efendi, ölçülü ve tabi ki hep çok siyasi. Orhan’ın arkadaşları onun insanî yönlerini de anlattı hatıralarla.
Dikkatimi çekti: Okunan destek dayanışma mesajlarının altındaki imza ve ünvanlar çoğunlukla, ‘Belediye Başkan yardımcısı’ ya da ‘İl Başkan vekili’ şeklindeydi. Çünkü Başkanlar KCK davasından içeride.

Orhan’ın bir yeğeni, 18 yıl önce fail-i meşhura kurban gideceğini sezince, kapağı zor atmış Bursa sürgününe. Geri döneli 2-3 ay olmuş. Sordum:
- En çok ne değişmiş Cizre’de?
Yanıtladı:
- Çok korku vardı bizim zamanımızda. Artık yok. Cizre kendine gelmiş. Cizre’ye güven gelmiş, özgüven gelmiş. Hele bir de 36 milletvekili çıkarınca... Bak eskiden böyle bir gösteri yapıldığında, gösterici sayısının en az yarısı kadar polis-asker-jandarma olurdu, etrafta üniformalı bir tek adam yok bugün . Asker korku idi, sivil insan güven!

Cizre bir de ilginç bir seçim başarısına imza attı bu yıl. Bir ilçe tek başına bir milletvekili çıkardı. Ama arkadaş KCK tutuklusu olduğu için Meclis’e gidemiyor(muş).

Tecrübeyle sabit ki, her türlü yürüyüş ve gösteri, güvensizlik güçleri müdahale etmediği sürece, olaysız başlayıp olaysız bitiyor. Ama ne zaman ki, o kara gözlüklü, telsizli bir takım adamlarla hâki üniformalılar düzeni korumaya çalışıyor, işte o zaman çıngar çıkıyor.

BDP İlçe binası önü ana-baba günü. Diyarbakır’dan gelecek heyet bekleniyor. Leyla Zana, Osman Baydemir, Hasip Kaplan, Selim Sadak, yeni seçilmiş vekiller. Konvoy giriş yaparken sokağa, zılgıtlar eşiliğinde sevinç gösterileri.
‘PKK halktır! Halk burada!’, ‘Biji Serok Apo!’ sloganları. Yıllarca yasaklanan sarı-kırmızı-yeşil renkli bayraklar, başörtüleri, puşiler...Kadınlar çoğunlukta sonra da çocuklar. Ve herkesde bir çocuk mutluluğu.

Akşam sohbet sırasında, ben bir soruyu yanıtlarken, ‘Ama Öcalan son cezaevi mesajında...’ diyecek oldum. Gençlerden biri, gayet ciddi bir eda ile, ‘Sayın!’ dedi. Durdum bir şey demedim. Hafif gülümsedim. O da ciddi edasını terkeder gibi oldu.

Bundan üç ay önce, 21 Mart’ta, Newroz’da Diyarbakır’daydım. Alandaki çoşku ve siyasi kararlılık, poster ve bayraklar, atılan sloganlar, konuştuğum insanların söyledikleri ve yüz ifadeleri, durumun tamamen değiştiğini gösteriyordu. Siyasi bir tabirle betimlemek gerekirse, demokratik özerklik uygulaması çoktan başlamıştı orada. Cizre’de galiba bir üst aşamaya bile geçilmiş.

Taş çatlasa on yaşında bir çocuk, arabadan inen heyet üyelerini gözleriyle taradıktan sonra, sağ eli havada zafer işareti, ama bir yandan da hafif kırgın:
- Lô... Ahmet Türk neden gelmemiştir!
Eleştirel yaklaşım küçük yaşlarda başlamışsa, bir güven garantisi daha...

Meydandaki anıttan mezara doğru giderken, ana caddedeki esnaf, kalabalık yaklaşırken büyük bir süratle kepenklerini indirmeye başladı. Anlamadım. Kepenk kapatma bir protesto eylemi ya...Esnafın çoğu kepengini kapatıyor ama dükkanının önünden de ayrılmıyor, yanlış anlaşılmasın diye.
Sordum sebebini birine:
- Orhan bizim canımız, hiç protesto eder miyiz? Zaten protesto etsek dükkanın önünde bekler miyiz? Ama bir-iki yıldır, polis, korucu çocuklarına 20 lira-30 lira veriyor, bizim camları taşlatıyor. Birkaç tanesini yakaladık önce. Polise verdik. Polis onları saldı. Sonra da biz bu veletleri yakalayınca bizim gençlere teslim ediyoruz o zaman taşlama olayları biraz azalıyor...
Bu ‘Bizim gençler’ ya da ‘Gençlikteniz’ meselesi biraz nahoş: Köy yakma-boşaltmaların, kitlesel infazların en yoğun olduğu 90’lı yılların başında doğan kuşak, bugün Parti disiplini filan da dinlemiyor. Kimseyi tak-mıyor. Biraz anarşist, biraz lumpen. Müthiş kızgın, köyünü, anasını-babasını kaybetmiş. İşsiz, eğitimsiz. Devlet düşmanlığı kimi zaman Türk karşıtlığı olarak bile tezahür edebiliyor. Belki en olumlu yanları, her zaman sadece siyasi olmayan hedefleri: AKP başdüşman, Fetullah Bey ikinci sırada. Barış, müzakare, uzlaşma gibi sözcük ve anlamlar, siyasi lügatlerinde çok az yer tutuyor. Çözülmesi gereken bir sorun. Bu kuşak, yarın-öbürgün, Kürt sorununun hâlâ çözülemediği bir ortamda, PKK’nin yönetim kademesine gelirse, iş iyice vahimleşir.

Cizre’de şehir merkezinde pis bir TOKİleşme. Sanki bunun temizi varmış gibi... Emlâk fiyatları roket gibi göğe fırlamış. Üretim olmayınca tefecilik ve emlâk spekülasyonu almış başını. Hele İdil yolu üzerinde inşası süren havaalanı nedeniyle bölge, tam bir emlâk komisyoncusu cenneti (Ya da cehennemi). Kent içinde koca koca binalar. Çirkin, tarihi doku iğfal.

Belediye Başkanı da şikayetçi: ‘Nazım planı filan yok. Kent gelişiyor ama bu gelişme ne yasal ne de meşru. Hele çevre yolu hala bitmediği için, yüzlerce TIR ve dev kamyon hergün ana caddeden geçiyor. Onlarca kaza oldu, bizim çocuklar öldü. Gürültü, pislik, rezalet...’.

Bağımsız milletvekilleriyle siyasi sohbetler: Çatı partisi, TBMM grubu, genel siyasi strateji, AKP ve CHP ile ilişkiler, İmralı-Kandil-Diyarbakır hattı...gibi tayin edici konular, YSK’nın obstrüksiyonu nedeniyle henüz ayrıntılı bir şekilde tartışılmamış kendi içlerinde. BDP aslında, milletvekili seçilen şahsiyetlerin siyasi kimlik yelpazesi itibarıyla neredeyse tam bir gök kuşağı. KDP tonunda kadim sosyal-demokrattan sağlam ve hakiki İslamcı Kürde, 68 kökenli Batılı Marksist aydından ulusal kimliğe öncelik veren Kürt avukata kadar toplumun çeşitli kesimleri, BDP grubunda yeralıyor. Şimdi zor bir görev var: Emek, Demokrasi, Özgürlük platformunda bu akımlar nasıl bir araya gelip tutarlı politikalar üretebilecek? ‘Gerçek ana muhalefet partisi BDP’ şiarı hayata nasıl geçirilecek? Kürt taban ile Batılı solcu kesim nasıl uzlaşacak? Umut da var, kaygılar da. Çünkü ortada kimsenin inkar edemeyeceği bir seçim başarısı mevcut, ama bir yandan da AKP’siyle, CHP’siyle, MHP’siyle, TSK, YSK ve diğer resmi kurumlarıyla devletin 24 saat inşa ettiği duvarlar, parmaklıklar, coplar, mahkeme kararları var. Kolay değil üçüncü kutbu yaratmak. Orhan olsaydı daha kolay olurdu herşey.

Yaşı müsait olanlar bilir: İlk kez 1969 yılında Diyarbakır’a gitmiştim. Dağkapı’da bir kış gecesiydi. Her yer her anlamda kapkaranlıktı. İnsanlar, bu memleketin biri yasak olan iki dilinden biriyle (Cemal Süreya) fısıldaşark konuşuyordu. Siluetler buruk ve buruşuktu. Heyecan yoktu gözlerde. Korku, derinin rengini almıştı. Sinan’ın meyhanesinde tıngırdatıyordu ağır ağır âmâ bir udî (Fellini).
80’li 90’lı yıllarda Şırnak’ta gerilla cenazeleri vardı. Diyarbakır’da sivil...Kan sıçrıyordu her tarafa. Kürdün K’sı bile yasaktı. Urfa’da bir dükkanda, sarı-kırmızı-yeşil kumaş topları üstüste konulduğu için adam hapse atılmıştı.

Bugün ise artık Öcalan’ın ev hapsinden, Karayılan’ın bile milletvekili olabileceğinden sözediliyor.İmralı’da temas, görüşme, müzakere başladı bile. En önemlisi de dağlarda artık ne gerilla ne de asker gençler ölüyor. Ya da sayı neyse ki çok çok azaldı. Hep böyle gideceğine dair bir güvence olmasa da.

Bir ışık var uzakta. Görüyorum. Ama sanki ben yaklaştıkça o uzaklaşıyor. Yoksa o ışık çok uzak olmayan mesafedeki adamın elindeki fener mi? Adama ulaşsam ışığı yakalayacağım. Değil mi?
Orhan olsa, ‘Dur bir, iyice bakalım. Biz fenere yaklaştıkça o uzaklaşıyorsa, demek ki fener birisinin elinde. Yok, biz ilerledikçe fenere yaklaşıyorsak, fener sabit demektir. Her iki halde de hızlı ama sağlam yürümeliyiz’ derdi. Herhalde...

Üçüncü kutba gün doğacak!

2011-07-01T03:35:00.000-07:00

AKP-MEDYA İLİŞKİLERİNDE HATT-I HÜCUM/SATH-I HÜCUM

• İktidarının ilk iki dönemi boyunca, medyada demokratik, özgürlükçü ve çoğulcu bir dünya oluşturmaktansa, yandaş medyayı yaratıp, onu güçlendirme peşinde koşan AKP, eleştiriye tahammül edemediği için de tüm muhalif basın, kişi ve kuruluşları çeşitli yöntemlerle susturmaya çalıştı. 3. dönemde de bu yolu izleyeceğine dair çok emare var.Bu durumda…

AKP’nin 3. dönem iktidarında, medya dünyasında, aslında 2002’de başlayan hegemonya kurma süreci perçinlenerek devam edeceğe benzer. Bunun işaretleri bir süredir su yüzüne çıktı. Bayi satışı 30 bini bile bulmayan Zaman, 1 milyonluk satış atraksiyonu da gerçekleştirdikten sonra, AKP’nin 3. döneminde ‘Özel Yetkili Gazete’ olmaya aday. Bu gazetenin yönetici ve yazarları, Almanya’da ya da Çorum ve Maraş’ta daha önce yapıldığı gibi – Katledileceklerin evlerine çarpı işareti koymak- tasfiye edilecek gazeteci listelerini yayınladılar. Henüz sanık ya da avukatlarına bile tebliğ edilmeyen iddianame taslaklarını, nihai ve kesin karar metni gibi manşetlerden yayınlamaya devam etmeye de teşneler. Cumhurbaşkanı ve Başbakan’ın yurtiçi ve yurtdışı gezilerinde bir süredir bunlar objektiflere sırıtarak poz veriyor. Gazete ya da televizyonlarının aldıkları devlet teşvikleri henüz ayrıntılı olarak açıklanmadı.

2002’den bu yana, AKP’ye ya da Pennsylvania Mescidine yakın yeni gazete (Bugün, Taraf…vs…) ya da radyo ve televizyon istasyonları (Beyaz, Bugün, Kanal 24…vs…) kurdukları yetmiyormuş gibi, eskiden muhalif ya da merkezdeki medya organlarını (Sabah-atv, Kanaltürk…) yandaş iş adamları aracılığıyla ele geçirip, hükümet yanlısı ajitasyon-propaganda umum müdürlüğü kuran siyasi iktidar, hırsını alamamış olsa gerek ki, itiraz eden bizim Ahmet’le Nedim’i (Şık ve Şener) içeri aldı. Zaten Erdoğan daha ilk başta Cem Uzan’ın 220 (İki yüz yirmi) şirketine bir gecede el koydurarak, medyaya ilk mesajını vermişti. Yakın bir geçmişte de bu kez Doğan grubunu olağanüstü yüksek bir vergi cezasıyla baş başa bıraktı.

Son dönemde, Milliyet’le Vatan, seçimden önce el değiştirdi, rotaları az-çok belli. Önümüzdeki dönemde bazı başka künyelerde de değişiklik öngörülüyor. Muhalif gazeteci Silivri’ye,(Türkiye’de Çin ve İran’dan bile daha fazla gazeteci hapiste!) muhalefete karşı çıkmayan medya patronu da MASAK’a ya da bir Vergi mahkemesine.
R.T.Erdoğan’ın ve AKP’nin medya zihniyeti malum: Parasını veriyorsun, adam aleyhime köşe yazısı yazıyor, sen adamına hakim olamıyorsun! Son 8 yılda yurtiçi yeterli gelmemiş olsa gerek ki, Reuter’s, BBC ve son olarak The Economist de, Erdoğan’dan Türk medyası muamelesi gördü.

2011 seçiminden sonra aynı Erdoğan, tatile bile çıkmadan teşkilatın yetkililerine talimat verdi: Başta Doğu ve Güneydoğu olmak üzere oylarımızın azaldığı bölgelerde araştırma yapın. Oylarımız neden azalmış anlayalım! Araştırmayı yapacak olanlar da, bir hafta sonra Sultan’ın huzuruna çıkıp, ‘’Efendim, siz ‘Ben olsam Apo’yu asardım’ demişsiniz, bu yüzden eskiden AKP’ye oy veren Kürt seçmen bu sefer BDP’ye vermiş’’ diyecek hali yok ya…

Aynı mantıkla ‘Bizi desteklemeyen medya hakkında bir araştırma yapın bakalım. Neden bizi desteklemiyorlarmış?’ sorusunu bir ihtimal sormuştur. Kibirdir yorulup yollarda kalan…

Siyasi iktidar, medya alanında, oylarını aldığı yüzde 50 kesimin çok üstünde bir medya gücüne sahip. Sadece bizzat AKP’ye yakın ya da Fetullah Nebulasının denetimindeki medya organlarını doğrudan yönlendirmenin dışında, Erdoğan, ortada ya da yumuşak muhalif medyayı da etkileyebiliyor. Etkilememiş olsa, ilk akla gelen Deniz Feneri örneği, bu kadar sessizce geçiştirilebilir miydi? 2002’den bu yana AKP’li belediyelerde, veya bakan ya da milletvekillerinin marifetiyle hiç mi yolsuzluk yapılmadı ?

AKP 3. dönemde medya alanındaki etkinliğini sürdürmeye hatta güçlendirmeye çalışacak. Çünkü kanıtsız gazeteci tutuklamaya örgüt üyesi tutuklaması; araştırmacı gazetecilik eserine örgüt belgesi diyen bir yandaş medya var. Seçimden önce merkez medya gibi durmaya çalışan Sabah bile, kamu bankası kredisiyle ve damat marifetiyle örtünüp kapanınca, kalkıp akıl almaz bir şekilde, ayrıca da olağanüstü beceriksiz bir yöntemle, Sivas Katliamının sorumluluğunu PKK’nin üzerine atmaya çalıştı. Neyse ki, Recep Maraşlı, çok net, çok temiz, çok sıkı bir araştırmayla bu dezenformasyonu teşhir edip söküverdi.

3. dönem yandaş medyasının misyonu şimdiden belli oldu. Onlar temel literatürü tersten okudukları için, iktidar yerine muhalefeti/muhalefet partilerini eleştirmeyi esas aldıkları için, Erdoğan’ı ve AKP’yi övmekten sonra en çok CHP’yi eleştirip kınamışlardı. Bu eleştiri devam edeceğe benzer. Ama bu sefer bir de ‘BDP belası’ çıktı. Kürt seçmeni incitmeden BDP’yi karalamak ve prestijini azaltmak isteyecekler. Gerçi Samanyolu TV, ilkokul müsameresi düzeyindeki dizilerle, Kürt meselesini ele alıyor ama artık o da yetersiz kalacak.

Sözcü ve Cumhuriyet’in temsil ettiği, zaman zaman Akşam’da ya da sağda solda rastlanan AKP karşıtı kadim ve dogmatik muhalefetin 3. dönemde, değişmezse çok fazla tiraj ve itibar şansı görünmüyor. ‘Ortaçağ İlkelliği’, ‘ Başörtüsü’, ‘Kemalist laiklik’ gibi hem nispeten demode, hem de somut gerçeğe uzak ve sokaktaki insanın sorunlarına çare olamayacak nitelikteki muhalefet, marjinalleşme tehlikesiyle karşı karşıya. Hele, AKP seçmenini açıkça yazamasalar da, ‘cahil’, ‘aptal’ olarak niteleyip, 10 Kasım Kemalizmi düzeyindeki ideolojik birikimle ilerleyebileceklerini sanmak büyük yanılgı.

3. dönemde, kimi koyu Kemalist kalemlerin, birdenbire ve jöleli bir hamle ile ‘İleri Demokrasi’ye hayran kaldıklarını açıklamaları şaşırtıcı olmaz. Belki, kendilerine liberal diyen kesimlerden de, yandaşlıktan vazgeçip, bağımsız dolayısıyla hakiki yani muhalif gazeteciliğe yönelen birkaç kişi çıkabilir. Yandaş medyanın sürdürülebilir mensupları da, 3. dönemde ‘Kraldan daha Kralcı’ olmak zorunda kalacak.

İşte böyle iki kutuplu bir ortamda, siyasi iktidara karşı kesin, kararlı aynı zamanda somut ve alternatif üreten bir kutup, kadim muhalefetin askerperver ve naftalinli Kemalizmine de darbe vurarak, üçüncü yolu açabilir, büyütebilir. BDP aslında böyle bir konuma aday. 3. dönemde 3. kutbun medyası ille de organik olarak BDP’nin medyası olmak zorunda değil. Ama BDP’yi salt bir parti ya da siyasi akım olarak görmeyip, yeni bir fırsat, yeni bir açılım olarak ele alabilirsek, 3. dönemin hakiki muhalif medyası BDP’yi, en az BDP’nin bu yeni medyayı etkileyebileceği kadar etkiler.

Somuta bakarsak, Birgün, Evrensel, Özgür Gündem ve IMC TV gibi medya organları ,3. dönemin 3. kutbu olmak için siyaset üretebilmeli. Bu mecraların bugüne kadar tüm iyi niyetine rağmen çok başarılı olabildiklerini öne sürmek güç. Ama geçmişteki eksiklik ve hatalar doğru okunur, özellikle de teknik ve mesleki alana gereken önem verilir ve nihayet gazetecilikle siyaset arasındaki fark ve benzerlikler doğru algılanırsa, bu muhalif akım, 3. dönemin başarılı bir kutbunu oluşturabilir.Potansiyel var.

Facebook’la Twitter’a ayrıca önem verilmesi bir yana, Bia’dan Zaytung’a kadar bir dizi bağımsız medya adacığı (Chomsky) muhalefete taze kan sağlayabilir. Heberler başarılı bir örnek.

AKP-CHP, ya da iktidar-muhalefet çelişmesi, eski-yeni hatta sağ-sol olarak tanımlanmaya çalışılsa da, düzgün bir yayın politikası, her iki kutbun, barış, demokrasi, emek ve özgürlük açısından birbirinden pek de farklı olmadığını sergileyebilmeli. Kuşkusuz mızrağın sivri ucu siyasi iktidara yöneltilirken, CHP’nin daha olumlu, daha cesur adımlar atması da teşvik edilmeli.

Sonuç olarak, 8 yılda ne kadar demokrat, özgürlükçü, barışçı ve emek ile demokrasiden yana olduğunu göstermiş olan AKP iktidarına karşı, CHP’nin sol eğilimli tabanını da etkileyebilecek, o kesimi de kendine çekebilecek ciddi bir muhalefet çizgisi, AKP yanlısı liberal görünümlü yandaşların da foyasını ortaya dökebilir.
Bu genel yayın politikası özellikle habercilikte, haber işleme ve sunumunda, röportajdan incelemeye, dizi yazılardan fotograf ve karikatüre kadar gazeteciliğin tüm alanlarında ne kadar muhalif olabilirse o kadar başarılı olacak. Profesyonellik kriterlerini mutlaka her seferinde en önemli ikinci unsur olarak uygulamak şartıyla. Geleneksel yani klasik gazeteciliğe dönüş, işin temel formülü: Sessizlerin sesi olmak, iktidar sahiplerini rahatsız etmek, yönetilenlere umut ve huzur vermek.
Mesele salt siyasi habercilikle sınırlı değil. Toplum, sağlık, eğitim hatta spor ve magazin haberciliğinde de yeni yaklaşımlara, ürünlere ihtiyaç var.

Medya mülkiyetindeki bağımlılıkları, yani sanayi, maliye ve ticaret dünyasında da at koşturmaları nedeniyle, dolayısıyla devlete ve hükümete olan zorunlu bağımlılıkları nedeniyle, Doğan, Karamehmet, Doğuş gibi grupların medya organlarının yayın politikasından 3. dönemde çok fazla bir şey bekleyemeyeceğimizi seçim dönemi gösterdi. Ne var ki 3. kutbun özellikle ilk başlarda, sakin ama sıkı, somut üstelik hem yıkıcı hem de yapıcı muhalefeti, bu mahfilleri de etkileyebilir. İktibas ya da rebroadcasting gibi araçlar devreye girebilir.

Kısacası, aslında medya cephesinde öyle çok da tayin edici büyük bir değişiklik yok. Temel yaklaşım aynı: 24 saat, 365 gün, 52 hafta, 12 ay muhalefet! İktidarlara, siyasi-ideolojik ve ekonomik iktidara kamu çıkarı için, sessizler ve mülksüzler adına muhalefet! İktidarın tüm gayrı-meşru, yasadışı faaliyetlerine, kamu ve yurttaş aleyhine politika ve uygulamalarına doğru-sağlam habercilikle muhalefet. İktidarın hegemonyacı, kendi dışında varlık tanımayan, eleştiri kabul etmeyen, din paravanası arkasına saklanıp dolaplar çeviren yaklaşımlarına muhalefet. Tüm bunlar da öyle star köşe yazarları, Tanrı Genel Yayın Yönetmenleriyle filan olacak işler değil. Yurttaş Gazeteciliği, Hak Gazeteciliği, kolektif habercilik daha çok ve sık gündeme gelmeli. Gazeteciler, muhabirler, yazar ve editörler arasında rekabet değil dayanışma…

Özde muhalefet, biçimde muhalefet.

Çok güçlü, çok yaygın, çok egemen medyanın olduğu, yani muhalefetin sesinin kısıldığı ülkelerin yakın tarihini, Almanca, Rusça ve son olarak Arapça bilmeden de okuyabilirsiniz.

BATI MEDYASI ERDOĞAN’A NEDEN KARŞI ÇIKIYOR?

2011-06-06T09:54:00.000-07:00

• Amerikan ve İngiliz medyasının önemli gazete ve dergileri, Başbakan Erdoğan’ı eleştirince mahalle karıştı. Oysa ki eleştirilerde öyle çok da özgün ya da önemli bir perspektif yok. Burada da çok sayıda insan ve kurum, bu eleştirileri daha önce söylemiş ya da yazmıştı. O zaman ‘What is this violence, this anger…’.

The Economist, Reuter’s, New York Times, Time ve son olarak Wall Street Journal gibi uluslararası medya organlarında Türkiye’deki seçimler hakkında AKP iktidarını eleştiren yazıların yayınlanması tartışma ortamı yarattı.
Aslında bu tür gazete ve dergileri düzenli olarak izleyenler, seçim gibi olağanüstü siyasi dönemlerde ya da evrensel düzeyde haber değeri olan bir olay gerçekleştiğinde, çeşitli ülkelerin hükümetlerini öven ya da yeren yazılar yayınladıklarını bilir. Dolayısıyla global medya, sadece Türkiye ile ilgilenmiyor. 2002 yılında da aynı yayın organları, AKP’yi öven yazılar yayınlamışlardı. O zaman Türkiye’de kimse bugünkü itiraz ya da değerlendirmelerini yapmamıştı. Yakın dönemde bu gazete ve dergilerde, mesela Yunanistan hükümeti ya da Fransa’daki özel hayat-siyaset ilişkileri konusunda sert eleştiri yazılarının çıktığı biliniyor. Yunanistan ve Fransa’da, izlediğim kadarıyla, Başbakan çıkıp isim vererek bu medya organlarını hedef almadı. Tekzip bile göndermedi.

Tartışma belki de daha doğrusu Başbakan Erdoğan ve yandaşlarının hiddetine yol açan gelişme, çok sayıda ve kendi çaplarında saygın medya organının hepsinin AKP’ye özel olarak da Başbakan Erdoğan’a karşı tutum almaları.
Yazıların orijinal metinlerini okudum. Hiç birinde öyle aman aman yepyeni bir yaklaşım ya da eleştiri yok. Toparlamak/özetlemek gerekirse, Batı’nın bu güçlü medya organları, Türkiye’deki kutuplaşmadan, muhafazakarlaşmadan, Erdoğan’ın otoriter eğilimlerinden yakınıyor; başta basın özgürlüğü olmak üzere demokratik hak ve taleplerin bastırıldığını saptıyor; Kürt meselesinde yine Erdoğan’ın milliyetçi bir söylem benimsemesinden ayrıca AB ufkunun kararmasından rahatsız.

Tüm bu eleştirileri Türkiye’de de, çok sayıda solcu, sosyal demokrat, hakiki demokrat ve bazı liberal kesimler hatta bazen ve kısmen aşırı-sağcı kesimler de dile getirdi, söyledi, yazdı. Ne var ki, mali, siyasi, ideolojik, ticari çıkar çelişmeleri ya da kesişmeleri nedeniyle Erdoğan’a biat eden yaygın medyanın önemli bir bölümünde bu eleştiriler yer bulmuyordu, bulmamıştı.

Başta Deutsche Bank olmak üzere çeşitli uluslararası finans kuruluşlarının Türkiye’deki seçimler hakkında, yatırımcıları ve borsayı doğrudan etkileyen raporlarının hiç biri Türk egemen medyasında yer almadı. Bu raporlar da, global medyanın eleştirileri ve istekleri doğrultusunda.

60 darbesinden önce de, Menderes döneminin son zamanlarında basın üzerindeki yoğun baskı nedeniyle gündeme gelemeyen, su yüzüne çıkamayan eleştiriler, o zaman yabancı basından yapılan çeviri ve iktibaslarla okura iletebilirdi. Bu sefer durum farklı. Çünkü global medyanın eleştirileri herhangi bir özgünlük taşımıyor, özel haber filan da değil. Ancak kuşkusuz, bir eleştiriyi, küçümsemek için söylemiyorum ama Cumhuriyet, Sözcü, Birgün, Evrensel ya da Özgür Gündem’in yayınlamasıyla New York Times’ın yayınlamasının yankı ve etkileri tabi ki farklı oluyor.
Türk egemen medyasının eleştiri engelli bu tutumu, global medyanın cesaretini artırmışa benziyor. Batı’yla bütünleşmek isteyen, AB’ye tam üye olmayı hedefleyen bir ülkede bu tür olumsuzluklar olursa global medya elini kolunu bağlayıp susmaz. Ya da bizim yandaş medyanın yaptığı gibi, ana muhalefet partisini eleştirmez.

AKP iktidarını özel olarak da Erdoğan’ı eleştiren Amerikan ya da İngiliz medya organları, bugünkü konumlarına devlet bankalarından aldıkları kredilerle gelmediler; bu gazete ve dergilerde Başbakan’ın damadı çalışmıyor; bu medya organlarının sahipleri arasında Türkiye’de kamu ya da özel ihalelere giren Başbakan yandaşı iş adamları bulunmuyor. Kısacası NY Times’ın ya da Reuter’s sırtında yumurta küfesi yok. Onlar, genel/klasik gazetecilik ve değerlendirme kıstasları temelinde işlerini yapıyor. Yaptıkları da sonuç olarak bir dizi gözlem, olgu aktarımı ve bir sentez.

Yerli ya da yabancı basında Türkiye hakkında (Veya başka bir konuda) bir yazı çıktığında aklı başında bir insan, oturur yazıyı okur ve içeriğini inceler. Görüş belirtecekse, tahlil yapacaksa, eleştiri ve değerlendirmesini esas olarak metnin içeriğine dair yapması beklenir değil mi? Mühim olan bu yazının mesajı. Doğru bilgilere dayanarak mı bir tahlil yapıyor? Tezini oluştururken dayandığı olgular gerçek mi? Sentez iç tutarlılığa sahip mi? Güvenilir mi? İnandırıcı mı? İkna edici mi? Bu görüşe karşı ne tür bir karşı tez geliştirilebilir?

Bizde ise, yani Erdoğan’ı Sevme ve Kalkındırma Derneği mensubu kişilerde yazının içeriğine dair pek bir şey yok. Mesela eski İçişleri Bakanı, yazının İsrail lobisince yazıldığını öne sürdü. Zaten İsrail lobisi global medyada çok güçlüymüş. Antisemitizme teğet geçen bu saptama ne anlam ifade ediyor ki? İsrail lobisi Erdoğan’ın otoriter yanının eleştirince yanlış mı? Ya da Kürt karşıtı politikalarını teşhir edince haksız mı? Bir metnin yazarı, içeriğinden daha önemli olamaz. Siz yazıdaki muhteviyatı esas almak durumundasınız. Eski İç İşleri Bakanı diyelim ki, hafiyelik çalışmasında başarılı ve bu yazıların ardındaki İsrail lobisini saptadı. Ne olacak? Yazının içeriği, anlamı değişecek mi? Bekçi Murtazalığın alemi yok. Global medyada her şeyin kuralı var. İmzasız başyazının sorumlusu da bellidir.

Başbakan Yardımcısı Cemil Çiçek de, tilkiliğe özenmiş: Birilerinin ayağına bastık bu yüzden bize karşı yazı yazıyorlar, buyurmuş. AKP, ne yaptı da, New York Times’ın, Reuter’s’ın, Time ya da The Economist’in canı yandı? Çiçek de Atalay da ve tabi ki Erdoğan da, global medyayı Türk medyasına benzetme hatasına düşüyor. Çünkü burada iktidar aleyhine hafif bir eleştiri çıktığında ‘Bağla kızım, bana şu gazetenin sahibini… Ben o yazara gösteririm kim olduğumu’ refleksi var. ‘Parasını ödüyorsun, köşe yazarı benim aleyhimde yazı yazıyor, hakim olamıyor musun köşe yazarına?’ demişti birisi değil mi?

Bazıları da, kalkmış bu yazıların, Türkiye’deki AKP’nin eski yandaşı şimdilerde ise Erdoğan’dan uzaklaşan liberal aydınların işi olduğunu savunuyor. Komplo teorilerine düşkünlük, özü kaçırıp tafsilatı bu kadar ön plana çıkarmak Türkiye’nin entelektüel(!) hastalıklarından biri olsa gerek.

Bazı başka değerlendirmelerde de, ilkel Batı karşıtlığına, Oryantalizmin çapsız eleştirilerine, klasik milliyetçiliğe rastladım.

Erdoğan ve AKP zihniyeti çok önemli bir başka ofsayt zeminde kulaç atıyor : Bunlar eleştiri istemiyor, hoşlanmıyor. Halkın yüzde bilmem kaçı bizi destekledi, biz de bu çoğunluğun adına istediğimizi yaparız, kimse de bizi eleştiremez diyorlar mağrur bir ifadeyle. Zaten eleştireni de Ergenekon treniyle Silivri’ye gönderiyorlar.

Yanlış anlaşılmasın, ben adı geçen gazete ve dergilerin, nasıl çalıştığını biliyorum, ama hangi ideolojiyi savundukları da malum. Burada bu yayın organlarını savunacak değilim. AKP ve Erdoğan eleştirileri doğru. İşte Erdoğan ve arkadaşlarını esas kızdıran da bu. Yani neo-liberal ideolojinin, dünya egemenlerinin bile artık Erdoğan’ı desteklemediklerinin ilanı bu yazılar. Oysa ki aynı yayın organları 2002’den bu yana Erdoğan’a methiyeler düzmüştü.

Mesela bir süre sonra, Sabah, Zaman, Yeni Şafak, Akit, Milli Gazete, Bugün ve benzeri gazeteler kalkıp da ‘Erdoğan ülkeyi bölüyordu, tek başına her şeye egemen olmak istiyordu, Kürt sorununa çözüm istemiyordu, yandaşlarını zengin etti, hem siyasi hem toplumsal alanda aşırı muhafazakarlaştı …vs…’ gibi başlıklar atsa, Erdoğan ne düşünür? Kendisini nasıl hisseder? İşte şimdi bu global medyanın yayınlarından sonra, kendisini aynen öyle hissediyor. Şimdilik İngilizce…

NEFRET SÖYLEMİ : MEDYA VE ARKASI

2011-04-22T02:40:00.000-07:00

• Nefret Söylemi, dünyada da bizde de son yıllarda hem akademik hem de mesleki olarak önemli bir güncel mesele haline geldi. Önce atmosferi kirleten en son aşamasında cinayete teşvik bile edebilen bu söylem, evet, medyada sırıtıyor. Ama oraya çıkmadan önce nerelerden gelip geçiyor bu söylem? Nasıl oluşuyor?

Nefret Söylemi/Nefret Suçu ve bu olgunun medya ile ilişkisi, aslında çok geniş, çok boyutlu bir konu, bir alan.

Aslında gerek akademik olarak gerekse mesleki olarak nispeten yeni bir konu. Nefret Söylemi, literatürde ilk kez 1993-94 Rwanda Soykırımı vesilesiyle geçiyor. Sonra da yaygınlaştı. Rwanda’da ‘Radio Libre Mille Collines’ (Özgür Bin Tepe Radyosu), Hutu yönetimindeydi ve açıkça isim, adres vererek, insanların öldürülmesine rehberlik eden yayınlar yaptı. 2007 yılında ise, Uluslararası Özel Rwanda Mahkemesi, RLMC radyosunun üç yöneticisini yargıladı ve mahkum etti.

Akademik literatüre baktığımızda, Nefret Söyleminin çokdisiplinli bir alan olduğunu görüyoruz. Dolayısıyla bu sorun sadece medyayı ilgilendirmiyor, ya da sadece iletişimcileri ilgilendirmiyor. Zaten, Nefret Söylemini esas olarak ve sadece bir medya sorunu olarak ele alıp, irdelemeye/incelemeye/tartışmaya girişirsek eksik ve hatalı olur. Çünkü Nefret Söylemi, medyadan önce de vardı. Bugün medya sayesinde, daha görünür hale geldi, tabi bu arada daha yaygınlaştı, çoğullaştı, etkisi arttı. Bu nedenle de tartışma konusu haline geldi.

Bugünkü medya baronlarına ve müritlerine inanacak olursak, medya çok güçlü siyasi/toplumsal/ideolojik/kültürel bir araçtır. Hatta buradakiler de söyler: ‘Biz istediğimizi vezir, istediğimizi rezil ederiz’. Bu saptama doğru değil. Medya, sanıldığı kadar, ya da medya mülkiyetine sahip olanlar ve üst düzey medya yöneticilerinin bize kabul ettirmek istediği kadar güçlü değil. Çünkü medya, yapısı ve doğası, hatta işleyişi ve işlevi gereği, bir taşıyıcıdır, bir yansıtıcıdır. Tayin edici olan, neyi, nasıl taşıdığı/yansıttığı… Medyanın gücünü ne abartalım ama tabi ki ne de küçümseyelim. Medya, egemen medyadan söz ediyorum, egemen ideolojinin bir aygıtı olarak, egemenlerin görüş, fikir, istek, bilgi ve projelerini, topluma yaymakla görevli bir mekanizma olarak çalışıyor artık. Kendisi bizzat esas olarak bir şey üretmiyor. Ama egemenlerin ürettiği ideolojiyi, haber, yorum, köşe yazısı, karikatür, fotograf olarak yeniden üretiyor. Medya, bu işlevini yaparken, kaçınılmaz olarak toplumdaki bazı gerçeklerden, gerçekliklerden yola çıkıyor. Alıyor onu, adeta mikserden geçirdikten sonra, ideolojisine uygun hale getirip, yazı, görsel-işitsel malzeme haline sokuyor ve gazeteler, radyo, televizyon ve İnternet siteleri aracılığıyla topluma yayıyor. Medya, kimi zaman, toplumda hiçbir karşılığı olmayan bilgi, fikir, görüş ve tutumu da haber, yorum, görüş, bilgi olarak yaymaya çalışır. Yani nadiren de olsa bazen kendisi de bir bilgi(?) üretebilir. Ama bu, inandırıcılıktan ve güvenirlikten yoksun olduğu için pek etkili olmaz. Medya, taşıyıcılık/yansıtıcılık işlevinde, toplumda hakikaten var olan bir olguyu/bir fikir alıp, tahrif ederek işleyerek, haber haline getirince, manipülasyonu daha etkili bir şekilde yapabiliyor.

Nefret Söylemine bu açıdan baktığımızda, toplumda Nefret Söyleminin tohumları, ip uçları, zemini ve hatta bizatihi kendisi olmasa, medya neyi taşıyacak? Neyi yansıtacak? Nefret Söylemine karşı mücadele, işte tam da bu nedenle medya sınırlarını aşıp, farklı boyutlarda yürütülmesi gereken bir mücadele.

Ben şimdi burada tüm boyutların listesini çıkarıp her bir boyutu uzun uzun anlatacak değilim. Ama önemli gördüğüm birkaç boyut üzerine kısaca durmak istiyorum:

TARİH: Orta Asya’dan at üstünde önüne geleni kılıçtan geçirip, işgal, talan ve yağma ile Viyana kapılarına kadar dayanan atalarımızın geleneğinde kaçınılmaz olarak olağanüstü boyutlarda şiddet var. Kardeş ve oğul katlini caiz gören toplumsal bir geçmişimiz var. Bu geçmiş, nefret ve nefret söylemi için son derece müsait bir zemin/yatak yaratıyor.

SİYASET: Daha yakın geçmişe bakalım. Cumhuriyet’in kuruluş dönemine ve kurucu ideolojinin bugün hala geçerli temel yaklaşımları da nefret söylemi için elverişli. İzin verirseniz burada Istanbul Barosu avukatlarından, ‘Alternatif Bilişim’ adlı kuruluşun hukuk danışmanlığını da yapan Ayşe Kaymak’ın ‘Yeni Medyada Nefret Söylemi’ (Kalkedon, Eylül 2010, Istanbul, 298 s.) başlıklı kitabında yayınlanan ‘Yeni Medyada Nefret Söyleminin Hukuki Boyutu’ başlıklı makalesinden bir alıntı yapacağım:

‘’Türkiye’de nefret suçları,kategorik olarak çok farklı kesimlere yönelik işlendiğinden çokça karşılaşılan bir durumdur. Durumun yaygınlığının, temel nedenini Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte şekillenen resmi ideolojiyi gösterebiliriz. Çünkü devletin resmi ideolojisi, bütün farklılıkları göz ardı eden tekil bir karaktere sahiptir. Eğitim sisteminden medyaya; idari yapıdan hukuka, bir çok alanda ve bir o kadar günlük yaşamda, ‘tek dil, tek din, tek ırk’ söylemi üzerinden yaratılan kimlikler dayatılmaktadır. Türk, Müslüman, Sünni, erkek gibi kimlikler üzerinden yaratılan söylem, diğer farklı kimlikleri ötekileştirmekte, düşmanlaştırmakta ve daha kötüsü suçun hedefi haline getirmektedir. Bu nedenle farklı kimliklere sahip kişi ve gruplar, nefret söyleminin ve nefret suçlarının doğrudan mağduru olmaktadır’’ (s.257-258)

EKONOMİ: Gelir dağılımındaki adaletsizlik, sosyo-ekonomik kesim ve sınıflar arasındaki derin uçurumlar da nefret söyleminin kaçınılmaz olarak önemli neden ve gerekçelerinden biri. Bir işçinin bir aylık maaşını mesela bir öğlen yemeğinde harcayabilen bir iş adamı varsa, ve bu iki kişi aynı toplumda, aynı çevrede yaşıyorsa, eşitsizliğin de ötesinde, bu adaletsizlik/bu çarpıklık nefret ve nefret söylemini üretiyor. Burada esas olarak yoksulların haklılığı ve sınıf nevrozunun (Bourdieu) övgüsünü yapmak değil amacım. Yaşam tehlikesi altında emek yoğun bir alanda çalışan, mesela bir madencinin sarfettiği emeğin onda birini bile sarfetmeyen bir başkasının, madencinin maaşının yüz mislini kazanmasının yarattığı zıtlıktan söz ediyorum.

HUKUK: Burada belki de genel olarak hukuktan değil de, Türk mevzuatından bahsetmek daha doğru olur. Çünkü bizim mevzuatımız, kurucu resmi ideolojinin hukuki versiyonu olduğu için, Ceza Kanununda olsun, Yabancılar Kanununda olsun, düzenli ve sürekli olarak yani sistematik bir şekilde Türklüğe açıkça gönderme yapar. Mevzuat Türklüğü özel olarak koruma altına almıştır. Klasik kanun yapma mantığı ve tekniği, serbest olanı değil, yasak olanı düzenlediğine göre, dolaylı da olsa, Türklük dışındaki kimlik ya da olgular koruma altında olmadığına göre, saldırıya, nefrete açık alanlar olarak tanımlanmış oluyor. TCK 301. madde özellikle de savcı ve hakimlerce yorumlama teknikleri, bu konuda tipik bir örnek.

EDEBİYAT: 1970 baskısı olmalı. Türk Dil Kurumunun ‘Atasözleri ve Deyişler’ sözlüğünü karıştırıyordum. Gelişigüzel 5-10 sayfa taradım. Saymadım ama en az yüzde 40 oranında nefret söylemine girecek atasözü ve deyişler var. Bizim menkıbe, masal, efsanelerimizi nefret söylemi perspektifiyle tarasak kim bilir neler çıkar? Çocuğunu çok seven annenin, çocuğu yaramazlık yaptığında ‘Uslu dur! Yoksa gebertirim seni!’ denilen bir ülkede yaşıyoruz. Edebiyat arkeolojisi hatta antropolojisi yapmak gerek. Bu sözler, bu deyişler, bu yaklaşımlar ne zaman, hangi koşullar altında ve konumda ortaya çıkmış? Yaygınlaşmış? Geçenlerde Boğaziçi Üniversitesinden Prof. Nükhet Sirman’la konuşurken öğrendim. Mal bulmuş mağribi gibi….diye ırkçı bir deyim vardır ya. Ben, Osmanlı döneminde işte Şimali Afrika’da herhalde yokluk, yoksulluk vardı, oraya gemilerle filan yardım gidince, bugün hala yaşanan manzaralara benzer bir şekilde, ahali yardım gemisine saldırıyor, üşüşüyor ve yardım malzemelerini kapışıyor, şeklinde bir imaj vardı kafamda. Halbuki, Nükhet Hoca açıkladı: Osmanlı, oralarda egemenlik kurmaya çalışırken, kabileler arası rekabeti körüklemek için, bazı kabileleri kendi safına çekmek için, kabile reislerine koyun verirmiş. Mal, koyun anlamındaymış. Dolayısıyla bu deyimde bir sömürgecilik işareti de var. Folklor araştırmalarına göz atacak olursak, yine Boğaziçi Üniversitesinin rahmetli Tuğrul Şavkay döneminde yayınladığı bir Halk Bilim Yıllığı vardı. Artık eskilerde kaldı ama çocukların sokakta büyüyüp yetiştiği televizyon öncesi dönemlerde, sokak oyunlarındaki tekerlemeleri derlemişlerdi bir özel sayıda. Bir kısmı daha ilkokula bile gitmeyen çocuklar, oyun oynarken olağanüstü ırkçı, nefret dolu tekerlemeler ezberlemiş. En meşhuru ‘Bir-iki –üçler Yaşasın Türkler/Dört-beş-altı, Polonya battı/Yedi-sekiz-dokuz, Rumlar domuz/On-onbir-oniki, İtalya tilki…’. Şimdi küreselleşme çağındayız ya, bu tür ırkçı/milliyetçi söylemleri çocuklar değil de büyükler başka türlü sürdürüyor.

SOSYOLOJİ: Bourdieu’nün iki kitabında, toplumsal yapı ve gelenekler ile söylem arasındaki ilişki/bağlantı ele alınıyor: ‘Erkek Egemenliği’(Domination Masculine, Liber/Seuil, 1998,Paris) ve ‘Televizyon Üzerine’ (Sur La Télévision, Raison d’Agir, 1996, Paris Türkçesi Yapı Kredi/Cogito, 2000, Istanbul). Her iki örnekte de, medya gibi bir aktarıcı/yansıtıcı/yeniden üretici üzerine yoğunlaşmaktansa, aktardığı/yansıttığı/yeniden ürettiği bilgi-fikir-görüşün toplumdaki özü ve kaynağı üzerinde durmanın önemi de anlaşılıyor.
Nefret Söylemi konusunda Hrant Dink Vakfının düzenlediği son toplantıda aramızda olan Hollandalı semiolog Teun A. Van Dijk da tüm çalışmalarında, ‘The text and the Context’ (Metin ve Bağlam) ikileminden yola çıkıp, Nefret Söyleminin esas olarak siyasi-ideolojik boyutları üzerinde durmasına rağmen diğer boyutlara da gönderme yapıyor.

Bizde, yeni de olsa, son zamanlarda Nefret Söylemi konusunda önemli çalışmalar yapıldı. Benim izleyebildiklerimi hemen sıralayım:

• Hrant Dink Vakfı ve nefretsoylemi.org’un birlikte düzenlediği, demin sözünü ettiğim uluslararası toplantının bildirileri Türkçe ve İngilizce olarak ‘Nefret Suçları ve Nefret Söylemi’ başlığı altında yayınlandı. (2010, 319 s, Istanbul)
• nefretsoylemi.org, İnternette haftalık tarama yapıyor.
• Mediz, özellikle toplumsal cinsiyet perspektifinde önemli çalışmalarını sürdürüyor.
• Sosyal Değişim Derneğinin çalışmaları dışarıda standlarda
• İnsan Hakları Araştırma Derneğinin ‘Nefret Suçlarının Önlenmesinde Sivil Toplumun Gücünü Kullanmak’ başlıklı bir çalışması
• Avrupa Konseyi’nin ‘Nefret Söylemi El Kitabı’nın Türkçe çevirisi
• Prof. Eser Köker/Doç Ülkü Doğanay’ın ‘Irkçı değilim ama…’ başlıklı çalışması

Son yıllarda yayınlanan bu çalışmalar çoğunlukla Türk egemen medyasından yapılan taramalar temelinde gelişiyor. İlginçtir, bu dökümlerde kadim medyanın ‘Amiral gemisi’ Hürriyet ile yeni iktidarın şişme botu Zaman gazetesi, içeriğinde en fazla nefret söylemine yer veren basın-yayın kuruluşları olarak temayüz ediyor. Sözcü ve Akit gazeteleri de bu alanda iddialı.

Sonuç olarak, bizim gibi yazı-çizi, fikir ile uğraşan insanlar, yani gazeteciler, yazarlar, akademisyenler, aktivistler, medya okur-yazarlığı, yurttaşlık bilinci yüksek insanlar, Nefret Söylemine karşı mücadelede çok boyutlu bir yaklaşım benimseyerek başarılı olabiliriz. Nihai ürün medyada görünse de, bu ürünün doğum, köken, kaynak ve gelişim sürecini incelemek/araştırmak, geçirdiği süreçleri anlamak ve anlatmak, Nefret Söyleminin yaratıcısını, teşvikçisini, kullanıcısını gerekçeleriyle birlikte teşhir etmek, bu alandaki olumlu örnekleri ön plana çıkarmak gibi çalışmalar yapmak gerekir.

Ancak ağacı görüp ormanı görmemek mümkün olmadığına göre, Nefret Söylemi, bence son dönemlerde, Medya Eleştirisinin özel bir kolu haline gelmesine rağmen, bu alandaki esas mücadele barış, demokrasi ve özgürlük için yürütülen siyasi/ideolojik mücadelenin bir hedefi gibi görünüyor.

Ben, galiba biraz rötarlıyım ya da ısrarcıyım: 222 yıl önceki hedef bence hala geçerli:
Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik.

(Bu metin, 16 Nisan 2011 Cumartesi günü ‘Irkçılığa ve Milliyetçiliğe DurDe! Girişimi’ ve ‘Sosyal Değişim Derneği’ tarafından Istanbul’da düzenlenen Uluslararası Nefret Suçları Konferansında yapılan konuşmanın bilahare zenginleştirilerek yazıya dökülmüş versiyonudur)

YENİDEN ÖZGÜR GÜNDEM GAZETESİ…

2011-04-20T01:21:00.000-07:00

(Sabah gazetesinin sorularına yanıtlar)

- Özgür Gündem’in 1992 yılındaki çıkış amacı neydi?

ÖG, o dönem yükselmekte olan Kürt hareketi ile Türkiye’deki sol-demokratik muhalefeti bir araya getirip, mevcut yerleşik iktidar ve resmi muhalefetin karşısında üçüncü bir ses olmayı amaçlıyordu.

- Mali desteği kim tarafından karşılanıyordu?

Ö.G’nin mali kaynağı, gazetenin iki patronu Yaşar Kaya ve Serhat Bucak’ın
koordinasyonunda, yurtiçinde ve yurtdışında yaşayan on kadar Kürt işadamı tarafından karşılanıyordu.

- Kaç sayfaydı ve içeriği neydi?

Haber ve reklam/ilan kapasitesine göre sayfa sayısı değişiyordu. Ayrıca o dönem piyasada kağıt sıkıntısı nedeniyle zaman zaman ancak 8 sayfa çıkartabildiğimizi hatırlıyorum. İçeriği, Kürt hareketinin ve Türkiye sol muhalefetinin siyasi, ideolojik, toplumsal, kültürel, askeri boyutlarıyla ilgili haber, röportaj, inceleme ve köşe yazılarından oluşuyordu.

- Ne kadar süreyle yayın hayatına devam etti?

ÖG, Türkiye basın tarihinde en çok toplatılan, yasaklanan gazete oldu. Yasal olanaklar elverdiği sürece yayınladı. Aynı yayıncılık anlayışı bugüne kadar farklı
isimler, kadrolar ve örgütlenmeler çerçevesinde sürdürüldü.

- Hangi kentlerde en çok satışı yapıldı?

Bayi satışının yanı sıra özellikle Kürt bölgelerinde ÖG’in genç dağıtımcıları sayesinde okura ulaştırıldı. Gazete en çok Kürt bölgesinde satış yapıyordu.

- İlk sayıyı kaç kişiyle çıkardınız?

Orta çaplı bir gazete kadrosu kurulmuştu. Istanbul merkezimizde yaklaşık 60-70 kişilik bir gazeteci, teknik ve idari kadromuz vardı.

- Baskılar ne zaman başladı?

ÖG’nin hazırlık aşamalarında, yasal, adli, fiziki ve psikolojik baskılar da başladı. Türk egemen medyasında ezber bozucu, put kırıcı bir iddiası olduğu için, ayrıca 1925’den bu yana sesi kesilen Kürt meselesini gündeminin merkezine aldığı için gazete, henüz çıkmadan bölücü teröristlikle itham edildi.

- Tehditlerin içeriği nelerdi? Detaylı anlatabilir misiniz?

Dönemin Başbakanı Çiller’in, gazeteyi mali olan destekleyen Kürt işadamlarına yönelik ölüm listesinden başlayıp egemen basında yer alan haber ve köşe yazılarında gazete, terörle mücadelenin bir hedefi olarak gösterildi. Tehdit önemli değil. ÖG, Türk medya tarihinde, en çok sayıda muhabiri, yazarı, yöneticisi öldürülen gazete oldu. Gazete binası havaya uçuruldu.

- Üst düzey baskılar açıkça yapılıyor muydu?

Çiller’in listesi yeteri kadar açıktı.

- Ölümler ne zaman başladı?

ÖG’nin öldürülen ilk muhabiri Diyarbakır bürosu muhabirlerinden Hafız Akdemir oldu. Yayına başladıktan yaklaşık bir ay sonra. Ben gazete çıkmadan bir ay önce, yayına başladıktan sonra da yaklaşık iki ay Genel Yayın Yönetmeni olarak görev yaptım. Bu üç aylık süre içinde yanlış hatırlamıyorsam çalışanlarımızdan üç arkadaşımızın cenaze törenine gitmek zorunda kaldım.

- Çalışanlar hangi yöntemlerle öldürülüyordu?

Kürtlerin ‘Fail-i meşhur’ dediği fail-i meçhullere kurban gitti meslekdaşlarımız

- Baskıların dönemin Başbakanı Tansu Çiller, İçişleri Bakanı ile doğrudan ilişkisi var mıydı? Evetse neydi?

ÖG’e yönelik baskıların özel olarak Başbakan ya da İçişleri Bakanı ile doğrudan ilişkili olduğunu sanmıyorum. Çünkü bu baskılar, Genel Kurmay’dan MİT’e, Cumhurbaşkanından il valisine kadar tüm devletin resmi politikasının bir ifadesi idi. Bu arada Kontrgerilla (Özel Harp Dairesi), Hizbullah, Özel Tim ya da Korucular gibi yan örgütlenmelerin de bu baskılarda rol aldığını biliyoruz.

- Gazetenin PKK’ya doğrudan destek verildiği konusundaki görüşlere katılıyor musunuz?

ÖG’in genel yayın politikası ile PKK’nin bazı strateji ve taktiklerinin örtüştüğü doğru. Ne var ki gazete, Türkiye’de yürürlükte olan yasalara göre yayın yapma durumunda olan bir yayın organı, PKK ise Türk devletinin yasalarına göre illegal ve silahlı bir örgüt. Bu durumda doğrudan destek söz konusu olamayacağı gibi, gerek haberlerde gerekse köşe yazılarında PKK’nın bazı politika ve uygulamalarını da eleştirme olanağımız vardı.

- Sizce Özgür Gündem’in yeniden çıkmasının nedeni nedir?

ÖG aslında Kürt gazetecilik/habercilik geleneğinde önemli bir sembol. Osmanlı döneminde olsun, Cumhuriyet rejimi altında olsun, Kürtler, Kürtçe ve Türkçe olarak çeşitli yayınlar, dergiler, kitaplar, risaleler yayınladı. Ancak ÖG, Kürt meselesine ağırlık veren Türkçe olarak yayınlanmasına rağmen, ilk Kürt günlük gazetesi olarak bir kimlik kazandı. Kürt meselesinin 2011’de ulaştığı aşamada, işin siyasi-ideolojik-kültürel-toplumsal boyutlarının, askeri boyuta oranla daha fazla önem kazanması, barış ihtimalinin mevcut büyük engellere rağmen 1992’den daha güçlü olması, ÖG’in yeniden boy göstermesini sağlamış olabilir.

- Bunda seçimlerin bir etkisi var mıdır?

Her seçim dönemi öncesi tüm siyasi kutuplar, oy oranını artırmak için medya faaliyetlerine ağırlık verir. Ne var ki ÖG’i sadece kısa vadeli bir seçim operasyonu olarak değerlendirmek hatalı olur. Çünkü 92’den beri süren ve ÖG’in başını çektiği gelenek zaten, farklı isimlerle de olsa, bugüne kadar gelmişti.

- Bundan böyle çizgisinin nasıl olacağına inanıyorsunuz?

Bu soruyu gazetenin bugünkü yöneticileri daha iyi yanıtlayabilir. Benim beklentim, 20 yıllık siyasi ve medyatik mücadeleden olumlu dersler çıkarıp, hem siyasi hem de mesleki yani teknik anlamda, Türkiye’deki mevcut kısır kutuplaşmayı aşabilecek, Türkiye’nin temel sorunu olan Kürt meselesine odaklanmakla birlikte, Türkiye’nin diğer acil ve tayin edici sorunlarını da iyi izleyip aktaran ve tahlil eden, okura yeni bir ufuk öneren yayın politikası…

Askeri vesayeti Kürt hareketi kırdı

2011-04-11T10:00:00.000-07:00

ÖZGÜR GÜNDEM SÖYLEŞİSİ
İnci HEKİMOĞLU 11.04.2011

Askeri vesayeti Kürt hareketi kırdı

AKP’nin dokuz yıldır iktidarda kalmasını sağlayan en önemli vaadi Türkiye’nin kemikleşmiş sorunlarını çözmekti. Bunların başında da “Kürt sorunu”, kişi hak ve özgürlükleri ile askeri vesayetin kaldırılmasıydı. Bir kez daha iktidara gelme hazırlığındaki AKP’nin dokuz yıl sonra neredeyse yine aynı vaatlerle oy isteyebilmesini sağlayan faktörlerin sosyolog ve sosyal psikologların analizine ihtiyaç bırakması ayrı bir gerçek. Daha görünür olanı ise; Kürt halkının taleplerine bugün de gaz bombaları ve coplarla karşılık verilmesi, milletvekillerinin yerlerde sürüklenmesi, gazetecilerin tutuklanması, kitapların yasaklanması ve AKP karşıtı herkesin bir gün bir “terör örgütü” çuvalına sokulacağı endişesi taşıması.

Böyle bir ortamda seçim sürecine girerken, Ragıp Duran’ın “Kürt gazeteciliğinde milat” diye tanımladığı Özgür Gündem gazetesi, 17 yıl sonra yeniden hayat buldu. Yine Duran’ın ifadeleriyle “siyasi veya ekonomik iktidarla, ideolojik veya askeri iktidarla beraber, çoğu zaman bu üç gücün hoperlörü olan” yaygın medyaya rağmen, ezilenlerin, ötekilerin sesi olmak üzere yerini aldı. Tam da düşünce ve ifade özgürlüğünün, Kürt halkının taleplerinin zor ve baskıyla engellenmeye çalışıldığı bir dönemde, Özgür Gündem’in ilk genel yayın yönetmeni Ragıp Duran’la konuşmadan olmazdı. Halen Lübnan El Müstakbel Gazetesi ile Liberation gazetesinin Türkiye muhabirliğini sürdüren Duran’ın “iktidar kibri” ile açıkladığı AKP’nin bugün geldiği noktayı, “apoletli medya”nın şimdiki üniformasını ve elbette 90’lı yıllarla bugün arasındaki farklılıkları konuştuk.

- Demokrat Yargıçlar Derneği Eşbaşkanı, “İmamın Ordusu” kitabına ilişkin yasakları “Muhtıra” olarak niteledi. Düşünce ve ifade özgürlüğü açısından bu kadar ağır bir durumla mı karşı karşıyayız?

Evet, sert bir deneme yaptılar. Gazetecilerin yürüyüşü ve kamuoyunda doğan tepki bu sürecin önünü kesti. Ayrıca AKP ve iktidar yanlılarını da böldü, adeta Zaman tek başına kaldı. Tutsaydı çok daha vahim olur, o uygulama her alana yayılırdı. Onlar için bir talihsizlik de seçim dönemine girmiş olmamız. Erdoğan’ın da bembeyaz bir suratla “bunu bize fatura edemezsiniz” demesi, ardından F tipi cemaat ya da nebula her neyse, onların da hafif bir özeleştiri tutumuna girmesi kamuoyu etkisini gösteriyor.

- Savcının değiştirilmesi ifade ve düşünce özgürlüğü açısından pozitif bir değişimin olacağının göstergesi sayılır mı?

Savcının aslında terfi ettirilmesine rağmen, özel yetkilerinin alınması ve bu davadan uzaklaştırılması; hizmet ettiği ya da hizmet etmesi beklenen çevrelere sunduğu aşırı hizmetten doğan bir bumerang etkisi. Bundan sonra, soruşturmayı yürütecek savcılara belirli bir limit gösterilmiş oldu. Çok katı biçimde “okuyan da yanar, onu da terör örgütüne yardımdan içeri alırım” anlayışı kimin eseri? Bu zihniyetin mimarı kim? Edward Said’in ABD için veciz biçimde özetlediği “emperyal kibir” neyse buradaki “iktidar kibri” de o. Belli ki basın özgürlüğüne yönelik adım adım planlanmış, organize bir girişim. KCK operasyonunda da aynı zihniyetin izlerini görüyoruz, Devrimci Karargah’ta da. Bu aslında bizatihi, kendileri iktidarda olmamalarına rağmen (F tipinden söz ediyorum) çeşitli bürokratik kademe, mevki ve unvanları ele geçirmiş olmak nedeniyle, bu iktidar kibriyle, “ne istersem yaparım” psikolojisine kapılmış olmalarıyla açıklanabilir.

- Basın tarihi açısından bakıldığında, basına yönelik son uygulamaları karşılaştırabileceğiniz bir örnek var mı?

Ben bunu şuna benzetiyorum. Bizim tarihimizde iki önemli kayıt var. 1925’de devlet Şeyh Sait isyanını bastırmak için Takriri Sükun kanunu çıkartıyor, 7 satırlık bir madde bu. Yürütmeye olağanüstü yetkiler veren, savunma hakkını rafa kaldıran bir kanun. Ama bu kanun sadece Şeyh Sait İsyanı’yla ilişkisi olanlara değil, 12 ittihatçı geçmişi olan, aralarında Ahmet Emin Yalman’ın da bulunduğu gazetecileri de kapsayacak şekilde uygulandı. Dolayısıyla devlet refleksinde “hazır yol açılmışken, eskiden sorunumuz olanları da katalım” anlayışı var. İkincisi; otorite tesis etmek için her iktidar bir hayalete, çoğu zaman da hayali bir tehdide ihtiyaç duyar. Bugün de muhalif herkesi itibarsızlaştırma, “Ergenekon”u bu amaçla kullanma politikası yürütülüyor.

- Ogün Samast bile medyayı suçladı. Bu sözleri medyanın yarattığı zemin açısından değerlendirdiğinizde nasıl bir sonuç çıkıyor?

Elbette eline silahı alıp vuran insanın bu tür bir gerekçe öne sürmeye hakkı olmaması gerekir. Ama, katil zanlılarının bile kendini savunmak için bir araç haline gelmesini bizzat medyadaki herkesin düşünmesi lazım. Bu trajik bir durumdur.

Şu yapılabilir: Ruanda’da nefret söylemini yaygınlaştıran pek çok gazeteci uluslararası mahkemelerde etnik nefreti körüklemekten yargılandı. Mesela Hürriyet mağdurları da -Gülten Kaya, Rakel Dink gibi, eşlerini, çocuklarını, yakınlarını, sevdiklerini kaybeden Kürt halkı gibi- mahkemede değil ama somut bir şekilde haberin toplum üzerinde oluşturduğu yargıları teşhir ederek, kamu vicdanında mahkum ederek medya üzerinde baskı oluşturabilirler.

- Dün Hürriyet’in yerine getirdiği işlevi, dengelerin değişmesiyle birlikte üstlenen bir başka gazete oldu mu sizce?

Bugünkü süreci derin devletin kabuk ve aktör değiştirmesi olarak algılayanlar, medyanın da buna göre yapılandırıldığını düşünüyor. Ki somut bütün işaretler bunu gösteriyor. Zaten ipuçlarını medya açısından Zaman ekibi ve Hüseyin Gülerce verdi. Gülerce “tasfiyeler olacak” dedi. Eskiden askeri iktidar ağırlıktaydı. Şimdi ise devletin önemli pek çok kurumunu ve ideolojik aygıtlarını -bunların içinde medya da var- AKP ele geçirdi. Henüz devletin tüm kademelerini, tüm aparatlarını ele geçirmiş olmasa da çizdikleri yol belli. AKP artık 2002 öncesi, varoşları, mütedeyyin insanları temsil eden, iyi niyetli, anti-Amerikancı AKP değil. Bu 9 yıl içerisinde AKP, devleti kadrolarıyla ele geçirmeye çalışırken kendisi devletleşti. Totaliter bir anlayışla bütün kurumları kendi ideolojileri doğrultusunda yapılandırmaya çalışıyor.

- Askeri vesayeti yıkma, devleti sivilleştirme iddialarının hiç karşılığı yok mu?

Silah baskısıyla kurulmuş olan askeri vesayet öyle seçimle falan kaldırılmaz. Bunu Kürt hareketi çok daha somut biçimde, çok önceden görüp aynı yöntemle, AKP’den çok daha önce zayıflatmaya başlamıştı. 1984’te başlayan o silahlı mücadele olmasa 2002’de AKP iktidara zor gelirdi. Kürt hareketi askeri vesayeti çok önce, Özgür Gündem’le başlatmıştı değiştirmeye
Bunu yaparken askeri vesayetin yerine kendi vesayetlerini oluşturma meselesi göz ardı ediliyor. Oysa, yakın tarihe baktığımız zaman askeri vesayeti zayıflatanların 2002 yılında iktidara gelen AKP değil, somut olarak çok daha ciddi ve maalesef kanlı bir şekilde 1984’den bu yana mücadele eden Kürt hareketi olduğunu görüyorum.

Silah baskısıyla kurulmuş olan askeri vesayet öyle seçimle falan kaldırılmaz. Bunu Kürt hareketi çok daha somut biçimde, çok önceden görüp aynı yöntemle, AKP’den çok daha önce zayıflatmaya başlamıştı. 1984’de başlayan o silahlı mücadele olmasa 2002’de AKP iktidara zor gelirdi.

- Medyanın Kürt meselesini algılama ve yansıtmasında bugün, 2000 öncesine göre farklılık var mı?

Bana göre büyük ölçüde yok. Gerçekten soru ilginç. İrdelenmesi gereken şöyle bir şey var: O dönemin gazete manşetleriyle bu dönemin gazete manşetlerini üst üste koyup, bir döküm yaptığımız zaman çok net ortaya çıkar. 90 öncesi manşetleri askeri yanı ağır basan iktidar kaplıyordu. Bugün baktığımız zaman belki askeri yanı öne çıkmıyor ama, yine siyasi iktidar var.

Ezilenler, yurttaşlar, kamu açısından bakıldığında gene sürekli olarak hem medyayı hem kamuyu egemenlik alanında tutmaya çalışan bir güç var. Bu gücün rengi ve adı değişti.

Apoletli medya olmak için illa da haki olması gerekmiyor üniformanın. Haki veya yeşil emir-komuta zinciriyle çalışan basın-yayın kuruluşu anlamına gelir. Savcıdan, başbakandan aldığını ve neredeyse emir üzerine yayınlayan kurum da aynı kavrama girer.

Devletin üç gücünü; yasama, yargı ve yürütmeyi kamu çıkarı adına izleyip, aksaklıkları dile getiren kişi değil artık gazeteci. Gazeteci artık, siyasi veya ekonomik iktidarla, ideolojik veya askeri iktidarla beraber, çoğu zaman bu üç gücün hoperlörü olan bir dördüncü güç olarak, karşısında değil yanında durur hale geldi.

- Yandaş medya tanımına katılıyor musun?

Demokrat Parti döneminde ‘besleme basın’ tabiri vardı.

- Bu daha mı uygun bir tabir?

E besleniyorlar çünkü. Sadece yandaş değiller. (Kahkahalar) Dolayısıyla bunlara temel görev olarak anamuhalefet partisini eleştirmek düşüyor. Esas görevleri iktidarı övmek ama akıllı olanları bunu dolaylı bir şekilde yapıyorlar.

Bugün artık TSK’nin -belki de sevindirici tek olumlu yan budur- öyle darbe yapacak gücü kalmadı. Ama bugün güçlenen başka bir akım var. AKP, cemaat denen kesimin borusu ötüyor. Ve medyanın esas olarak sessizlerin sesini yansıtmak, güçsüzleri korumak, kamu çıkarını gözetmek gibi asli görevlerinin hiç yapılmadığını görüyoruz.

- Medyanın sivil itaatsizlik eylemlerini de adeta bir şiddet eylemi gibi yansıtması, iktidarın Kürt politikasının medya üzerinden yansıması mı?

Büyük ihtimalle. Sivil itaatsizlik; yasal olduğu halde gayrı meşru telakki edilen şeyleri yasayı çiğneyerek ortadan kaldırmaktır. (Bu tanımı söyleşi sırasında ya ben yanlış söyledim ya da teyp çözümünde bir yanlışlık, bir yanlış anlama olmuş. Doğrusu, ‘Sivil itaatsizlik, meşru olmasına rağmen yasak olan bir eylemi yaparak, yasayı çiğnemek ve o eylemi yasal hale getirmeye çalışmak’ olmalıydı. Düzeltiyorum-RD) Halbuki bugün Kürt hareketinin yaptığı, meydanlarda toplanmak, çadırda durmak. Bunun kanuna aykırı bir yanı yok. Kanuna aykırı şey, vergi vermemektir, yasaklanmış kitabı dağıtmak, satmaktır mesela. Bence bugün yapılan çok barışçı bir eylem türü.

- Sorun ne o zaman?

Kürt halkının siyasi bilinci, talepleri Türk devletinin sınırlamaya çalıştıklarını çoktan aşmış durumda. Bu devlet açısından çok büyük bir endişeyi oluşturuyor. Kürt meselesinin çözümü Türkiye’nin ötekiyle ilişkisinin irdelenmesine, Türkiye’nin idari yapısının çözülmesine yol açacak. Merkeziyetçi yapının işlemediği ortaya çıkacak. Ellerinde iktidarı tutanların buna razı olması mümkün değil. Çünkü o zaman kendi kuyularını kazmış olacaklar. Bütün iktidar, bu adaletsizlikler ve haksızlıklar üzerine kurulu. O bakımdan da mevcut statüko, çözülmemesi için, çözümün ipuçlarını gördüğü zaman şiddetli tepki göstermek durumunda. Dolayısıyla kalkıp Hürriyet gazetesinin de Zaman’ın da Kürtlerin hakları üzerine manşet atmasını beklemiyoruz.

- İktidar-medya ilişkisi, yargının medyayla ilişkisine nasıl yansıyor?

Bugün de hem medyayı hem kamuyu egemenlik alanında tutmaya çalışan bir güç var. Bu gücün rengi ve adı değişti. Apoletli medya olmak için illa da haki olması gerekmiyor üniformanın. Gazeteci artık, siyasi veya ekonomik iktidarla, ideolojik veya askeri iktidarla beraber ve çoğu zaman bu üç gücün hoperlörü olan bir dördüncü güç olarak yanında durur hale geldi
AKP öncesi de yargının tam bağımsız olduğunu ileri sürmek mümkün değildi. Ama yargı bugün eskiye oranla çok daha fazla siyasi iktidarın denetiminde, yönlendirmesinde. Dolayısıyla bence medya- yargı ilişkisi, medya-iktidar ilişkisinin sadece bir parçası. Eskiden de farklı değildi ama bugünkü gibi de değildi.

Erdoğan “Ben yargının işine karışmıyorum, o da benim işime karışmasın” dedi. Bir başbakan bunu söyleyebilir mi? Söyler, diktatörlüklerde mümkündür. Hakime “sen kimsin” diyebilir. Yargıçlar cumhuriyetini de kimse savunmuyor. Ama yargının yürütmenin işine karışmaması demek, cahil cüretidir. İlk tanımında yargının, yürütmeyi denetlemekle sorumlu olduğu aşikar. Bu tabi sadece cahilce bir şey de değil. AKP beyinlerinin tahayyülünde Amerika ile Abu Dabi karışımı bir yönetim şekli var. Kapitalist görünümlü, feodal bir diktatörlük.

- Gündem gazetesinin saldırıların hedefinde olduğu 90’lı yıllarda gazetenin yönetim kadrosundaydınız. Gündem gazetesi yeniden çıkınca ne hissettiniz?

Dönem dönem bazı yayınlar çıkmış olmasına rağmen, Özgür Gündem günlük gazete olarak bir milattır.

Gündem’in ilk çıktığı yıllarla bugün arasında tek fark, baskı yöntemlerinin değişmesi. Ama bu yöntemlere karşı gelmek, ötekine karşı gelmekten daha kolay. Çünkü muhabirimiz öldürülmediği sürece haber yapmaya devam edebiliriz. Cenazeye gitmeyelim de mahkemeye gidelim razıyız. Bu söylediklerimin de ne kadar vahim olduğunun farkındayım. Yani hapishaneye evet, diyoruz şu anda
Kürt karşıtlığının çok koyu olduğu bir ortamdı. Prestijli, adı sanı bilinen bazı aydınlara köşe yazmaları için teklifte bulunmuştuk. Kimisi görüşmeyi bile kabul etmedi. Bildiğimiz, yakınlarımızdaki insanlardı. Kimi de “hele bir çıksın” falan diye geçiştirdi. Tabii, Haluk Gerger gibi talepte bulunulmasa bile destek verecek isimlerden bahsetmiyorum.

Dolayısıyla o dönemle şimdiki ortam çok farklı. Hani AKP’ye “Akşam olmuş, günaydın” diyeceğim. Askeri vesayeti, senden çok önce Özgür Gündem’le başlatmıştı değiştirmeye Kürt hareketi.

- Özgür Gündem’in bugün, o yıllarla kıyaslandığında tamamen yeni bir sürece doğduğu söylenebilir mi?

Bu gazete sürekli isim değiştirmek zorunda kaldı. Sürekli kapatılmak, yasaklanmak durumuyla karşı karşıya kaldı. Çalışanları öldürüldü. Ben topu topu üç dört ay çalıştım. Ben o dört ayda 3 kere muhabirlerimizin cenazesine gittim. Eskiden gazetecileri vurarak basın özgürlüğünü engellemeye çalışıyorlardı.

Ama bugün de Kürt düşmanlığı, -Bursa’da, Söğütözü’nde, Sakarya’da gördük- toplumun derin hücrelerinde yerleşmiş ve medya tarafından da hala kışkırtılmaya açık. İki dönemin hangisinde Kürt düşmanlığının daha az olduğunu tespit etmek zor. Baskı bugün de var. Yöntemleri değişti. Bu yöntemlere karşı gelmek, ötekine karşı gelmekten daha kolay. Çünkü muhabirimiz öldürülmediği sürece haber yapmaya devam edebiliriz. Cenazeye gitmeyelim de mahkemeye gidelim razıyız. Bu söylediklerimin de ne kadar vahim olduğunun farkındayım. Yani hapishaneye evet, diyoruz şu anda.

ESKİ GAZETECİ YENİ MİLLETVEKİLİ AL BİRİNİ…

2011-04-08T23:52:00.000-07:00

• Seçim kampanyası canlanırken, gazeteci olarak tanınan bazı şahsiyetler, özellikle iktidar partisinin listelerinden milletvekilliğine soyunuyor. Gazetecilik çok politik bir meslek, politika da giderek çok medyatik bir alan, ama yine de gazetecilikle milletvekilliği çok farklı iki mecra. Birinden ötekine geçmek ne demek? Tutarlı mı? Ne kadar etik? Ne kadar kabul edilir?

Medyaya yansıyan haberlere göre azımsanmayacak sayıda gazeteci, bu genel seçimlere şimdiden aday adayı olarak hazırlanıyor. Gazetecilikle milletvekilliği arasındaki ilişkiler, girift ve genelde sorunlu. Siyasetin son yıllarda giderek medya üzerinden yapıldığı hesaba katılırsa, medyada köşe yazarlığı, televizyon yorumculuğu yaparak popüler hale gelmiş kişilerin, yani gazetecilerin diğer adaylara oranla bir tanınmışlık avantajı var. Onlar da zaten biraz bu popülerliği de kullanarak gazeteciliği bırakıp Meclis’in ceylan derili koltuklarına hevesleniyorlar. (Zaman’ın bir köşe yazarı ön yoklamada 34. olmuş. Bravo!)

Gazetecilik, 19. yüzyıl liberal düşünürlerinin konumlandırması uyarınca, Dördüncü Kuvvet olarak, ilk üç kuvvetin yani yasama, yürütme, yargının işleyişini kamu adına izlemek ve denetlemekle yükümlü bir meslek. Dördüncü Kuvvet’ten birinci kuvvete geçmeyi tasarlayanlar, demek ki bundan sonra, ilk üç kuvvetin icraatını kamu adına izleme ve denetleme görevini bırakıp, yasamanın daha iyi çalışması için görev yapacaklar. Galiba bazı aday adayları da, yasama makamını sadece yürütmeye bir geçiş olarak görüyor. Dolayısıyla milletvekili seçilmek, kırmızı plakalı araç için önkoşul haline geliyor. Kısacası gazeteci, milletvekilliğine heveslenirken, aslında saf değiştiriyor. Cephenin öbür tarafına geçiyor.

Gazetecilik, yapısı, doğası gereği çok siyasi bir alan ve işlev. Ama gazeteciliğin siyasal boyutu ile milletvekilliği aynı şey değil. Gazetecinin siyaseti, siyasi kimliği ile Partili milletvekilinin Meclis’deki siyaset yapma tarzı ve kimliği çok farklı.

Siyaset felsefesi açısından bakıldığında gazetecilik de milletvekilliği de aslında birer iktidar makamı/kurumu.

Siyaset medyatikleşmeye başladığından bu yana, muhteviyatından da çok şey kaybetti. Amaç, siyasi tecrübesi olan, siyasi-ideolojik bir mesajı /tutumu olan ve gerçekten belirli bir toplum kesimini temsil gücü olan kaliteli kadroların milletvekili olması gerekirken, kısa vadede Meclis’deki sandalye sayısını artırmak olunca, ünlü türkücüler ya da futbolcular da aday adayı yapılmaya başlandı. Hiçbir siyasi deneyimi olmayan bu kişiler, iktidara yakınlıkları ve medyatik şöhretleri sayesinde milletvekili olmak istiyor. Seçmenin bu yeni tür vekil adaylarına nasıl tepki vereceğini seçim sonuçlarına göre ve bilahare Meclis’deki performanslarına göre değerlendirebileceğiz.

Türkiye yakın tarihinde de gazetecilerin, özellikle gazete sahiplerinin Meclis’e sokulduğu çok sayıda örnek var. Milletvekilliği, iktidar mekanizması açısından bakıldığında, kendine hizmet eden kişilere bir tür ödüllendirme olarak algılanıyor ve uygulanıyor.

Gazetecilik, hele Türkiye’de yapıldığı şekliyle, doğrudan iktidarın bir müştemilatı gibi işlev gördüğü için, televizyon kanallarındaki saatler, gazete sütunları kamuyu bilgilendirmekten çok iktidarın övülmesi ve aklanması için değerlendiriliyor. Gazetecilik, bir meslek olarak, Türkiye’de ( Medya okur-yazarlık bilincinin düşüklüğü; sendika; medyatik, toplumsal ve özdenetim mekanizma ve kurumlarının eksikliği nedeniyle) hesap verilebilir bir alan değil. Genel Yayın Yönetmenleri, köşe yazarları, hatta yazı işleri müdürleri ve haber müdürleri gibi kilit mevkilere çoğunlukla medya mülkiyetinin karar verdiği düşünülürse, Türkiye’de gazetecilik alanında yönetim kademesi, okura, topluma ve mesleğe karşı değil, ancak işverene karşı sorumlu olabiliyor. Oysa ki mesela Fransa’da Le Monde gazetesinde, Genel Yayın Yönetmeni, mülkiyette söz hakkı olan dört şirketin ortak Genel Kurul toplantısında seçimle işbaşına getirilir. Üstelik Yazı İşleri Şirketinin de bu seçim sonucuna veto hakkı vardır. Almanya’da Tageszeitung gibi kooperatif yapısına sahip bir gazetede de, yöneticiler çalışanlar tarafından seçimle iş başına getirilir, hukuk kuralı olan ‘Biçimlerin Paralelliği’ ilkesi gereği yine ancak çalışanlar tarafından işten el çektirilebilir. Bizim İleri Demokrasimiz için henüz hayal bile edilmemiş bu uygulamalar 70li-80li yıllardan bu yana bu ülkelerde tıkır tıkır işliyor.

Milletvekilliği, gazeteciliğe oranla, iktidar makamı olarak, bazı farklılıklar arzediyor. Örneğin medyadaki işveren, siyasette Parti Başkanına tekabül etse de, Parti Başkanı, tuttuğu/beğendiği yani kayıracağı aday adayını en fazla seçilmesi kolay ya da kesin bir seçim bölgesinde liste başına yerleştirebiliyor. Son sözü seçmen çoğunluğu söylüyor. Halbuki gazete-televizyon işvereni ile yakın ilişkide iseniz, okur ya da izleyicinin seçimi ve onayı olmasa bile, Genel Yayın Yönetmeni, köşe yazarı ya da programcı olabiliyorsunuz.

Bir meslek olan gazeteciliğe kıyasla, milletvekilliği geçici (4 ya da 5 yıl) bir siyasi makam. Yıllarca hiçbir sorumluluk üstlenmeden, hiçbir denetim mekanizmasına tabi olmadan, kısacası işveren hariç kimseye hesap vermeden gazetecilik yapabilirsiniz. Milletvekilliği ise her oturumda sizi karşıtlarınızla bir sınava sokuyor. Seçmeniniz, kamu ve medya önünde, sürekli göz önünde, yaptıklarınızı anlatmak, açmak, onaylattırmak durumundasınız. Milletvekilliği, Türkiye’deki geleneksel yapısı ve uygulama göz önünde alındığında, Parti Başkanının siyasi/ideolojik emir erliği ile özdeşlemiş durumda. Son derece parlak, yenilikçi, yaratıcı belki de aykırı fikirleriniz varsa, bunları gazetenizde/televizyonunuzda yansıtma imkanınız olabilir ama ilk oturumda yemin de ettikten sonra milletvekili bir dizi teorik ve pratik kısıtlamayla karşılaşıyor. Sadece yasalar ya da Meclis İçtüzüğü değil müesses nizama, parlamento geleneğine karşı hele hele Genel Başkanın görüşlerinden farklı ya da zıddı bir söylemde bulunamıyorsunuz. Bu nedenle olsa gerek, Türkiye’deki genel gazeteci profilinin yine genel/ortalama milletvekili profiline oranla, kültürel, entelektüel olarak daha yüksek olduğunu saptayabiliriz. Milletvekilliği öyle sıra dışı fikir ve tutumlar için, hele ince mizah, kültürel/ideolojik göndermeler için pek de müsait bir mecra sayılmaz. Meclis’te entel olayım derken dantel olma tehlikesi mevcut. Bu uyarı, akademisyen aday adayları içindi. Yoksa, gazetecilikte de zaten mütevazi bir performans gösteren galiba eski meslekdaşların bu konuda çok zorluk çekeceklerini zannetmiyorum.

İktidar hevesi, hırsı, kibiri gazetecilikten milletvekilliğine geçerken kendine kolayca ince bir iç ayar (Mecazi anlamda değil) verebilir. Ancak burada aday adaylığından başlayıp mazbata almaya (ya da alamamaya) kadar giden süreçte önemli bir sorun var:

Gazeteciler, ilke olarak, teorik olarak, güvenilir ve inandırıcı olabilmeleri için, genel olarak tüm iktidar odaklarına, özel olarak da tüm siyasi partilere eşit uzaklıkta durmalılar. Kaçınılmaz olarak her bireyin siyasi/ideolojik tercihleri vardır ama gazeteci, bu kişisel tercihlerini olabildiğince mesleğine yansıtmamalı. Mesela iktidar partisine yakınlığı bilinen bir muhabiri, haber müdürü, iktidar partisinden sorumlu muhabir olarak görevlendirmemeli. Ya da muhalefet partisine yakınlığı bilinen bir editör, muhalefet partisiyle ilgili haberleri edit etmemeli.
Le Monde gazetesi belde belediye meclis üyeliğinden Cumhurbaşkanlığına kadar tüm seçimlere aday olarak katılmayı tasarlayan kadrolu gazetecileri için, Anayasa’sında da belirttiği bir kural koydu:

Her Le Monde çalışanının her düzeyde seçime katılma hakkı vardır. Bu onun en doğal, bireysel yurttaş hakkıdır. Ne var ki bu durumda, hem kurum olarak Le Monde’un bağımsızlığını korumak, hem de seçim kampanyasında tüm adayların eşit olanaklardan yararlanması nedeniyle, Le Monde sorunu çözmüş durumda: Le Monde çalışanının, resmen aday adayı olur olmaz, gazete ile ilişkisi geçici olarak kesiliyor. Seçim kampanyası boyunca , aday ‘Eski Le Monde çalışanı’ ünvanını bile kullanamıyor. Seçimde başarılı olup seçilirse, gazetecilikle bu seçilmişlik makamı zaten çıkar çelişkisi barındırdığı için, eski Le Monde çalışanı ile gazete arasındaki ilişki kesin olarak sona eriyor. Aday seçimde başarısız olur ve seçimden sonra yeniden gazeteciliğe dönmek isterse, yönetim her vakayı ayrı bir şekilde ele alıp karara bağlıyor. Benim izleyebildiğim kadarıyla, son 30-40 yıl içinde seçimde başarısız kalmış bir gazeteci yeniden Le Monde’a dön(e)medi. Çünkü yönetim, bu geri dönmek isteyen eski gazetecinin, siyasi partilere artık eşit uzaklıkta durmakta zorlanabileceğini öngörerek onu yeniden kadrosuna almayı tercih etmiyor. Bu geri dönüşlerdeki red tutumu, sadece seçmenzede gazeteciler için değil, üst düzey bürokrasiye geçen gazeteciler için de geçerli.

Sonuç olarak gazetecilik, öyle hafta sonları, eğlence ya da boş zaman doldurmak için yapılan bir uğraşı değil. Siyasetçinin, bürokratın, akademisyenin, bankacının halkla ilişkilerini güçlendirip, ek gelir sağlayabileceği bir meslek de değil. Tarihi, sosyolojisi, kimyası, etiği olan önemli bir meslek. Burada şimdiye kadar hep profesyonel gazetecilerden yani editör, muhabir, yazar, karikatürcü…olarak çalışan insanları kastettim. Yoksa, gazetelerin aynı zamanda bir serbest kürsü olması gerektiğini hesaba katarak, bilgisi, görüşü, fikri, bir sorunu olan her yurttaş bir gazetede mutlaka yer bulmalı.

Şimdi bizde bence gazetecilikleri bile çok tartışmalı olan birkaç isim özellikle iktidar partisinin milletvekili adayı olmuş. Seçilirler ve medya organı ile ilişkilerini keserlerse bir sorun yok. Onları artık medyada Parti militanı ya da milletvekili olarak maalesef daha az göreceğiz. Olası yeni görünüm, kimlik ve söylemlerinin eskisiden pek farklı olmayacağını adım gibi biliyorum. Çünkü onlar daha gazeteci kimliğini taşırken de Parti militanı gibi konuşup yazıyordu.

Bu çakma gazetecilerin oylamaya katılıp seçmenzede olmaları beni pek memnun edecek. Onlar büyük bir ihtimal, hiçbir şey olmamış gibi, yeniden köşelerine/programlarına dönüp eski söylemlerini belki de biraz buruk bir makamla sürdürmeye çalışacak. Geçmiş olsun…Seçim kaybetmiş bir eski gazetecinin yeni versiyonu ne kadar güvenilir, ne kadar inandırıcı?

Seçmenzedelere Türkiye’de ilginç bir formül uygulanıyor. Birkaç örnek var. Hepsi gazeteci değil. Onlar kendini tanır. Bilen de bilir. Adam seçime giriyor. Kaybediyor. Yeni iktidar, seçmenin onay vermediği bu şahsiyeti alıyor, mekanizmada milletvekilinden de daha etkili olan müsteşar ya da genel müdürlüğe atıyor. Mesaj açık: Ey seçmen, sen bu parıltılı adamın kıymetini bilmezsen, ben de onu önemli bir makama bürokrat olarak atarım. Tamam mı?

Milletvekili olamayacak eski gazeteciler için üst kurullarda, kamu bankalarında filan bir makamlar düşünülmüştür herhalde.

Gazetecilik mesleğinin özündeki/ruhundaki muhalif kan ile muhalefet partileri ve muhaliflik arasında bir ilişki, bir benzerlik kurmak mümkün. Ama o alanda da önemli yapısal ve işlevsel farklar var. Yani zaten doğal olarak muhalif olması gereken gazetecinin muhalefeti, muhalifliği ile, muhalefet partisinin muhalifliği farklı şeyler. En basitinden, muhalefet partisi bir an önce iktidar olmak için çalışır. Muhalif gazetecinin amacı ise eleştirdiği, muhalefet ettiği kişi, kurum ve fikirlerin düzelmesi için çaba gösterir.

Bu cenahta özellikle muhalefet partilerinde cezaevindeki adaylara yönelik bazı girişimler var. KCK ve Ergenekon gibi hukuki yönleri çok tartışmalı süreçlerde tutuklanan bazı siyasi, askeri ya da medyatik şahsiyetleri, demir parmaklıklar arkasından alıp Meclis’e taşımak ihtiyacı, Türkiye gibi, siyasi tutuklu ve hükümlü sayısının çok yüksek olduğu bir ülkede garip karşılanmamalı. Sonuç olarak yasal açıdan tutuklu ve hükümlülerin de seçilme hakkı sözkonusu. Ne var ki, bu transferlerde gazetecinin, cezaevine hangi kimlikle girmişse aynı kimlikle çıkması bana daha doğru geliyor. Cezaevi, gazeteciliği terk edip Meclis’e girebilmek için bir ara alan olmasa daha iyi olur.

Bizde somut örnekleri mevcut bir başka ters ilişki de, gazetecilikten üst düzey bürokratlığa geçip sonrada yeniden gazeteciliğe dönüş…Yıldırım Türker’in harika deyişi ile ‘Elden düşme müşavir’.

Bunlar bizim mesleğimizi hep şüphe/zan altında bırakan uygulamalar. Bağımsızlığımıza, özgürlüğümüze gölge düşüren pratikler. (Sanki Türk medyası bağımsız ve özgürmüş gibi bir anlam çıkmasın bu cümleden).

Ben bu geçişlerden fazlasıyla rahatsızım. Gazetecilik ömür boyu yapılacak bir meslek. Emekli olduğunda bir gazetede danışmanlık, iletişim fakültelerinde ders vermek gibi alternatifler olabilir. Kitap yazabilirsin. İyi olur… Gazetecilik, iktidara karşı kamudan, toplumdan, yurttaştan, yönetilenden, ezilenden, sessizden, mülksüzden yana bir konum, bir meslek.

Madem gazetecisin, gazeteci kal….Yok, baştan gazeteciliği sosyal ve siyasal hiyerarşide yükselmek, mevki makam ve sınıf atlamak için bir tramplen gibi kullanmışsan bir diyeceğim yok.

68 kuşağının önemli ve derin bir ilkesini de yeri gelmişken hatırlatmakta yarar
var: Para ve iktidar her türlü kötülüğün kaynağıdır!

Bir de unutmamak gerek: Solcunun ve gazetecinin eskisi makbul değildir. Eskimişi değerli olan nadir şeylerden biri şaraptır.

Basın özgürlüğüne ve CHP'ye karşı 'rötarlı taciz'

2011-03-11T14:26:00.000-08:00

Nedim Şener’le Ahmet Şık’ın, Savcılığın henüz ve hâlâ açıklamadığı ‘’gizli’’ (!) delillerle tutuklanması, siyasi iktidar ve stepnesi F tipi cemaati çok rahatsız etti, hatta paniğe sevk etti.

Cumhurbaşkanı, Başbakan, Adalet Bakanı, özel yetkili savcı… Herkes açıklama yaptı. Siyasi iktidar yanlısı köşe yazarlarının çoğunluğu bile bu kampanyaya karşı çıktı.

18. dalgayı başlatan ve Oda TV bilgisayarlarında bulunduğu iddia edilen belgeleri Oda TV yöneticileri ve avukatları redetti . Bu belgelerin, virüslü e-mail yoluyla dışarıdan kendi bilgisayarlarına gönderilmiş olduklarını söylediler. İçeriği ve söylemi itibarıyla da üretildiği izlenimi uyandıran bu belgeler temelinde evler, işyerleri basıldı, gazeteciler gözaltına alındı ve sonra da tutuklandı.

Nedim’le Ahmet’in Savcılık sorgulamaları gazetelerde soru-cevap ve tam metin olarak yayınlandı. Bu metinlerden de anladık ki, Savcılık Nedim’le Ahmet’in gazetecilik faaliyetleri ile ilgileniyor. Özel olarak Hanefi Avcı ve Sabri Uzun konuları üzerinde duruyor. Nedim’le Ahmet’i Oda Tv’yle ilişkilendirme gayreti var. Yasadışı örgüte üyeliğe ilişkin somut bir olay, olgu hatta kuşku ya da örgütle ve yönetimi ile organik ilişki konularında hiçbir ip ucu yok.

Türkiye kamuoyu, başta Nedim’le Ahmet’in meslektaşlarının dayanışması sayesinde, bu gözaltı kampanyasını içine sindiremedi, ikna olmadı. Üstelik ‘İktidar, polis ve savcı marifetiyle, cemaat desteğiyle suçsuz gazetecileri tutukluyor. Türkiye’de basın özgürlüğü çiğneniyor’ algısı, tüm toplumda güç kazandı. Yurtdışından, başta AB ve ABD’den gelen tepkiler de bu imajı güçlendirdi.

Nedim’le Ahmet’i içeri atan akıl(!) suskundu. Hala AKP’yi savunmakta ısrar eden 2-3 gazeteci de zor durumda kaldı. Bu süreç böyle gelişirse, AKP de F tipi de daha da büyük kayıplara uğrayabilirdi. Gündem değiştirilmeli, Nedim’le Ahmet’in suçluluğu kanıtlanmalıydı, kanıtlanamıyorsa, bu konu gündemde daha fazla kalmamalıydı.

HASTANIN DURUMU AĞIRLAŞIYOR ACİL MÜDAHALE
İşte medya literatüründe ‘Spin Doctor’ (Döndürücü Tabib ?!)denilen , ‘Gündemi kendi lehine çevirmek için haber tahrifatı, haber gizleme ya da manipülasyon yapan’ bu kimseler, Bayraktar ve Ilıcak-Cıvaoğlu hadiselerini ortaya attı. Haberin ilk çıkış kaynağı önemli. Medyada yer alan bilgilere göre Bayraktar haberinin kaynağı, Savcılığa göre Oda Tv’de ele geçirilen bir belge. Yani aslında Savcılık!

Somut bir tarama yapmak gerek: Bayraktar haberi hangi gazetede ne kadar yer aldı? Bu haberlerde kullanılan dil daha çok kimi haklı çıkarıyor? Kimi suçluyor?

9 Mart Çarşamba sabahı gazetelere baktım, gün boyu da İnternet sitelerini ve TV haber kanallarını izlemeye çalıştım. Ayrıntılı döküm yapabilecek kadar not almadım ama aşikar bir şekilde Bayraktar haberi esas olarak iktidar yanlısı medyada çok geniş yer buluyor. Bu kesimin medyası keza Ilıcak-Cıvaoğlu ilişkisi haberine de geniş vermiş. Tesadüf olmasa gerek, iktidar yanlısı medya Ahmet’le Nedim hakkındaki gelişmelere pek yer vermiyor.

KADİM GERİCİ
Bu arada Ilıcak vakasına da kısaca değinmek istiyorum. Ekranların zaping düşmanı bir hanımefendi, Soner Yalçın’ın çok eski bir ajandasında Cıvaoğlu ile ilişkisi hakkında bir not bulundu diye etrafı velveye verdi. Kimsenin görüşemediği o kara gözlüklü ve özel yetkili savcı ile 3.5 saat görüştü. Neymiş efendim? Ilıcak, Yalçın’dan şikayetçiymiş. Dedikodu yayılır gerçek sanılırmış.

İki nokta: Önce Ahmet’in Ertuğrul Mavioğlu ile birlikte yazdığı Ergenekon kitabından bihaber savcı böyle eften püften bir konu için bir gazeteciye 3.5 saat ayırıyorsa, sorumlusu olduğu soruşturma ile ile ilgili en önemli kitabı neden okuyamadığını belki anlayabiliriz.

İkincisi, tüm medya camiası Ahmet’le Nedim’in tutuklanmaları üzerine yoğunlaşmışken, bir gazeteci olarak Ilıcak’ın ıvır zıvır bir bahane ile olsa da, Savcı Bey ile görüşürken, hani merak, hani profesyonel dürtü, meslekdaşlarımızın tutuklanmasına yol açan gizli belge ve delilleri sorması beklenmez mi? Ilıcak’tan çıt yok. Belki de sordu da Savcı’dan çıt yok!

Zaten Ilıcak, Ergenekon soruşturmasına, hakkındaki kişisel dedikoduların yaygınlaşmaması amacıyla eğiliyor. Bir başkası da ‘Darbe Günlüklerini ben yayınladım o değil’ diyor. Herkes kendini mi kurtarmaya çalışıyor nedir?

DEĞİŞTİR!
Şimdi, siyasi iktidar ve F tipinin üzerinde yoğunlaşan eleştiri ve kuşku tabakasını delmek ve ortadan kaldırmak gerekiyordu. Bayraktar bu süreçte ortaya çıktı. Teke Tek programında Altaylı ile sohbeti sırasında ikna edici, güven verici bir kişi görüntüsü vermedi birçok çevreye. Ama konu cazip: Sarışın, genç bir kadın, iktidar partisinden bir yetkili, ana muhalefet partisinin eski ve yeni başkanları, taciz iddiası, gizli çekim hazırlıkları vesaire… Kim olsa ilgi duyar böyle alengirli ve seksi konulara. Bu yemeğe sos olarak biraz da ciddiyet kazandırmak için Halk TV’nin satışı meselesini eklediğinizde Nedim’le Ahmet haksız yere içeri atılmış kimin umurunda. Halka eğlence gerek!

Gerçi taciz iddiasının tarihi 24 Ocak. Bugün 9 Mart. Bayraktar hanımefendi, olaydan sonra 43, Oda TV’nin basılmasından sonra yaklaşık 10, Ahmet’le Nedim’in tutuklanmasından sonra da 3-4 gün beklemiş ve sonra sahneye çıkmış. Bu rötarlı taciz bir dizi açıklamaya muhtaç.

Bu arada 8 Mart Dünya Kadınlar Gününü devletin nasıl kutladığına dair garip bir gelişme de medyada kısaca yer aldı. 13 yıl hapse mahkum olmuş olan taciz suçlusu Hüseyin Üzmez tahliye edildi. Bir gün önce kadınlar sokakta tacize karşı ayaklanmışken bağımsız yargı böyle bir suçluyu tahliye ediyor. BDP Eş Başkanı Demirtaş da, ‘AKP, Üzmez’i milletvekili adayı yapsın’ diyerek tepkisini koydu.

Bayraktar haberleri Üzmez’in tahliyesinin derin ve ayrıntılı bir şekilde işlenmesini de engelledi.

DOKTOR BELKİ İYİ AMA HASTA ÖLÜYOR
Somut olarak dönelim biz yine güzide medyamıza: Bayraktar ve Ilıcak-Civaoğlu haberleri nedeniyle, çünkü gün 24 saat ve bir gazetede en fazla 10 haber sayfası var, bu çakma haberler ortaya çıktığından beri Nedim ve Ahmet’le ilgili haber sayısı azalıyor. Bayraktar olayı haksız tutuklamaları gölgeliyor, karartmaya çalışıyor. Bu açıdan bakıldığında belki de kısa vadede bu egemen gücün Spin Doctorları kısa vadede de olsa başarılı sayılı: Gözler, dikkatler belki bir kesim için ve belli bir süre için, Ahmet’le Nedim’den uzaklaştırılıp Bayraktar ve Ilıcak’a yöneltildi. Medyatik aktörlerdeki bu yapay değişiklik sayesinde konu da Ergenekon Soruşturmasından CHP’nin ‘kirli’ iç dünyasına çevrilmiş oldu. Ellerini oğuşturanları görür gibiyim: He he he…Hem Ergenekon tutuklamalarındaki eleştiri oklarından kurtulmuş olduk hem de muhalefete bindirdik!

Bizde iktidarın ve onun medyasının temel misyonu muhalefeti eleştirip kınamak ya… Bu nedenle yeni başlayan seçim döneminde bu tür belden aşağı, belden yukarı ama her halükarda beyinden altta bir dizi daha operasyona tanık olacağız.

Spin Doctor’luğun son dönemlerdeki şahikası, ABD Genel Kurmay Başkanının 2003 Irak saldırısı öncesinde, BM Güvenlik Konseyinde slaytlar eşliğinde yaptığı tarihi sunumdur. Bu sunuma göre Irak’ta somut olarak kitle imha silahları vardı ve eğer bunlara el konulmazsa dünya yeni bir Hitler’in pençesine düşecekti. Egemen yani global medya o zaman bu yalanı çok iyi yaydı. Sadece 8 sene sonra ABD’nin Irak’daki haline bakın…Kitle imha silahlarını hiç kimse bulamadı. Çünkü yoktu. Ve ABD, neredeyse tüm dünyanın baskısı karşısında Irak’ tan askeri olarak geri çekilmek zorunda kaldı.

Yakın dönem medya tarihi, Spin Doktorluğun bir tek kalıcı başarı örneğini yazamadı.

Siyasi iktidarı, F tipini, hak hukuk tanımayan kamu görevlilerini, Bayraktar da kurtaramayacak bu gidişle.

Ne demişler: Yürü bre Hızır Paşa!

Medya etiği uzmanının ettiği!

2011-03-11T14:23:00.000-08:00

Adını bile anmak istemediğim bir meslekdaşım kalktı, medyadaki yanlış/eksik bilgileri düzeltmek içinmiş gibi, ‘Ahmet’in bu Günlüklerin yayınlanmasında hiçbir dahli yoktur. Her şeyi tek başıma ben yaptım’ mealinde bir yazı yazdı.
Gazeteci Ragıp Duran’ın aşağıdaki yazısı, Express dergisinin gelecek sayısı için kaleme aldığı “desinformation” konulu makalesinden alıntıdır. Makalenin “Darbe Günlükleri ve Alper Görmüş” ile ilgili bölümünü, yazarın onayıyla yayınlıyoruz.

(…) Beni derinden yaralayan bir olay da, bu ‘Darbe Günlükleri’ konusundaki ofsayt. Sanki Ahmet’in Ergenekoncu olmadığını gösteren tek delil, onun ‘Darbe Günlükleri’ni yayınlayan Noktadergisinde çalışmış olması ve sanki Ahmet her yerde bas bas ‘Darbe Günlükleri’ni ben yazdım, ben yayınladım’ demiş gibi, adını bile anmak istemediğim bir meslekdaşım kalktı, medyadaki yanlış/eksik bilgileri düzeltmek içinmiş gibi,‘Ahmet’in bu Günlüklerin yayınlanmasında hiçbir dahli yoktur. Her şeyi tek başıma ben yaptım’ mealinde bir yazı yazdı. Pazarlama lügatinde buna ‘Doğrudan Satış’ mı deniyor?

Yoksa Savcı Öz’e ek bilgi mi veriliyor? Belki de 19. dalgadan yırtmak için bir hatırlatma mı?

Bu yazının üzerine atlayanlar da ‘Ahmet yalan söylemiş’ başlıklarını attılar hemen. Bilen biliyor, bilmeyen de Ahmet’in Ertuğrul’la birlikte yayınladığı iki ciltlik kitaba bakınca anlar. Ahmet’in, Metin Göktepe ödülü kazanan Andıç haberini de Nokta’daki yönetici arkadaş mı yazdı yoksa?

Bence ayıp oluyor. Kimse kimsenin emeğine göz koymuyor. Darbe Günlükleri de, herkes biliyor, öyle müthiş bir ‘İnvestigative Reporting’ sonucu yayınlanmadı. Artık malum bir kaynak, dosyayı gönderdi, Nokta da yayınladı. Kalkıp şimdi ‘Ahmet’in bu yayında dahli yoktur. O da dergi yayınlandığı gün gördü haberi’ demenin kime ne yararı var?
Ahmet’le Nedim, hukuka aykırı olarak, açıklanmayan ya da gizli olduğu söylenen belgelere dayanılarak hapse atılıyor, 2-3 gün herkes protesto ediyor. Bir meslekdaşda ses seda yok. Sonra kalkıp kaleme aldığı ilk yazıda ‘Ahmet’in Darbe Günlükleriyle alakası yoktur’ diyor. Yakışmadı. Hiç yakışmadı.

Rahatsız edici bir başka dürüstlük eksikliği de, kendini savunma hakkı ve olanağı olmayan insanlar, mesela cezevindeki insanlar aleyhine yazı yazmak. Cezaevi tecrübesi olmayanlar, klavyenin başına geçip, oradan buradan gelen bilgileri, doğrulamadan, akıl-mantık süzgecinden geçirmeden, başka kaynaklara başvurmadan, çapraz denetleme yapmadan, neredeyse hiçbir gazetecilik ilkesine riayet etmeden, rahatça atıp tutabiliyor. Ola ki tüm bu gazetecilik ilkeleri uygulansa bile, yine de kendini savunamayacak insan aleyhine yazı yazmamak gerekir bence. Dört duvar arasındaki adam/kadın bunları okuyunca ve yanıt veremeyince neler hisseder tahmin edin artık.

Ergenekon soruşturması, hem kim haktan hukuktan, kim siyasi iktidardan yana, hem de kim hakiki gazeteci kim kurye sorularına pratikte güzel yanıtlar vermeye vesile oldu. (…)
(Haber Vesaire)

'Hazreti İsa'nın katilini açıklayacaklar galiba'

2011-03-11T14:13:00.000-08:00

6 Mart 2011 Pazar günü Zaman ve Yeni Şafak gazetelerinde yer alan haber ve birkaç açıdan sorunlu.

• Öncelikle soruşturmanın gizliliği ilkesi çiğnendiği için, yayınlanan belgeler doğru olsa bile, yayınlanmaması gerekirdi.

• Bu bilgi ve belgelerin sadece iktidar yanlısı iki gazetede yayınlanması da manidar. Her yere servis edildi de sadece Zaman ile Yeni Şafak mı kullandı, yoksa sadece bu iki gazetede çalışan başarılı araştırmacı gazeteciler mi belgelere ulaştı?

• Belgelerin yayın zamanlaması da anlamlı. Kamuoyu Şener ve Şık vakalarına yoğunlaşmışken, yeniden Oda Tv ve Soner Yalçın’ın gündeme getirilmesi, Şener ve Şık konusunda iktidar yanlısı gazetecilerin bile eleştirel yaklaşımlar sergilediği bir ortamda, Şener ve Şık vakasını karartmaya, unutturmaya yönelik sanki. Şener ve Şık’ın suçlu olmadıkları yolundaki izlenim güç kazanadıkça, bu iki meslekdaşımızı, Oda TV’de ele geçirildiği öne sürülen belgelerle suçlama çabası artıyor.

• Bir gazeteci, muhabir, haber müdürü ya da Yazı İşleri Müdürü, doğruluğundan gerçekliğinden emin olmadığı bir bilgiyi, belgeyi yayınlamamak durumundadır. Zaman ve Yeni Şafak, sözkonusu belgeleri yayınlarken, özellikle itham edilen kişi ve kuruluşların da (Mesela OdaTV ya da avukatları) onay ya da görüşünü almışlar mı? Belli ki almamışlar. Yoksa aldılar da yayınlamadılar mı? Kendini savunamayacak konumda insanlar aleyhinde yayın yapmak en azından dürüstlük değil. Tek taraflı yayın yapmak da gazetecilik değil.

• Nihayet bu belgelerde kullanılan dil, benimsenen söylem, ‘fabrikasyon’ endişesini güçlendirecek derecede beceriksiz ve ihtimamsız. Belge neredeyse Türk Ceza Kanunu incelenip kaleme alınmış, suç oluşturabilecek ne kadar unsur varsa, hepsi sıralanmış. Bu arada suç olmayan yakıştırmalar da eklenmiş.

• Kendisini siyasi lider sanan birisinin böyle bir talimatname yazması şaşılacak bir durum değil. Böyle bir belgenin bir yazı işlerinde bulunması da garip değil. Bence çok az bir ihtimal ama, bu belgeyi(leri), gazetecilik adı altında kaleme alan varsa, evet buna gazetecilik denmez. Ama soruşturma gizliliğini ihlal edip, doğruluğu kanıtlanmamış bir belge ile haber tahrifatı yapmaya da asla gazetecilik denmez. Birileri gazetecilik yapmıyorsa, bir başkalarının da gazetecilik yapmama hakkı doğmaz. Bir odakta anlaşılan bir telaş, bir panik var. Yakında Hazreti İsa’nın katilini bulup açıklayacaklar galiba…

• Son olarak, unutulmasın, Oda Tv konusunda, temel mesele bu İnternet sitesinin ya da Soner Yalçın’ın ne kadar iyi bir gazeteci, ne kadar muhalif bir gazeteci olup olmadığı değil. Baskıya maruz kalan kurum ve kişilerin, kimliği, siyasal eğilimi önemli değil. Önemli olan bir iktidar gücünün, basın özgürlüğüne yönelik olarak, hukuk kural ve usullerine önem vermeksizin, bir hakkı sert bir şekilde ihlal etmesi.

Ragıp Duran/Habervesaire

Tehlikeli Arama ve Gözaltı Operasyonu

2011-03-03T23:34:00.001-08:00

• Nedim Şener ile Ahmet Şık’ın ‘Ergenekon üyeliği’ ve ‘Halkı kin ve nefrete kışkırtmak’ iddiasıyla, ev ve işyelerinin basılıp gözaltına alınmaları gerek hukuki açıdan gerekse basın özgürlüğü açısından son derece sorunlu, çelişkili bir operasyon. Hukukun olmadığı yerde ilk başta güçlüler sahneye çıkar ama sonra…

Tuncay Özkan ve Mustafa Balbay ile başlayan, bilahare Soner Yalçın ve arkadaşlarını da içeren arama-gözaltı furyası, dün sabah da, aralarında Ahmet Şık ve Nedim Şener’in de bulunduğu gazeteci arkadaşlarımızı da polis, savcı ve gardiyanlarla karşı karşıya bıraktı.

Sorunu galiba önce hukuki sonra da basın özgürlüğü açısından ele almakta yarar var:
Şık ve Şener’in ev ve işyerleri, ‘Ergenekon Terör Örgütü üyeliği’ ve ‘Halkı kin ve nefrete kışkırtmak….’ iddiasıyla sabahın köründe basılıyor, arama yapılıyor, sonra da bu arkadaşlarımız gözaltına alınıyor.

Bir gazetecinin mesken mahremiyetini çiğnemek ve bilahare gözaltına almak için pek de yeterli ve ikna edici gerekçeler değil Savcılık makamının arama-gözaltı kararında belirttiği iddialar.

Bir kere, bir insana böyle bir muamele uygulamak için, yakıştırdığınız/iddia ettiğiniz suçun somut ve fiili olması gerekir. Terör örgütü üyeliği ya da halkı kin ve nefret… iddiaları hukuken zayıf hatta çürük. Ahmet’le Nedim bu iki suçu nerede nasıl işlemişler? Hangi yazıda? Hangi kitapta? Böylesine genel ve muğlak bir suç yakıştırmasıyla herkesin evini basıp gözaltına alma yolu açılır.

İkinci olarak, benim hukuk mantığım, arama ve gözaltı kararının aynı anda çıkarılmasını hukuka aykırılık olarak adediyor. Çünkü Savcılık, arama kararını verirken, belli ki, suç delili aramak için bu talimatı çıkarmış. Peki, aramanın yanı sıra gözaltı kararını da eşzamanlı olarak çıkartmak, Savcılık’ın aramada mutlaka bir suç delili bulacağından emin olduğunu gösterir. Kötü niyet ve kasıt arıyor insan.
Aklımıza kaçınılmaz olarak ‘önce zanlı sonra delil’ anlayışı geliyor ister istemez. Soner Yalçın vakasında olduğu gibi potansiyel zanlının evinde işyerinde yapılan aramada suç delili bulunmaz ise, bu delil bilahare yaratlıyor/ekleniyor.

Oysa ki hukuk devletlerinde normalde ne yapılır?
Savcı, iddianamesini oluşturmak amacıyla, delil toplayan hukuk adamı olarak, zaman zaman medyadan ve gazetecilerden de yararlanabilir, yardım isteyebilir. Savcılar zaten medyada yer alan bilgi ve bulguları da suçu kanıtlamak amacıyla, iddianamelerine ekleyebilir.

Savcı-gazeteci ilişkisinde, medeni ülkelerde, şöyle bir uygulama da var: Savcı, iddianamesini hazırlarken, medyada yayınlanan bilgileri yeterli görmez, sözkonusu yazı, haber ya röportaj hakkında ayrıntılı bilgiye ihtiyaç duyarsa, gazeteciyi tanık sıfatı ile davet eder, kendisinden bazı ayrıntılar sorabilir. Gazeteci bu durumda, haber kaynağını ifşa etmeme hakkına sahip olduğu gibi, Savcı’nın sorularını yanıtsız bırakma hakkına da sahiptir. Dolayısıyla Savcı’nın işbirliği teklifini rededebilir. Ama isterse, kendisi yani medya açısından önemli bulmadığı, bu nedenle de yazısında yer vermediği bir ayrıntı, Savcı’nın ilgi ve dikkatini çekmişse, tekrar ediyorum isterse, bu ayrıntıyı Savcı’yla paylaşabilir.

Bu uygulamayı, işte tam da Şener ve Şık gibi Ergenekon uzmanı iki gazeteci ile gerçekten hukuk adamı olan bir Savcının ideal ilişkisine örnek olsun diye verdim. Oysa ki bugünkü uygulamada, Savcılık makamının sürmekte olan Ergenekon soruşturmasına yeni bilgi ve belge eklemekten çok, yeni zanlılar katma amacını güttüğünü görüyoruz.

Şık ile Şener’in Ergenekon üyesi olmadıklarını bütün gazeteci camiası, okurlar ve bu iki meslekdaşımızın şimdiye kadar yazdıklarını okumuş olanlar, dolayısıyla görevleri gereği ve teorik olarak Savcılar da biliyor.
Hanefi Avcı’nın Devrimci Karargah adlı örgüte üye olması ne kadar mümkünse, Şener’le Şık’ın Ergenekon üyesi olması o kadar muhtemel .

Bence Savcılık makamı, Ankara Barosu Başkanının belirttiği üzere hukuki usulleri de çiğneyerek bu tür uygulamalar yaptığı gibi, bence pek de içten davranmıyor. Çünkü mesela Türk Ceza Kanununda, ‘Hükümeti eleştirmek yasaktır. Eleştirenlerin ev ve işyerleri aranır ve gözaltına alınır’, ‘Fetullah Gülen Cemaatinin devlet içindeki örgütlenmesini teşhir etmek yasaktır. Teşhir edenlerin ev ve işyerleri aranır ve gözaltına alınır’ diye maddeler olsaydı bugünkü uygulamalar, büyük bir ihtimalle bir kanun devletinde (!) sorun yaratmazdı.

Şener ve Şık ile diğer tüm gazetecilere uygulanan bu baskı, esas ve usulden hukuka aykırı olduğu için basın özgürlüğüne yönelik bir tehdit.

Şener’le Şık’ın durumlarını basın özgürlüğü açısından ele aldığımızda durum yine vahim. Çünkü bu iki meslekdaşımız, sadece siyasi ya da söylem olarak değil, yazıları, araştırmaları ve kitaplarıyla, yani somut olarak, siyasi iktidarı ve F-tipi örgütlenmeyi teşhir eden arkadaşlarımız. Belli ki onların bu çalışmaları bir kesimi fazlasıyla rahatsız etmiş. Özellikle Şener’in son kitabındaki Dink-Ergenekon bağlantısı hakkındaki somut ipuçları ile Şık’ın henüz yayınlanmamış kitabındaki F-tipi nebulanın Emniyet içindeki örgütlenmesini yine somut bilgi, belge ve tanık açıklamalarıyla teşhir eden çalışması, bir cenahta paniğe yol açmış.

Şener, Şık ve diğer meslekdaşlarımız hiçbir yerde hiçbir zaman kanunen suç olan ‘şiddet övgüsü ve ayrımcılık’ yapmıyorlar. Basın özgürlüğü, bu iki şık dışında tüm fikir, görüş ve kanaatlerin serbestçe yayınlanmasını talep eder. Hatta AİHM içtihadına göre ‘toplumun geniş kesiminde tepki görecek olsa bile’ diye bir ibare bile var.

Bazı yandaş gazeteciler ile siyasi iktidar sözcülerinin, kalkıp ‘Yargı bağımsızdır, soruşturmanın sonucunu bekleyelim’ gibi sözümona etik ve siyasal olarak doğrucu tutumları aslında hiç de doğru değil. Çünkü bu vakada iddia makamı hem hukuku çiğneyerek hem de akla ve mantığa karşı çıkan bir uygulama gerçekleştiriyor. Mutlak olarak saygı duyulması gereken, iddia makamı ve onun tüm uygulamaları değildir, hukukun özüdür. Savcılıkların her zaman her yerde her şeyi çok doğru, çok hukuki olarak yaptığını kimse öne süremez.

Hele bazı meslekdaşlarımızın ‘Umarım aklanır’ şeklinde görüş belirtmesi de kabul edilemez. Aklanma ihtimali olan kişiler, zanlı ya da olası suçlulardır. Böyle bir temenni Şener ve Şık’ın, tıpkı Savcılığın yaptığı gibi, baştan suçlu olduğunu kabul etmek anlamına gelir.

Başbakan Erdoğan ve AKP sözcüleri, çok yakın bir geçmişte, Türkiye’de basın özgürlüğünün hem yasalar hem de uygulama açısından neredeyse mükemmel olduğunu, hatta ABD’den bile daha ileri bir durumda olduğunu söylemişlerdi. Savcılar, bu açıklamayı
yapan siyasileri tekzip eden operasyonları ile halen cezaevlerinde bulunan gazeteci sayısını 50’nin üzerine çıkartarak acaba bir mesaj mı veriyor?

Nihayet, bu operasyon gerçekle uğraşmaya benziyor. Güç sahipleri, hukuku çiğneyerek, kin güderek, şahsi intikam duygularıyla, telaş ve endişe içinde bir dizi operasyon, bazı haksız edimler gerçekleştirebilir. Böylelikle kendileri hakkındaki bazı olumsuzlukların ortaya çıkmasını engelleyeceklerini sanıyorlar. Bu güç sahiplerine, bazı gazeteciler de , haber çarpıtma, haber gizleme, gündem değiştirme gibi farklı manipülasyon taktikleriyle destek olabilir. Ama gerçekle bu yöntemlerle başa çıkılmaz.

Bu tür sakat yaklaşım ve uygulamalar, ancak bir süre için ve ancak belirli bir kitle üzerinde etkili olabilir. Yalan, gerçeği bir ara gölgeleyebilir. Ama nihai durumda gerçeği karartmak mümkün değil.

Tarihte, az çok geç de olsa, hesabı sorulmamış hiçbir kusur, hata ya da suç kalmaz, kalmamıştır. Bir gün arşivler açılır, bir gün o cenahtan bir itirafçı çıkar, ya da o cenahtan birinin aklı başına gelir tüm kirli çamaşırları döker ortaya. O zaman bugün yapılan haksızlıkları kabullenmeyenler umarım utanç duyar.

(Bu yazı, 3 Mart 2011 Cuma gecesi NTV’deki ‘Herşey’ programı, Hayat TV’deki akşam haberleri ve BBC Türkçe Servisinin 18.00 haberlerinde yayınlanan http://www.bbc.co.uk/turkce/multimedya/2010/10/000001_bbcturkce_1800.shtml
görüşlerimin yazıya dökülmüş halidir)

Her ebadda Voltaire aranıyor…

2011-02-22T13:37:00.000-08:00

Oda Tv ve Soner Yalçın meselesinde klasik kutuplaşma medyatik alanda da tezahür etti: Soner Yalçın’ın ne kadar kötü bir adam olduğunu anlatıp baskın ve tutuklamayı doğru bulanlar ile siyasi iktidarın ikna edici olmayan hukuki usul ve gerekçelerle bir gazeteciyi kodese tıkamasına karşı çıkanlar. Baskıya karşı çıkmak için ille de mağduru topyekün savunmak şart mıdır?

Oda Tv’nin polis tarafından basılıp, Soner Yalçın ve İnternet sitesi yöneticilerinin bilahare tutuklanması medyada geniş bir tartışma yarattı.

Gazetecilerin büyük bir kısmı, bu baskın ve tutuklamaya karşı çıkarken, özel olarak Soner Yalçın’la hemfikir olmadıklarını özenle ve israrla belirttiler. (Yanlış anlaşılmasın, onu sevmem ama siyasi iktidarı hiç sevmem yaklaşımı gibi…).

Başta iktidar yanlısı gazeteciler olmak üzere, bazı kalemler de, henüz yargılama aşaması bile başlamamışken, Yalçın’ın Ergenekon bağlantısını kesinleştirip onu yargıçlardan önce mahkum etti. Bu cenahta, Yalçın’ın aslında kendi hakkında yalan yanlış yazılar yazmış olduğunu, zaten bu yazarın bir çok kişiyi karaladığını hatırlatıp, Oda Tv’ye yönelik baskıyı açıkça ya da dolaylı olarak savunanlar da çıktı.

Türkiye’de fikir ve medya dünyasının ne denli sorunlu olduğunu kanıtlayan, ayrıca ilke, hukuk, düşünce, ifade ve basın özgürlüğü gibi temel kavramlardan ne kadar uzak olduğumuzu gösteren mevcut ortamı, kutuplaşma, totaliterleşmeye başlayan siyasi iktidar gibi gerekçelerle açıklamak belki mümkün. Ruşen Çakır’ın deyimiyle, ‘Leş kargalığı’ yapanların motivasyonlarını, iktidar yanlılığı ya da şahsi husumet diye açıklamak da pekala mümkün olabilir. Cehalet, anlayışsızlık, ilkesizlik, kindarlık, egemenlik taslama, benmerkezcilik, esasla taliyi ayırt edebilecek olgunluk eksikliği…vs… de diğer nedenler olsa gerek.

Bu tartışmada, şimdiye kadar aslında gerek Türkçesi, gerekse ele aldığı konular itibarıyla, aykırı, muhalif, ve radikal bir kalem olarak bilinen Yıldırım Türker , Soner Yalçın’ı ‘ırkçı, faşist iş adamı’ olarak niteledi, Oda Tv’yi de ‘bataklık’ olarak lanetledi. Türker, Yalçın’ın kendi aleyhinde de yayın yapmış olduğunu hatırlattıktan sonra, bugün tutuklu bulunan gazetecinin ‘muhalif bir basın emekçisi’ ya da ‘basın özgürlüğü kahramanı’ olarak tanıtıldığını yazdı.

Yazıda, Soner Yalçın’a yapılan baskılara karşı çıkanlar da alaycı bir dille kınanıyor. Bu bölümde, Türker tek doğru demokrat, geri kalan tüm yazarlar ise neredeyse saf hatta yutturmacı olarak etiketleniyor.

Türker, bu yazıda, ne ilgisi varsa, Türkiye’de çok az kişinin gündeme getirdiği Suzan Zengin, İrfan Aktan, Ceylan ve Azat ile Kürt bölgelerinde ortaya yeni yeni çıkan toplu mezarlar hadiselerine değinmeyi de ihmal etmiyor. (Bkz. Yıldırım Türker, Soner Yalçın Sınavı, Radikal, 21.02.2011 http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazar&Date=21.02.2011&ArticleID=1040665)

Amma velakin sonuçta, siyasi iktidarın, polis ve savcılık marifetiyle, daha çok F tipi kokan komplonun da desteğiyle, bir İnternet sitesini basıp sahibi ve yöneticilerini tutuklaması belli ki yazar tarafından olumlu karşılanmış.

Yazarın, Oda Tv ve Yalçın hakkındaki kanaat ve değerlendirmelerinin tümü yüzde yüz doğru olsa bile, Türker, temel bir sorunu görmezden geliyor: Konu, Oda Tv ya da Soner Yalçın’ın siyasi kimliği ya da yayın politikası değil ki… Konu, sizin de siyasi iktidarın da, tesadüfen ve farklı gerekçelerle hoşuna gitmeyen bir İnternet sitesi ve sahibi ile yöneticilerine bu muameleyi reva görüp görmediğiniz.

İktidar yanlıları, Baransu, Tayyar ya da Zaman gazetesi muhabirleri (Çünkü onlar iyi adamlar ve bizden!) gibi gazetecilerin polis ya da hakimle sorunu çıktığında, bas bas bağırıp demokrasi ve basın özgürlüğü nutukları atıyorlar da, Şener, Aktan, Zengin gibi gazeteci-yazarların başına gelenlerden haber olarak bile bir tek satır söz etmiyorlar. Çünkü Şener, Aktan ya da Zengin bizden değil onlardan…
Türker, yazıdaki yaklaşımıyla, herhalde istemeden, iktidar yanlılarının yanına düşüyor. Üstelik o cenahın iddialarını aklarcasına, pek de mahir olmayan bir kelime oyunu ile Yalçın Küçük göndermesi yapmak ve daha da önemlisi kendisini savunamayacak konumdaki insanları suçlamak hiç hoş değil. Türker’e yakışmadı.

Ancak, temel bir siyasi konumlanma var her zaman her yerde: Siyasi iktidarın bir edimine karşı tutumunuz nedir? Hukuki olarak, siyasi olarak, ahlaki ve vicdani olarak bu tutumunuzu hangi somut gerekçelere dayanarak açıklayabiliyorsunuz?

Burada temel mesele şu: Mağdur kim olursa olsun, polis ve savcının marifetiyle yapılan bu operasyonu haklı çıkarabilecek hukuki bir gerekçe var mı?
Soner Yalçın, mesela somut olarak kitap ya da yazılarının birinde TCK’nın 312. Maddesine karşı önce zanlı, yargılama sonunda da suçlu konuma düşmüş olsa, Yalçın’ı savunmak herhalde pek zor bir tutum olacaktı. Üstelik şimdi mesele S.Yalçın’ı savunup savunmamak da değil. Baskıya karşı çıkmak için baskıya maruz kalan kişi, akım, fikir ya da tutumu benimsemek diye bir koşul, bir zorunluluk yok ki!

Ayrıca öyle herkes, Türker’in yazdığı gibi Soner Yalçın’ı ‘Basın emekçisi’, ‘Basın Özgürlüğü kahramanı’ filan ilan etmiyor.

Soner Yalçın meselesinde, evet, ‘Siyasi olarak doğru’ olmak diye bir kaygı olmamalı.

Konu tamamen ilke meselesi. Tercih meselesi: İktidarın bir gazeteciyi (Veya herhangi bir kişiyi) bilinen koşullarda tutuklamasına karşı mısınız? Yoksa bu baskın ve tutuklamalar sizce doğru ve haklı mı? Bu kadar. Gerisi başka zaman, başka konumda, başka bir tartışma konusu.

‘Ergenekon terör örgütü üyeliği’ ve ’Halkı kin nefret…vs…’ suçlaması, İnternet sitesini basıp sahip ve yöneticilerini tutuklamak için yeterli ve ikna edici bir suçlama görünmüyor. İktidar yanlısı basının Yalçın olayını kullanıp muhalefete gözdağı verdiğini de görüyordur herhalde Yıldırım Türker.

İspanya İç Savaşında, Franko’ya karşı savaşan bir kesim, Stalin’i bahane ederek Franko’ya dolaylı da olsa hizmet etmişti.

Chomsky’nin, Fransa’da, 2. Dünya Savaşı sırasında Nazi Toplama Kamplarının varlığını inkar eden bir akademisyenin (R.Faurisson) bile düşünce, ifade hakkı olduğunu savunduğu için başına binbir türlü bela geldi. O meselede, ABD ile Batı Avrupa’daki düşünce, ifade, basın özgürlüğü kavram ve uygulamalarının farklılığı tayin edici idi.
Hakiki muhalif, kimileri gibi sadece belirli bir siyasi partiye muhalefet eden kişi
değildir. Keza, hakiki muhalif, siyasi iktidarın hak, hukuk, özgürlük, demokrasi dinlemeyen tüm uygulamalarına tereddüt etmeden karşı çıkan kişidir.

Cep Voltaire’i bile olabilmek, bugün bize çok lazım.

GÖZ GÖRE GÖRE

2011-02-19T01:12:00.000-08:00

Dicle Haber Ajansının sorusuna yanıt(18 Şubat 2011)

Erdoğan, "8 yıl önce hayali bile kurulamayan reformların yapıldığı bir Türkiye var. Özgürlüklerin baskı altında olduğunu söyleyenler 8 yıl öncesini hatırlayın. Emirle, siparişle yazı yazarlardı yazarlar. Şimdi serbestçe yazıyorlar. Şimdi özgürce ifade edebildiği bir Türkiye oluşturduk. 8 yıldır sesini kıstığımız tek bir yayın organı yok, yasalarımız da buna müsaade etmez. Yargı kararıyla yayın durduruluyorsa bunun bizimle ne ilgisi var. 8 yıl önce atılamayan manşetler bugün özgürce atılabiliyor" diye konuştu.
Günlük Gazetesi, 19 Şubat 2011

Başbakan Erdoğan'ın bu açıklaması çok sorunlu.

Öncelikle söyledikleri somut gerçekle yüzde yüz çelişiyor. Uluslararası alanda RSF, CPJ ve AB raporlarına baktığımızda, keza Türkiye'de TGC, ÇGD ve BİA'nın saptamalarını gözden geçirdiğimizde, cezaevindeki gazeteci sayısı, kapatılan yayın organı sayısı, hakkında dava açılan gazeteci sayısı herhangi bir demokratik ülkede olduğundan çok fazla.

Başbakan yasaların basın özgürlüğünü koruduğunu öne sürüyor, ama bir yandan da yargının cezalandırdığı medya organlarından sözediyor. Yargı, yasalara aykırı bir şekilde davranarak mı gazeteci yargılayıp, gazete kapatıyor? Erdoğan'ın açıklaması bu açıdan da çelişkili.

Başbakan, bu söylediklerine inanıyorsa, durum vahim. Çünkü gerçeklikten koptuğunun ispatı anlamına gelir.

Cezaevindeki gazeteciler, yayın organı kapatılan gazeteciler, mahkemelerde yargılanan gazeteciler Erdoğan'ın bu açıklaması karşısında herhalde bunalıma girer.

Erdoğan'ın söylemi, tarihi örnekleriyle kıyaslandığında, bilahare devrilen diktatörlerin söylemine benziyor. Gerçekten özgür basın, bir gün bu kıyaslamayı hatırlatır.

ODA TV ve Soner Yalçın

2011-02-15T00:00:00.000-08:00

Türkiye’deki mevcut siyasal ve dolayısıyla medyatik kutuplaşmanın yanı sıra AKP’nin artık faşizanlaşmaya başlayan tutumu nedeniyle bir dizi ilke ve değer önemsizleşti, polemiklerle tartışılır, sorgulanır oldu. Bu ilke ve değerlerin en önemlisi de hukuk ve vazgeçilmez unsuru düşünce, ifade ve basın özgürlüğü.

Polis, bir İnternet sitesinin merkezini basıyor, sitenin sahibi ile üç yöneticisini gözaltına alıyor. Bu baskın ve tutuklamanın nedenlerini anlamak isteyen herkes, sitenin yayınlarını inceler ve bir karara varabilir. Özellikle de son olarak yayınladıkları Yarbay Mustafa Dönmez/Zir Vadisi videolu haber çok manidar.

Hukuka ve basın özgürlüğüne yönelik bir saldırı olduğu zaman, mağdurun, ‘Bizden mi yoksa karşı taraftan mı?’ olduğunu anladıktan sonra tutum almak, ilke ve değerlerin ne kadar erozyona uğradığını gösteriyor.

Gazeteci, köşe yazarı gibi kimlikler taşıyan bazıları, Ergenekon bahanesiyle baskın ve gözaltını savunuyor. ODA TV’nin yayınlarına karşı iseniz, polisle savcıyla değil, fikirle ve haberle bu siteye muhalefet edebilirsiniz. Mahkemece suçu kanıtlanmamış herkesin de suçsuz olduğunu kabul etmek zorundasınız.

ODA TV ve Soner Yalçın hadisesinde yine ‘Önce zanlı, sonra delil’ mantığının işlediği kuşkusu yoğun.

Muhterem Türk medyası, umalım, bu baskın ve gözaltından gerekli dersleri çıkarır, yoksa gazeteler yakında Silivri civarında yayınlanmaya başlayabilir.

Geçmiş olsun…

KEMALİZM, AKP’Yİ NEDEN ALTEDEMEZ?

2011-01-29T11:10:00.000-08:00

• 88 yıllık resmi ideolojimiz çatırdamaya başlarken, yeni iktidar kendi çelişkili ideolojisini egemen kılmaya çabalıyor. Eskinin yeniye karşı direnişi henüz devam ediyor. Ama eski de yeni de demokrat da değil, cumhuriyetçi de…Bekir Çoşkun, istemeden bu mesajı veriyor kitabında.

Son zamanlarda neredeyse adet oldu: İşten atılan gazeteci, hafif medya eleştirmeni kılığında başından geçenleri kitap olarak yayınlıyor. Son örnek Bekir Çoşkun’un ‘Başın Öne Eğilmesin’. (Bilgi Yayınevi, Ankara, Ocak 2011)
Bu tür kitaplar, işten atılanların yeniden işe dönmesini sağlamıyor belki ama, hem Türk egemen medyasındaki patron-çalışan ilişkileri ve genel olarak medya manzaraları, hem de kitap yazarlarının mesleğe bakış açıları, siyasi kimlikleri, kültürel-ideolojik derinlikleri hakkında bilgi sahibi olmamıza yarıyor.
Bekir Çoşkun, popüler bir köşe yazarı. Muhabirlikten, Ankara temsilciliğinden geldiği için de meslek erbabı sayılır. Kalemi kıvrak. Mizacı yumuşak, mizahı kimi zaman hoş bir meslekdaşımız. 80’li yıllarda, bir söyleşide Çetin Altan’a, ‘Türk basınında köşe yazarı olarak en çok kimi beğeniyorsunuz?’ diye sorduklarında o da, ‘Günaydın’dan Bekir Çoskun’u’ demişti. Kendisini yakından tanıyan meslekdaşlar da Çoşkun’dan hep övgüyle sözeder. Dürüstlüğünden, iyi niyetinden, gazetecilik kariyerinden kuşku duyan yok. Ne var ki gazetecilik, cennette karayolları işçiliğinden farklı bir meslek. Çünkü çok siyasi, çok kültürel, çok ideolojik ve kaçınılmaz olarak da çok toplumsal.Çoşkun, toplumu iyi okuyup anlayamadığını itiraf ediyor (Bkz. s.10).
Öncelikle ve kesinlikle belirtmemde yarar var ki, Çoşkun, gerek medya işverenleri ve yöneticileri, gerekse AKP iktidarıyla çelişmelerinde, hep mağdur tarafta. Dolayısıyla da esas olarak haklı. Çoşkun, bu ihtilaflarda emeği, gazeteciliği ve muhalefeti temsil ediyor. Bu nedenle, benim gönlüm de aklım da bu çatışmalarda Çoşkun’dan yana. Çoşkun’un AKP ve F tipi cemaate karşı muhalefetini ilke olarak anlamak ve kabul etmek de mümkün.
Ne var ki iş, kime muhalefet edildiği ve taraf tutmakla sınırlı değil çünkü sorunu ayrıntılı ve mümkün olduğunca derin ve geniş bir şekilde tahlil etmek gerekiyor. Üstelik, ‘mağdur’, her zaman/otomatik olarak haklı ve doğru konumda olmayabiliyor. Kime nasıl muhalefet edildiği önemli.
Çoşkun’un 158 sayfalık ‘Başın Öne Eğilmesin’ başlıklı anlatısını bir oturuşta okudum. Tam 33 not çıkarmışım. Hepsini gerekçeleriyle yazmaya kalsam bir başka kitap olur.
Çoşkun, yakın arkadaşı Çölaşan ve egemen medyadan henüz uzaklaştırılmamış az sayıdaki köşe yazarı gibi, içinde yaşadıkları medya ortamını, iç ilişki ve dengeleri, özellikle de iktidar/medya bağlantılarını bütünsel olarak kavramamışa benzer. Ola ki bir gün, neredeyse birden bire, kendini kapının önünde bulunca, iktidarın (Siyasi ya da medyatik) kendisi gibi ünlü bir yazarı, sıradan bir muhabir gibi işten attığına bizzat tanık olunca, adeta şoka giriyor. Kimyası, fiziği, psikolojisi, tarihi, coğrafyası, tabiat bilgisi…her şeyi bozuluveriyor. Denizde yaşayan balıklar, denizde yaşadıklarını karaya vurunca anlar gibi olur ya… Üstelik Çoşkun nispeten kısa bir süre içinde önce Hürriyet sonra da Habertürk’den ayrılmak zorunda kalıyor.
Bunca yıl Ankara’da gazetecilik yapıp, bu kadar sığ bir siyasal-ideolojik kimliğe sahip olmak da herhalde özel tahsil isteyen bir yetenek. Sığlığın önemli nedenlerinden biri dogmatizm olsa gerek. Çünkü Çoşkun’un siyasi söylemi, AKP’ye yönelik eleştirileri, ortaokul Yurttaşlık Bilgisi kitabı düzeyinde. Cumhuriyet kurumları, laiklik, Atatürk ilke ve devrimleri…vs…
Bizim Cengiz Aktar, AKP’ye bence çok güzel yeni bir kartvizit bulmuş: ‘Müslüman Kemalist’!.
Çoşkun da en kısa tarifiyle ‘Laik Kemalist’ olduğuna göre, bu iki zihniyet büyük ölçüde birbirine benziyor. Biri ötekini kolayca altedemez. Çünkü aradaki anlaşmazlık, temel bir siyasi-ideolojik tercih gerektirmiyor, üstelik de her ikisi gerçek demokrasi, özgürlük ve bağımsızlıktan neredeyse eşit derecede uzak. Tabi bu aralar biri kadim, diğeri cedid iktidar olduğu için, kaçınılmaz olarak bir savaş yaşanıyor.
Çoşkun, Türkiye’yi, bu toplumu nasıl görüyor? Nasıl algılıyor? Nasıl yorumluyor?

‘’Sokaklar tesettürden, türbandan Arabistan’a dönmüştü…
Üniversitelerde artık manga manga türbanlı kız vardı…
Sinemaları, tiyatro salonları, içkili lokantaları olan Anadolu şehirlerinde bira içecek bir tek yer bile kalmamıştı…
Ramazanlarda sokakta ağzı oynayanı bıçaklıyorlar, bacağı gözüken kadın afişlerini parçalıyorlardı. Çankaya Köşkü dahil, bir çok devlet kurumunda olduğu gibi, Anadolu’daki kamu binalarındaki pisuarlar sökülüyor, yerlerine taş konuluyordu…’’ (s.36)

AKP’nin kendi muhafazakar/Amerikancı/Arabi yaşam tarzını empoze ettirmeye çalışması ile Çoşkun’un bu en azından abartılı gözlemleri, nüansın ötesinde farklı şeyler.

Çoşkun, toplumbilimci olmadığı halde, üstelik mevcut çalışmalara gönderme de yapmadan, 12 Eylül 2010 referandum sonuçlarına göre kıyıların hayır dediğini hatırlatıyor ama sonra da bir açıdan bakıldığında açıkça ırkçılık çağrışımı yapan şu satırları da yazabiliyor: ‘’Ama güvenlik istatistiklerine göre ; hırsızlık, adam öldürmek, mal ve cana tecavüz, sahtekarlık, dolandırıcılık gibi dehşet verici ve yüz kızartıcı suçlar öbür bölgelere (Evet çıkan bölgeler-RD) göre çok az’’.(s.64). Suç ile yurttaşların siyasal tercihleri arasında paralellik kurmak Cesare Lombroso’nun bile cüret edemediği bir girişimdi. Gerçi Fransa’da Le Penciler, ‘Arapların suça daha meyilli’ olduğunu öne sürüp Çoşkun’a yaklaşmışlardı ama Çoşkun bu satırlarla Le Pencileri de geçti.

Çoşkun bununla yetinmiyor, elektrik idaresinin ideolojik müfettişliğine soyunup bir cevher daha yumurtluyor: ‘’Dinci partinin en çok oy aldığı yerlerin haritası ile en çok kaçak elektriğin kullanıldığı yerlerin haritasını üst üste koyun bunun (Dincilerin, sahtekar, saygısız, ikiyüzlü ve bedavacı olduklarının –RD) kanıtını göreceksiniz…’’. (s.65)

Çoşkun’un bu yaptığına en azından ayıp denir. Çünkü böyle bir somut araştırmaya (İki haritayı üst üste koyma ve eşleştirme) gönderme yapmadan bu sonucu çıkartmak, ‘dinci’ tabir ettiği yurttaşları aynı zamanda ve otomatik olarak elektrik kaçakçısı ilan etmekle eşanlamlı. Çoşkun, her iki örnekte de şunun farkında değil ki, özellikle referandum sonuçları açısından bakıldığında, yüzde 58 ile yüzde 42, öyle kesin coğrafi sınırlarla birbirinden ayrılmamış durumda. Aynı evde, aynı mahallede, aynı köyde yan yana yaşayan evetçiler ve hayırcılar var. Çoşkun’un yazdığını doğru kabul etsek bile, evetlerin çoğunlukta olduğu bölgelerde kaçak elektrik kullananların kaçta kaçının hayırcı olduğunu biliyor mu? Ya da hayırın çoğunlukta olduğu bölgelerdeki suçluların kaçta kaçının evet oyu verdiğini saptayabilmiş mi acaba? Çoşkun, bu saçma sapan mantığı ile kelimenin gerçek, resmi ve gayrıresmi anlamıyla zırvalıyor. Çünkü suç ya da kaçak elektrik kullanmakla siyasi tercihler arasında bir ilişki kurulamaz, kurulmamalı. Suç ve kaçak elektrik kullanımı, esas olarak siyasal-ideolojik tercihlerle değil, ekonomik, toplumsal, kültürel, tarihsel gerekçelerle açıklanabilir.

Bekir Çoşkun’un siyasal bilgiler alanında da çok bilgili olmadığını gösteren bir tanım var.
‘’İktidar güya darbe düşünenleri içeri tıkıyordu ama aslında bu yaptığı darbe yıllarında bile görülmemişti…
Tek adı vardı bunun:
Faşizm…’’(s.84).

‘Darbe düşünenler’ meselesine bilahare geleceğim ama. AKP’nin muhafazakar, sağcı, neo-liberal, Amerikancı, Arap sermeyesi yanlısı politikalarını, öyle bir kalemde faşizm olarak nitelemek, belki ajitasyon-propaganda olarak değişik bir tutum olabilir ama gerçekleri yansıtmıyor. Hele bugünkü AKP rejimini, 12 Mart ya da 12 Eylül’den de beter göstermek, darbeleri övmek değilse nedir? Bir köşe yazarı, her kızdığına faşist der mi? Hemfikir olmadığı her akım faşizm ise durum vahim. Çoşkun’un durumu.

Çoşkun, iktidar partisine oy veren insanları, yurttaşları bence hiç de sevimli olmayan bir şekilde aşağılıyor :
‘’duygusal –cahil köylü toplum çoğunluğu’’(s.10) ; ‘’göbeğini kaşıyan adam’’ (s.25); ‘’üzerine badem bıyıklarını oturtuyorlar, İtalyan ayakkabılar giyiyorlar ama onları apartman koridorlarında bırakıp evlerine giriyorlar’’(s.35); ‘’o çember sakallı beyaz eşya satıcıları’’(s.37); ‘’Ortaçağ kalıntısı, ilkel çağdışı,bir Arap yarımadası topluluğu…’(s.158).

Ben ‘Halk, toplum, yurttaş kesimi aleyhinde hiçbir sözcük kullanılmaz, kullanılamaz’ diyen kesimden değilim. Halk dalkavukçuluğu bizim solda da, iktidar partilerinde de hep önemli bir söylem olagelmiştir. Yazar halk, yurttaş, toplum konusunda düşündüğü olumsuz, eksik, hatalı yanları da özgürce yazabilmeli, isterse mizah konusu etmeli hatta alay bile etmeli. Bu konuda hemen iki iyi örnek, Fransız anarşist şarkıcı Renaud’nun ‘Hexagone’ şarkısı ile Raphael’in son CD’sindeki ‘Le Patriote’ şarkısının sözleri. Ayrımcılık yapılmadığı sürece isteyen isteyeni eleştirir, makaraya sarar.

Ne var ki Çoşkun’ un betimlemelerinde mizah zayıf olduğu gibi, Araplık temasını kullanırken ırkçılık kokan yaklaşımlar var. Bu tutum, aslında laik Kemalistlerle, Müslüman Kemalistlerin ortak yanı olsa gerek. İkinciler, kömür ve buzdolabı dağıttığı yoksul halkı olmadık yere överken, gerçek Cumhuriyetçi, hakiki laik ve ciddi solcuları da ‘seçkinci’, ‘batıcı’, ‘entel/dantel’ gibi deyimlerle aşağılamaya kalkışıyor.

Bekir Çoşkun’un kitabında sık sık abartının yanı sıra olgusal yanlışlıklar (Tahrifat diyemiyorum) da var. Yazmayı unuttuğu bölümler de.

‘’Çünkü Emin’in ayrılması ile gazete 70 bin gibi önemli bir tiraj kaybına uğramıştı’’(s.34). Dönemin tiraj raporları sıra dışı bir tiraj düşüşü göstermiyor.

‘’Habertürk 35 bin tiraj kaybetti…’’(s.123)
Bekir Çoşkun’un ayrılmasından sonraki tiraj raporları da Habertürk’de böyle bir düşüş kaydetmiyor.

‘’Bu dönem (Şimdiki dönem-RD) medyanın başına gelen hiçbir dönemde gelmemişti. Darbe günlerinde, askeri ara rejimin her türlüsünde, hatta Abdülhamid zamanında bile gazeteler daha kimlikli ve onurluydu…’’(s.127).

Bekir Çoşkun’un sıkı bir basın tarihi okumalarına ihtiyacı var. Bilmeden de olsa ve büyük bir ihtimalle istemeden de olsa, Çoşkun, bu sivri ve saçma kıyaslama ile, DP’nin son dönemi, 12 Mart, 12 Eylül günleri basını yetmiyormuş gibi, Abdülhamid dönemi gazetelerini aklıyor galiba.

Çoşkun’un anlatısında askeriye ciheti özel olarak kollanıyor. Evet, AKP rejimi, darbe heveslisi askerleri mahkum etmeye çalışırken, kasıtlı olarak sapla samanı karıştırıp, hükümet karşıtlarını da Silivri’ye gönderdiği yetmiyormuş gibi, Ergenekon yargılaması hem uzun tutukluluk süreleri hem de binlerce sayfalık iddianamelerdeki tutarsızlıklar nedeniyle adaletsizliğin ve hukuksuzluğun sembolü oluyor. Ama Çoşkun’un iddia ettiği gibi öyle sadece sıradan masum Atatürkçüler de yargılanmıyor.

‘’Yaşarken insanları asarlar:
Gazetecileri, yazrları, dekanları, rektörleri, patronları, askerleri, aydınları, Atatürkçüleri, Cumhuriyetçileri, yurtseverleri…’’(s.50).

‘’(…)dinci iktidar kıyılara kızıyordu. İzmir’e ‘’Gavur İzmir’’ demelerinin nedeni de buydu…’’(S.64).
İzmir, AKP’den çok önce ‘Gavur İzmir’di.

‘’Bana bir gazetede ilk işi Murat’ın (Bardakçı-RD) babası vermişti’’(s.80).
Çoşkun, İlhan Bardakçı’yı övdükten sonra, Bardakçı’nın başına gelenleri de yazsa iyi olurdu.

‘Başın öne eğilmesin’de militarist satırlar sırıtıyor:

‘’Ben bu ülkeyi severim.
Devrek 125’inci alayda askerliğimi yaptım.
Nöbet tuttum.
Mataramı parlattım, potinlerimi kaybettim.
Askerlikten kaytarmak için rapor-mapor almadım’’(s.27).
Ülke sevgisi ile zorunlu askerlik görevi arasında kurulan ilişki manidar.

‘’Şanlı ordunun şerefli subayları dinci gazetelerde birer düşman subayıymış gibi gösterildiler kamuoyuna…’’(s.143).
Arif Doğan, Levent Temizöz vs gibi subayları mı kastediyor acaba?

Çoşkun, Kürt meselesi konusunda, MHPlilerin gittiği kahvedelerdeki boş konuşan, gazete kültürüyle kifayet eden tekaüt amcalar gibi düşünüyor. İnsan, Çoşkun gibi kıdemli bir köşe yazarından, bu fikriyata yakın olsa bile, daha rafine bir söylem bekliyor.

‘’Binlerce askerimizi öldürmüş teröristlerle o sırada pazarlık yapan, Türkiye’ye davet edilen teröristleri davul-zurna ile karşılayan ve ömrü terörle mücadelede geçmiş yiğit subaylarımızı hapisanelere dolduran iktidara bir gün önce ‘’Evet’’ diyen halkımız…Bu kez çocuklarını askere gönderiyordu davul-zurna ile…
Böyle bir milletindi bu ülke…’’(s.106)

‘’Türkiye’nin eğitimli batısı ileri demokrasiye geçmemize ‘hayır’ dedi…Ama Ağrı, Hakkari, Tunceli vs. öncülüğünde ileri demokrasiye geçtiniz’’(s.105).

Çoşkun referandum sonuçlarını tahrifatlı okuyor. Çünkü Hakkari ve Tunceli, boykotun en güçlü olduğu iller. Bu bölgede CHP’nin ‘Hayır’ına kimse yanaşmadığı için, bazı yörelerde yüzde 10’lara kadar düşen katılım oranında kullanılan oyların yüzde 7 ya da 8’i evet çıkmışsa, resmi sonuçlarda bu durum, yüzde 70-80 evet olarak yansıtıldı.
Tunceli’den sonraki ‘vs’de biraz aşağılama yok mu?

Çoşkun’un öyle azılı bir sermaye propagandisti olmadığını, aklının ve yüreğinin daha çok emekten yana olduğunu sanıyoruz. Şimdiye kadar ki yazıları okurda böyle bir izlenim doğmasını sağlamıştı.

Ama bakıyoruz, kitabında, AKP yönetimine yönelik son derece sert (Hepsi doğru olmasa da çoğu haklı) eleştiriler getiren Çoşkun, bu saaten sonra hala Ertuğrul Özkök’ü, Aydın Doğan’ı hatta Hürriyet gazetesini övüyor.

‘’Diğer büyük grup Hürriyet ise; şu satırlar yazıldığı sırada kesilen 1 milyar dolarlık haksız-hukuksuz cezanın altında kıvranıyor’’(s.39)
Vergi cezasının miktarına itiraz edenler var da, Hürriyet yönetimi bile bu cezanın ‘haksız-hukuksuz‘ olduğunu savunamadı.

‘’O gece Ertuğrul Özkök’ün büyük adam olduğuna karar verdim’’(s.44).
O büyük adam, o akşam bir okurun saldırısından kendini kurtarmıştı ama bir süre sonra Hürriyet’deki büyük iktidar koltuğunu terk etmek zorunda kaldı.

‘’Belki vazgeçebilirdim; (Hürriyet’ten ayrılma kararından-RD) ama hep patron Aydın Doğan’ın bir telefon açmasını bekledim…(s.53).
Bunun adı aymazlık değilse patron sevgisi midir? Sizi kovmak zorunda olan işveren, neden size telefon edip ‘N’olur kal!’ desin ki?

‘’Aydın Doğan aslında etkili ve güçlü bir medya patronuydu’’(s.57)
Dili geçmiş zamanda yazılsa da bir nebze nostalji yok mu bu satırlarda? Devamını tahmin edebiliriz: ‘Ne olur, durumunuzu düzeltip yeniden geçin şirketlerinizin başına ve beni de çağırın bir telefonla…’

Belki ayrıntı ama bir soru: Bir insan yazdığı kitabın kapağına koskaca portresini neden koyar? Hele Çoşkun gibi utangaçlık derecesinde mütevazı bir insan, aslında güzel gülen bu portreyle ne amaçlıyor?

Kitabın başlığı da güzel: Başın Öne Eğilmesin! Sabahattin Ali’nin dizesi.
Ali ile Çoşkun arasında önemli bir çok fark var. Mesela S.Ali dava adamıydı ayrıca kendisine güç veren sağlam bir ideolojiye sahipti.